Fon Davası Hangi Mahkemede Açılır? Tüketici, Asliye Ticaret, İdare Mahkemesi ve Arabuluculuk

Son güncelleme: 18.10.2026 · Hazırlayan: Av. Ahmet Karaca, İstanbul Barosu (Sicil No 92414) · Baro levhasında doğrula

Fon zararı için açılacak davada görevli mahkeme, davanın kime karşı açıldığına ve yatırımcı ile o kurum arasındaki ilişkinin niteliğine göre değişir. 18.10.2026 itibarıyla dört ayrı yargı yeri gündemdedir: bankaya veya aracı kuruma karşı tüketici mahkemesi ya da asliye ticaret mahkemesi, sözleşme ilişkisi olmayan kişilere karşı asliye ticaret veya asliye hukuk mahkemesi, SPK’ya karşı ise idare mahkemesi. Aynı yatırımcı, aynı zarar için birden fazla mahkemede ayrı davalar açmak zorunda kalabilir.

Görev kuralları kamu düzenindendir (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m.1). Yanlış mahkemede açılan dava kaybedilmez, ancak görevsizlik kararı, kanun yolu ve dosyanın gönderilmesi aylar alabilir. Fon krizinde tasfiye süreci zaten uzun sürerken bu kayıp, delil ve tahsil imkânlarını da zayıflatır. Bu rehber, davalı bazında görevli mahkemeyi, dava öncesi zorunlu başvuruları ve davanın hangi şehirde açılabileceğini Yargıtay kararlarıyla birlikte gösterir.

Fon davasında görevli mahkemeyi ne belirler?

Görevli mahkeme kanunla belirlenir ve davalı ile davacı arasındaki hukuki ilişkiye bakılarak tespit edilir. Tüketici işlemlerinden doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemeleri (6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (TKHK) m.73/1), ticari davalarda asliye ticaret mahkemeleri (6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.5/1), aksine düzenleme bulunmayan malvarlığı davalarında asliye hukuk mahkemeleri (HMK m.2), SPK kararlarına karşı davalarda idare mahkemeleri (6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu (SPKn) m.134) görevlidir.

Fon krizinde bu kurallar çakışır. TTK m.4/1-f, bankalara ve finansal kurumlara ilişkin düzenlemelerden doğan davaları tarafların tacir olup olmadığına bakmaksızın ticari dava sayar. Buna karşılık TKHK m.83/2, taraflardan biri tüketici olan işlemle ilgili başka kanunlarda düzenleme bulunmasının, o işlemin tüketici işlemi sayılmasını ve TKHK’nın görev ve yetki hükümlerinin uygulanmasını engellemeyeceğini açıkça söyler. Yatırımcı tüketici sayılıyorsa özel hüküm olan TKHK uygulanır ve dava tüketici mahkemesinde görülür.

Görev her davalı için ayrı değerlendirilir. Bankaya karşı tüketici işlemine dayanan talep ile sözleşme ilişkisi bulunmayan bir fon yöneticisine karşı haksız fiile dayanan talep aynı mahkemenin görevine girmeyebilir. Mahkeme görevli olup olmadığını davanın her aşamasında kendiliğinden inceler (HMK m.114/1-c, m.115/1).

Kime karşı dava açılacaksa hangi mahkeme görevli?

Bireysel yatırımcının fonu satan bankaya veya aracı kuruma karşı açacağı tazminat davası, yatırımcı ticari veya mesleki amaçla hareket etmiyorsa tüketici mahkemesinde görülür. Sözleşmede işlemlerin ticari amaçla yapılacağı açıkça yazılıysa veya işlem kaldıraçlı ya da türev nitelikteyse Yargıtay Hukuk Genel Kurulu asliye ticaret mahkemesini görevli saymıştır. Diğer davalılar için tablo şöyledir:

Tüketici mahkemesi kurulmamış yerlerde bu davalara asliye hukuk mahkemesi tüketici mahkemesi sıfatıyla bakar. Asliye ticaret mahkemesi bulunmayan yerde ise ticari davayı asliye hukuk mahkemesi görür; bu durumda görev kuralına dayanılmamış olması görevsizlik kararı verilmesini gerektirmez (TTK m.5/4). Birden fazla yatırımcının aynı davalıya karşı birlikte dava açması ve davaların birleştirilmesi fon krizinde toplu dava rehberinde ayrıca incelenmiştir.

Bireysel fon yatırımcısı tüketici sayılır mı?

Kanun metnine göre sayılabilir. TKHK m.3/1-k tüketiciyi “ticari veya mesleki olmayan amaçlarla hareket eden gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlar; m.3/1-l ise tüketici işlemine vekâlet, bankacılık ve benzeri sözleşmeler dahil her türlü sözleşme ve hukuki işlemi sokar. TKHK m.49/1, finansal hizmetleri banka, kredi, sigorta, bireysel emeklilik, yatırım ve ödeme hizmetlerini kapsayacak şekilde tanımlar. Bankanın veya aracı kurumun fon payı satışı ve alım satım emrine aracılığı bu tanımlara girer.

Tartışma “ticari amaç” kavramında düğümlenir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, opsiyon ve kaldıraçlı işlem dosyalarında kâr amacıyla finansal hizmet alan yatırımcıyı tüketici saymamıştır. Buna karşılık Yargıtay daireleri, bankadaki yatırım fonu hesabından ve aracı kurumdaki yatırım hesaplarından doğan uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesini görevli bulmuş, son yıllarda da tüketici mahkemesinden gelen fon ve portföy yönetimi dosyalarını esastan incelemiştir. Bu nedenle somut dosyada aşağıdaki göstergeler belirleyicidir:

Serbest fonlarda nitelikli yatırımcı sıfatı ve buna bağlı savunmalar serbest fon uygunsuz satış rehberinde ele alınmıştır. Nitelikli yatırımcı beyanının tek başına ticari amaç anlamına geldiğine dair bir kanun hükmü yoktur; ancak karşı taraf bu beyanı ticari amaç savunmasının dayanağı olarak kullanabilir.

Yargıtay fon ve yatırım uyuşmazlıklarında görev konusunda ne diyor?

Yargıtay’ın kararları iki yönde ayrışır: standart yatırım fonu ve yatırım hesabı uyuşmazlıklarında tüketici mahkemesi, türev ve kaldıraçlı işlemlerde ve sözleşmede ticari amaç yazılı olduğunda ticaret mahkemesi görevli bulunmuştur. Aşağıdaki kararların tam metinleri incelenmiştir.

Yargıtay 20. HD, E. 2016/8375, K. 2016/8081, 20.09.2016

Yatırımcı, adına açılan yatırım fonu hesabındaki birikimini kayıt hatası nedeniyle çekemediği için bankaya karşı alacak davası açmıştır. Asliye ticaret ve tüketici mahkemeleri ayrı ayrı görevsizlik kararı verince dosya yargı yerinin belirlenmesi için Yargıtay’a gitmiş, Daire tüketici mahkemesini görevli bulmuştur. Aynı Daire bir yıl önce, aracı kurum ve yatırım fonu hesaplarındaki yetkisiz işlemlerden doğan alacak davasında da aynı sonuca varmıştır (E. 2015/6504, K. 2015/10798).

“Bundan böyle, 6502 sayılı Kanunun tüketici işlemleri ile tüketiciye yönelik uygulamaların tüketici mahkemelerinde çözümünü öngören 73. maddesi hükmü ile içeriği az yukarıda yer alan 83/2. maddesinin açık hükmü nedeniyle zikredilen sözleşme ve işlemler tüketici mahkemesinin görev alanına girmiştir.”

Okur için anlamı: Bankadaki standart yatırım fonu hesabından doğan uyuşmazlık, bankacılık işlemi olarak tüketici işlemi sayılmıştır. Fon krizinde katılma payı bankada izlenen bireysel yatırımcının tüketici mahkemesine başvurması bu kararlarla desteklenir.

Yargıtay HGK, E. 2017/22, K. 2018/1102, 16.05.2018

Özel bankacılık müşterisi, opsiyonlu döviz mevduatı ve opsiyon işlemleri çerçeve sözleşmesine aykırılık iddiasıyla tazminat istemiştir. Daire tüketici mahkemesini görevli saymış, yerel mahkeme direnmiş, Hukuk Genel Kurulu oy birliğiyle direnme kararını onamıştır.

“Hâl böyle olunca davacının hizmeti davalı bankadan finansal işlemler için aldığı, hizmetin alınma amacının öncelikle göz önünde bulundurulması gerektiği anlaşılmakla, davacının bu ticari amacı karşısında tüketici sayılması mümkün değildir.”

Okur için anlamı: Hizmetin alınma amacı belirleyicidir. Türev veya opsiyon içeren ürünlerde banka ticari amaç savunmasında bu karara dayanacaktır. Standart fon payı alımında bu gerekçenin aynı güçle uygulanıp uygulanmayacağı somut ürünün niteliğine göre tartışılır.

Yargıtay HGK, E. 2017/2348, K. 2019/82, 07.02.2019

Kaldıraçlı alım satım işlemleri çerçeve sözleşmesinde, işlemlerin ticari amaçlı olduğu açıkça yazılmıştır. Hukuk Genel Kurulu oy çokluğuyla ticaret mahkemesini görevli bulmuş; karşı oyda, tacir olmayan bir kişi için ticari amaçtan söz edilemeyeceği belirtilmiştir.

“Yukarıda açıklandığı üzere bir işlemin tüketici hukukuna tabi sayılabilmesi için tüketicinin ticari veya mesleki amaçla hareket etmemesi şart olup, eldeki davaya konu sözleşmenin ticari amaçla yapıldığının açıkça belirtilmiş olmasına göre uyuşmazlığın çözümünde tüketici mahkemeleri görevli sayılamaz.”

Okur için anlamı: Dava açmadan önce yatırım hesabı açılış sözleşmesi, çerçeve sözleşme ve ürün formları okunmalıdır. “Ticari amaç” ibaresi varsa dava asliye ticaret mahkemesinde, TTK m.5/A uyarınca arabuluculuktan sonra açılmalıdır.

Yargıtay 11. HD, E. 2024/5013, K. 2025/3807, 28.05.2025

Yatırımcı, bankayla yaptığı bireysel portföy yönetimi sözleşmesi kapsamında dolar cinsinden bir fona aktarılan birikiminin talimatına rağmen çıkarılmaması nedeniyle tazminat istemiştir. Dava tüketici mahkemesinde görülmüş, bölge adliye mahkemesinin esas hakkındaki kararı Yargıtay’ca onanmıştır.

“6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un 73/2 hükmü gereğince Tüketici Mahkemelerinde tüketici tarafından açılan davalar harçtan muaf olduğundan, davacıdan harç alınmasına yer olmadığına”

Okur için anlamı: Görev kamu düzeninden olup her aşamada kendiliğinden incelendiği hâlde Yargıtay, bankaya karşı fon ve portföy yönetimi uyuşmazlığında tüketici mahkemesi yargılamasıyla verilen kararı onamış ve tüketici davası harç muafiyetini uygulamıştır. Bu tür kararlar, bankaya karşı açılacak fon davalarında tüketici mahkemesi yolunu güçlendirir. Diğer yatırım uyuşmazlıklarındaki kararlar yatırım ürünü satışında Yargıtay kararları derlemesinde yer alır.

Değeri 186.000 TL’nin altındaki fon uyuşmazlığında nereye başvurulur?

2026 yılında yapılan başvurularda değeri 186.000 TL’nin altındaki tüketici uyuşmazlıklarında il veya ilçe tüketici hakem heyetine başvurmak zorunludur; bu değerin üzerindeki uyuşmazlıklar için hakem heyetine başvurulamaz (TKHK m.68/1, m.68/4). Tutar, 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ticaret Bakanlığı tebliğiyle belirlenmiştir ve 01.01.2026’dan itibaren uygulanır.

• Nereye: Tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine (TKHK m.68/3).
• Kararın etkisi: Hakem heyeti kararları tarafları bağlar ve ilam gibi icra edilir; heyet vekâlet ücretine hükmedemez (TKHK m.70/1–2).
• İtiraz: Karar tebliğden itibaren iki hafta içinde tüketici mahkemesine itiraz edilebilir; itiraz üzerine verilen karar kesindir (TKHK m.70/3, m.70/5).
• Arabuluculuk: Hakem heyetinin görevine giren uyuşmazlıklarda dava şartı arabuluculuk uygulanmaz (TKHK m.73/A/1-a).

Fon krizinde zararın tutarı tasfiye ödemeleri yapıldıkça değişir. Ara ödeme veya tasfiye payı alındıktan sonra kalan zarar 186.000 TL’nin altına düşebilir. Başvuru yolu, başvuru tarihindeki uyuşmazlık değerine göre belirlendiğinden hesap başvurudan hemen önce güncellenmelidir.

Dava açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mu?

Evet. Tüketici mahkemesinde görülecek uyuşmazlıklarda (TKHK m.73/A/1) ve konusu bir miktar para olan ticari davalarda (TTK m.5/A/1) dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Arabulucuya başvurmadan dava açıldığı anlaşılırsa dava, herhangi bir işlem yapılmaksızın dava şartı yokluğundan usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/2). Bu eksiklik için mahkeme süre vermez.

1. Uyuşmazlığın türünü belirleyin. Tüketici uyuşmazlığı mı, ticari dava mı olduğu arabuluculuk başvurusunun türünü de belirler.
2. Adliyedeki arabuluculuk bürosuna başvurun. Tüketici uyuşmazlıklarında tüketicinin ödemesi gereken arabuluculuk ücreti, anlaşma olsun olmasın, iki saatlik ücreti geçmemek üzere Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır (TKHK m.73/A/3).
3. Süreyi takip edin. Ticari uyuşmazlıkta arabulucu başvuruyu görevlendirildiği tarihten itibaren altı hafta içinde sonuçlandırır; süre zorunlu hâllerde en fazla iki hafta uzatılabilir (TTK m.5/A/2).
4. Son tutanağı dava dilekçesine ekleyin. Tutanağın aslı veya arabulucu onaylı örneği eklenmezse mahkeme bir haftalık kesin süre verir (6325 sayılı Kanun m.18/A/2).

Arabuluculuk bürosuna başvurudan son tutanağa kadar zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez (6325 sayılı Kanun m.18/A/15). Bu durmanın diğer sürelerle ilişkisi fon krizinde süreler rehberinde anlatılmıştır.

Fon davası hangi şehirde açılabilir?

Tüketici davası, tüketicinin yerleşim yerindeki tüketici mahkemesinde açılabilir (TKHK m.73/5). Yatırımcı ayrıca davalı bankanın veya aracı kurumun merkezinin bulunduğu yerde (HMK m.6), işlemin yapıldığı şubenin bulunduğu yerde (HMK m.14/1) ve sözleşmenin ifa yerinde (HMK m.10) dava açabilir. Haksız fiile dayanan davalarda zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (HMK m.16).

Banka ve aracı kurum sözleşmelerinde sıkça yer alan “İstanbul mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir” şartı bireysel yatırımcıyı bağlamaz. HMK m.17, yetki sözleşmesi yapabilecek olanları tacirler ve kamu tüzel kişileriyle sınırlar. Birden fazla davalı varsa dava, bunlardan birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir (HMK m.7/1); ancak yalnızca bir davalıyı başka yere çekmek için kurulan davalı yapısı, o davalının itirazıyla ayrılır (m.7/2).

SPK’ya karşı dava hangi mahkemede açılır?

SPK kararlarına karşı açılacak idari davalar idare mahkemelerinde görülür ve acele işlerden sayılır (SPKn m.134/1). İptal davasında yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yer idare mahkemesidir (2577 sayılı İYUK m.32/1); SPK’nın merkezi Ankara’da olduğundan tasfiye kararlarına karşı davalar Ankara idare mahkemelerinde açılır. Tam yargı davalarında yetki İYUK m.36’daki sıraya göre belirlenir.

SPK Başkanı, Kurul üyeleri veya personeli aleyhine Kurulun görevlerine ilişkin işlemler nedeniyle açılan tazminat davaları Kurul aleyhine açılmış sayılır; bu konu SPK personeline dava rehberinde anlatılmıştır. İptal davasının kapsamı için SPK kararına iptal davası rehberine, Yatırımcı Tazmin Merkezi kararlarına karşı yargı yolu için YTM kararına dava rehberine bakılabilir.

Fon davası yanlış mahkemede açılırsa ne olur?

Dava düşmez, ancak görevsizlik kararı verilir. Karar kesinleştikten sonra taraflardan biri iki hafta içinde kararı veren mahkemeye başvurarak dosyanın görevli mahkemeye gönderilmesini istemelidir; bu yapılmazsa dava açılmamış sayılır (HMK m.20/1). Aynı dava için iki mahkemenin görevsizlik kararları kesinleşirse görevli mahkemeyi bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay belirler (HMK m.22/2); yukarıdaki 20. Hukuk Dairesi kararları bu yolla verilmiştir.

Görevsizlik kararıyla reddedilen dava sırasında zamanaşımı veya hak düşürücü süre dolmuşsa, alacaklı 60 günlük ek süre içinde haklarını kullanabilir (6098 sayılı TBK m.158). İdari yargının görevine giren bir davanın adli yargıda açılıp görev yönünden reddi hâlinde ise kararın kesinleşmesini izleyen günden itibaren 30 gün içinde görevli idari yargı yerinde dava açılabilir (İYUK m.9/1). Bu kurallar hak kaybını önler, fakat zaman kaybını önlemez; görev sorusu dava açılmadan önce çözülmelidir.

Fon davasında harç ve masraflar mahkemeye göre değişir mi?

Evet. Tüketici mahkemelerinde tüketiciler tarafından açılan davalar Harçlar Kanunundaki harçlardan muaftır (TKHK m.73/2). Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, bankaya karşı fon ve portföy yönetimi davasında bu muafiyeti uygulamıştır (E. 2024/5013, K. 2025/3807). Muafiyet harçlara ilişkindir; tebligat, tanık ve bilirkişi giderleri için gider avansı dava açılırken ayrıca yatırılır (HMK m.120/1).

Asliye ticaret mahkemesinde açılan davada ise dava değeri üzerinden nispi harç ödenir. Bu fark, birden fazla yatırımcının yüksek tutarlı taleplerinde maliyeti önemli ölçüde değiştirir. TTK m.4/2’deki parasal sınırın altında kalan ticari davalarda basit yargılama usulü uygulanır.

Fon davasında görevli mahkeme hakkında doğru bilinen yanlışlar

“Gerçek kişi olduğum için davam mutlaka tüketici mahkemesinde görülür.”

Kesin cevap: Hayır. Tüketici sayılmak için ticari veya mesleki olmayan amaçla hareket etmek gerekir (TKHK m.3/1-k). Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, opsiyon ve kaldıraçlı işlemlerde ve sözleşmede ticari amaç açıkça yazılı olduğunda gerçek kişi yatırımcının davasında ticaret mahkemesini görevli bulmuştur.

“Sözleşmedeki ‘İstanbul mahkemeleri yetkilidir’ şartı beni bağlar.”

Kesin cevap: Hayır. Yetki sözleşmesini yalnızca tacirler veya kamu tüzel kişileri kendi aralarında yapabilir (HMK m.17). Bireysel yatırımcı, tüketici davasını kendi yerleşim yerinde açabilir (TKHK m.73/5).

“Önce dava açarım, arabulucuya sonra giderim.”

Kesin cevap: Hayır. Arabuluculuk dava şartı olan uyuşmazlıkta arabulucuya başvurmadan açılan dava, süre verilmeksizin usulden reddedilir (6325 sayılı Kanun m.18/A/2).

“Yanlış mahkemede açılan dava düşer, her şeye baştan başlanır.”

Kesin cevap: Hayır. Görevsizlik kararından sonra iki hafta içinde dosyanın gönderilmesi istenirse dava görevli mahkemede devam eder (HMK m.20/1). Bu arada zamanaşımı dolmuşsa 60 günlük ek süre vardır (TBK m.158).

“SPK’ya karşı tazminat davası bankaya açılan davayla birlikte açılabilir.”

Kesin cevap: Hayır. SPK’ya karşı davalar idari yargıda, idare mahkemesinde görülür (SPKn m.134/1); bankaya karşı dava adli yargıdadır. İki dava ayrı ayrı açılır ve birleştirilemez.

“Tüketici davası tamamen masrafsızdır.”

Kesin cevap: Hayır. Tüketici davaları harçtan muaftır (TKHK m.73/2), ancak tebligat ve bilirkişi giderleri için gider avansı yatırılır (HMK m.120/1).

Sık sorulan sorular

İlgili rehberler

• Fon Krizinde Toplu Dava Açılır mı? — birlikte dava açma, birleştirme ve davalı bazında yol haritası
• Yatırım Fonu Uyuşmazlıklarında Yargıtay ve Danıştay Kararları — bilgilendirme ve uygunluk kararları
• Fon Krizinde Kaçırılmaması Gereken Süreler — dava, şikâyet ve zamanaşımı takvimi
• Nitelikli Yatırımcı Olmadan Serbest Fon Satışı — dağıtıcının sorumluluğu
• Fon ve Hisse Zararında Hukuki Yollar — hangi talebin kime yöneltileceği

Kaynaklar

1. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun, m.3, 49, 68, 70, 73, 73/A, 83 — mevzuat.gov.tr
2. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, m.4, 5, 5/A — mevzuat.gov.tr
3. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, m.1, 2, 6, 7, 10, 14, 16, 17, 20, 22, 114, 115, 120 — mevzuat.gov.tr
4. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu, m.18/A — mevzuat.gov.tr
5. 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, m.32, 134 — mevzuat.gov.tr
6. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, m.7, 9, 13, 32, 36 — mevzuat.gov.tr
7. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu, m.158 — mevzuat.gov.tr
8. Ticaret Bakanlığı, 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 68 inci ve Tüketici Hakem Heyetleri Yönetmeliğinin 6 ncı Maddelerinde Yer Alan Parasal Sınırların Artırılmasına İlişkin Tebliğ, Resmî Gazete 23.12.2025, sayı 33116 — resmigazete.gov.tr
9. Yargıtay 20. HD, E. 2015/6504, K. 2015/10798, 06.11.2015; E. 2016/8375, K. 2016/8081, 20.09.2016 — karararama.yargitay.gov.tr
10. Yargıtay HGK, E. 2017/22, K. 2018/1102, 16.05.2018; E. 2017/2348, K. 2019/82, 07.02.2019 — karararama.yargitay.gov.tr
11. Yargıtay 11. HD, E. 2024/5013, K. 2025/3807, 28.05.2025 — karararama.yargitay.gov.tr

Güncelleme notu: 18.10.2026: İlk yayın. Davalı bazında görev haritası, fon yatırımcısının tüketici sayılmasına ilişkin Yargıtay kararları, 2026 tüketici hakem heyeti sınırı, dava şartı arabuluculuk, yetkili mahkeme, SPK’ya karşı idari yargı, görevsizlik ve harç.