Bir kripto uygulamasında hem “P2P” hem “Spot” menüsü bulunabilir. Bu nedenle “P2P mi, kripto borsası mı?” sorusunu yanıtlarken önce hangi işlemlerin karşılaştırıldığını belirlemek gerekir. Bankadan bir satıcıya ödeme yapıp onun USDT’sini almak ile platformdaki emir defterinde alış emri vermek aynı şekilde yürütülmez. İkisinde de aynı marka görünebilir; fakat ödemenin muhatabı, teslimin kanıtı ve sorun çıktığında başvurulacak kişi değişebilir.
Burada karşılaştırılan üç yöntem, platform içinde P2P alım satım, platformun spot piyasası ve platform dışında doğrudan işlemdir. Amaç, birine genel bir “güvenli” etiketi yapıştırmak yerine paranızın ve kriptonuzun hangi aşamada kimin kontrolünde olduğunu görmektir. Temel kavramlar için P2P’nin nasıl çalıştığını, Türkiye’deki kapsamlı hukuki çerçeve için Kripto P2P Hukuku rehberini okuyabilirsiniz.
Av. Ahmet Karaca · Pega Hukuk · Güncelleme: 12 Eylül 2026
P2P, spot piyasa ve doğrudan işlem nasıl ayrılır?
Platform içinde P2P: ödeme ve kripto teslimi iki ayrı yerde gerçekleşebilir
Tipik P2P işleminde alıcı ile satıcı, platformdaki bir ilan veya emir üzerinden eşleşir. Türk lirası ödemesi bankada gerçekleşirken kripto, platformun emir ve emanet mekanizmasına göre teslim edilir. Kriptonun emir için kilitlenmesi, bankadan gönderilen paranın da platformun güvencesinde tutulduğu anlamına gelmez. Ekrandaki “ödendi” bildirimi ile bankadaki kesinleşmiş hareketin ayrı ayrı kontrol edilmesinin nedeni budur.
Platformun sağladığı hizmet de tek başlıktan ibaret değildir: eşleştirme, kayıt, saklama, emanet ve itirazın kapsamı ürünün koşullarına göre değişir. Binance P2P ve OKX P2P rehberlerinde kapanmış emre başvuru ve teslim sonrası bekleme gibi farklar ayrıca açıklanır. Bir ürünün kuralı, aynı markanın başka ülkedeki şirketine veya başka ürününe kendiliğinden uygulanmaz.
Spot piyasa: emir defteri, gerçekleşen işlemler ve platform bakiyesi
Spot piyasada alış veya satış emri, platformun işlem sistemi içinde yürütülür. Kullanıcı çoğu zaman eşleştiği diğer müşteriye kendi bankasından ayrı bir havale yapmaz; para ve kripto bakiyeleri platform kayıtları üzerinden izlenir. Bununla birlikte platform her modelde satılan varlığın doğrudan sahibi değildir. Emir defterinde eşleşme, platformun kendi portföyünden satış yapması ve anlık fiyatla dönüşüm hizmeti farklı sözleşmelere dayanabilir.
Spot işlemin gerçekleşmesi ile kriptonun kişisel cüzdana çekilmesi de ayrı aşamalardır. Alım tamamlanmış olsa bile çekim kısıtı, ağ bakımı veya kimlik doğrulama incelemesi bulunabilir. Bu nedenle kullanılabilir bakiye, çekilebilir bakiye ve zincirde gerçekleşmiş teslim tek veri gibi değerlendirilmez.
Platform dışında doğrudan işlem: aradaki hizmetin gerçekten ne olduğu belirlenmeli
Tarafların mesajlaşarak anlaşması ve banka ile cüzdan transferlerini kendilerinin yapması, ortada mutlaka bir emanet veya itiraz hizmeti bulunduğunu göstermez. “OTC”, “elden” veya “özel işlem” adı, sözleşmenin içeriğinin yerine geçmez. Yüz yüze görüşmek de para kaynağını, dijital varlığın gerçekliğini veya karşı tarafın yetkisini tek başına kanıtlamaz. Bir aracı kullanılıyorsa parayı ya da kriptoyu hangi sıfatla tuttuğu açıklığa kavuşmalıdır. P2P platform modelleri ve emanet düzeni bu ayrımı ayrıntılandırır.
Ödeme, teslim ve kayıt bakımından karşılaştırma
Aşağıdaki tablo, dolandırıcılık olasılığına ilişkin sayısal bir araştırma değildir. İşlem modelinde kontrol edilmesi gereken noktaları gösterir; tutarı küçük olduğu için bir işlem düşük riskli, büyük olduğu için P2P’ye uygun sayılmaz.
| Kontrol noktası | Platform içinde P2P | Spot piyasa | Doğrudan işlem |
|---|---|---|---|
| Para kime gönderilir? | Emirde belirtilen ödeme alıcısına; alıcı bilgisi geçerli ürün koşullarıyla karşılaştırılır. | Genellikle platformun bildirdiği hesaba veya ödeme kanalına; işlem bakiyeyle yürütülür. | Anlaşılan tarafa veya aracıya; hesabın sahibi ve ödeme nedeni ayrıca belgelenir. |
| Teslim nasıl anlaşılır? | Emir teslim kaydı ve alıcı bakiyesi; dış transfer varsa ağ ve TxID. | Gerçekleşen emir ve bakiye hareketi; kişisel cüzdana çekim ayrıca doğrulanır. | Kararlaştırılan ağdaki gerçek transfer veya tarafların kabul ettiği başka teslim kaydı. |
| Hangi kayıtlar birlikte tutulur? | Emir, sohbet, banka hareketi ve kripto teslimi. | Emir geçmişi, hesap hareketi, ücretler, yatırma ve çekme kayıtları. | Anlaşma, ödeme talimatı, banka belgesi, cüzdan adresi ve teslim kanıtı. |
| Uyuşmazlığın muhatabı kimdir? | Satış ilişkisinde karşı taraf; platform hizmetiyle ilgili sorunda ayrıca ilgili hizmet sağlayıcı. | İşlemin yapısına ve ihlale göre sözleşmenin tarafı olan kuruluş ve diğer ilgililer. | Sözleşmenin tarafları; varsa taahhüdü veya kusuru bulunan aracı. |
| Hesap kısıtı mümkün müdür? | Banka, platform veya adli işlem nedeniyle kısıt oluşabilir. | Kimlik, kaynak, güvenlik veya adli inceleme nedeniyle kısıt oluşabilir. | Banka ve hizmet sağlayıcı kontrolleriyle adli tedbirler yine gündeme gelebilir. |
Muhatap bulmak, zararın karşılanacağını gösterir mi?
Karşınızda adı ve adresi belli bir kuruluşun bulunması, başvurunun kime yöneltileceğini belirlemeyi kolaylaştırır. Buna rağmen her zarar platformun borcu hâline gelmez. İnceleme; hangi yükümlülüğün ihlal edildiği, zararın hangi olaydan doğduğu ve aradaki nedensellik üzerinde yürür. Müşterinin yaptığı bir hata da platformun bağımsız güvenlik veya kayıt yükümlülüklerinin incelenmesini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
P2P satıcısı kriptoyu teslim etmemişse öncelikle satış ilişkisi değerlendirilir. Buna karşılık platform, sunduğu emanet hizmetinin kendi kurallarına aykırı biçimde teslim yapmışsa ayrıca hizmeti incelenir. Uygulama içindeki itirazın sonucu ile mahkemenin sözleşme, haksız fiil veya sebepsiz zenginleşme değerlendirmesi aynı değildir. P2P’de iade ve tazminat yazısında bu taleplerin farkı anlatılır.
SPK izni ve MASAK yükümlülüğü işlem adıyla belirlenmez
“Listede bulunmak” ile yetkili olmak aynı kontrol değildir
SPK’nın Faaliyette Bulunanlar Listesi, kendi açıklamasında listede yer almanın yetkilendirme anlamına gelmediğini belirtir. “SPK kayıtlı” ifadesi bu nedenle tek başına yeterli değildir. Tam ticaret unvanı, güncel Kurul kararları ve hangi hizmetin sunulduğu birlikte kontrol edilir. Yabancı platformun aynı markayı taşıyan Türkiye şirketi, her küresel ürünün sözleşme tarafı kabul edilemez.
Kendi hesabına işlem ile başkasına hizmet sunmak
Bir kişinin kendi varlığını satması, yalnızca işlem sayısı veya “merchant” rozeti üzerinden izinsiz hizmet sağlayıcılığı olarak nitelendirilemez. Bunun tersi de doğru değildir: işlemleri kendi hesabından yürüttüğünü söylemek, fiilen müşterilerin emirlerini yerine getiren veya varlıklarını saklayan bir yapıyı otomatik olarak izin rejiminin dışına çıkarmaz. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu çerçevesinde fiilen sunulan hizmet incelenmelidir. P2P Merchant ve SPK İzni rehberi bu sınırı işler.
Sıradan P2P müşterisi, yalnızca kendi varlığını alıp sattığı için şüpheli işlem bildirimi yapan bir MASAK yükümlüsüne dönüşmez. Bankalar ve mevzuat kapsamındaki kripto varlık hizmet sağlayıcılar ise kendi yükümlülüklerine tabidir. Ruhsatsız faaliyet yürütmek, kapsamına girilen yükümlülüklerden otomatik kurtuluş sağlamaz. Müşteriden belge istenmesi de mutlaka ŞİB yapıldığını göstermez. Yükümlü kuruluşların görevleri, MASAK’ın KVHS uyum rehberinde açıklanır.
P2P ve spot işlem arasında vergi yönünden nasıl karşılaştırma yapılır?
Vergi sonucu yalnızca kullanılan menüye göre belirlenmez. Kişisel varlık satışı, devamlı ve organize ticari faaliyet, başkası için verilen hizmetin komisyonu ve şirket kazancı ayrı incelenir. Gelir Vergisi Kanunu’ndaki gelir türleri dikkate alınmadan her kripto kazancının aynı biçimde beyan edileceği söylenemez. Spot platformun ayrıntılı hesap özeti vermesi de kullanıcının uygulanabilir vergi yükümlülüklerini platforma devretmez.
Örneğin aynı anda 500 USDT almak için iki farklı kanalda görülen fiyat arasında 0,20 TL fark varsa ilk fiyat farkı 100 TL’dir. Daha uygun görünen kanalda toplam 20 TL ek ücret bulunduğu varsayımında fark 80 TL’ye iner. Bu yalnızca karşılaştırma örneğidir; güncel bir platform tarifesi veya vergi matrahı değildir. Aynı miktarın gerçekten teslim edilip edilmeyeceği, ağ ücreti, banka masrafı ve çekim koşulları da birlikte hesaplanmalıdır. P2P arbitrajı ve muhasebe rehberi gerçekleşen sonuç ile bakiye farkını ayırır.
Yabancı platform kullanımı da bütün gelirlerin kendiliğinden vergisiz veya mutlaka vergili olduğu anlamına gelmez. Mukimlik, gelirin türü, kaynağı ve uygulanabilir istisna veya anlaşma hükümleri önemlidir. P2P Vergi ve Kayıt Rehberi edinim, satış ve komisyon kayıtlarının nasıl ayrılacağını gösterir; Dubai’de P2P ticareti yazısı ise yabancı şirket ve Türkiye bağlantısını birlikte ele alır.
İşlem yöntemini seçmeden önce hangi sorular cevaplanmalı?
- Tam olarak hangi ürünü kullanıyorum? P2P ilanı, spot emir, dönüşüm hizmeti veya özel anlaşmayı ayırın; yalnızca uygulamanın adına bakmayın.
- Ödeme alıcısı neden bu kişi veya kuruluş? Emrin, banka hesabının ve sözleşmenin birbiriyle uyumunu inceleyin. Sohbetten sonradan gönderilen farklı hesabı açıklamasız kabul etmeyin.
- Teslimi neyle doğrulayacağım? Banka dekontu, platform teslim kaydı ve ağdaki transferin her biri farklı bir aşamayı kanıtlar.
- Varlığı ne zaman çekebilirim? Süre, hesap güvenliği kontrolü veya varlığa özel kısıt varsa ödeme yapmadan önce öğrenin; duyduğunuz bir başka ürünün süresini uygulamayın.
- Toplam maliyet ve başvuru yolu açık mı? Fiyatla birlikte ücretleri, itiraz koşullarını ve sözleşmenin tarafını kaydedin. Güncel ürün farkları için P2P platformları karşılaştırmasına bakın.
İşlem tutarı yükseldikçe olası kayıp büyür; bu durum belli bir yöntemi kendiliğinden doğru seçenek yapmaz. Banka ve platform limitlerini aşmak veya izleme sistemlerini atlatmak için işlemi parçalara ayırmak, kayıt ve uyum sorunlarını ağırlaştırabilir. Kullanılacak yöntemin limiti ve belge gereklilikleri işlemden önce öğrenilmelidir.
İşlem tamamlanmaz veya hesap kısıtlanırsa
Ödeme yapıldığı hâlde teslim gerçekleşmemiş bir P2P emrinde, emir içi itiraz ve ilgili banka hareketi öne çıkar. Spot alım gerçekleşmiş fakat çekim yapılamıyorsa sorun; teslim edilmemiş alış emri, çekim incelemesi ve hesap kısıtı olarak ayrıştırılmalıdır. Kripto platformu hesabındaki kısıt ile banka hesabındaki bloke aynı başvuruyla çözülmeyebilir.
Platform başvurusu yapılması banka veya adli mercilere zamanında başvurma ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Hile, yetkisiz işlem veya şüpheli ödeme varsa, P2P dolandırıcılığında ilk müdahale sırasını izleyerek kayıtları koruyun. Talebin hangi kuruluşa ve hangi hukuki sebebe dayanacağı için görevli mahkeme ve yabancı platforma başvuru ayrımı da önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
P2P ile kripto borsası birbirinden tamamen farklı mı?
Hayır. Aynı kripto platformu hem P2P hem spot ürün sunabilir. Karşılaştırma, marka üzerinden değil ödeme, teslim, saklama ve sözleşme modeli üzerinden yapılmalıdır. Platform dışında doğrudan anlaşma ise ayrıca değerlendirilir.
SPK listesinde bulunan platformda işlem yapmak zararın karşılanmasını garanti eder mi?
Hayır. SPK’nın Faaliyette Bulunanlar Listesi’nde yer almak tek başına yetkilendirme anlamına gelmez. Geçerli izin bulunması da her zararın otomatik karşılanacağını göstermez; ihlal, zarar, nedensellik ve sözleşme ilişkisi incelenir.
P2P işlemi yapan herkes MASAK’a şüpheli işlem bildirimi vermeli mi?
Hayır. Yalnızca kendi varlığını alıp satan müşteri, bu nedenle MASAK yükümlüsü olmaz. Mevzuat kapsamındaki banka ve hizmet sağlayıcıların bildirim görevleri ayrıdır; kişinin fiilen yükümlü kuruluş faaliyeti yürütmesi ayrıca değerlendirilir.
P2P yerine spot işlem kullanırsam vergi ve banka incelemesi ortadan kalkar mı?
Hayır. Vergi bakımından gelirin niteliği ve mükellefiyet, banka ve platform incelemelerinde ise işlem ile varlık kaynağı önemlidir. Spot işlem yapılması kayıt ve açıklama ihtiyacını ortadan kaldırmaz; P2P yapılması da her kazancı otomatik olarak aynı vergi türüne sokmaz.
İlgili çalışma alanı: Kripto P2P Uyuşmazlıkları — Eşler arası (P2P) kripto alım satımı yapan bireyler; sahte dekont mağdurları ve işlem nedeniyle hesabı bloke edilenler.
