Son güncelleme: 20 Eylül 2026. İştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen ana veya babanın çocuğun bakım ve eğitim giderlerine ödeme gücü oranında katılmasıdır. Nafaka miktarı için kanunda sabit bir yüzde yoktur; çocuğun gerçek ihtiyaçları, anne ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri birlikte değerlendirilir. Boşanma kararında nafaka yazılmamış olsa bile, çocuğun ihtiyacı ve tarafların ekonomik koşulları sonradan ortaya çıkarsa yeni bir talep gündeme gelebilir.
Bu rehberde iştirak nafakasının hangi şartlarda istenebileceği, nasıl hesaplandığı, hangi mahkemeye başvurulacağı, nafakanın artırılması veya azaltılması, ödenmeyen taksitlerin icrası ve çocuğun ergin olması sonrasındaki eğitim giderleri birbirinden ayrılarak açıklanmaktadır. Amaç, “iştirak nafakası ne kadar olur?”, “boşanmadan sonra ayrıca istenir mi?” ve “ödenmezse ne yapılır?” sorularına somut bir yol haritası vermektir.
İştirak nafakası nedir ve kim öder?
İştirak nafakası çocuğa ait bir bakım ve eğitim gideri katkısıdır. Velayet kendisinde bulunan ebeveyn, çocuğun günlük bakımını fiilen üstlenir; diğer ebeveyn ise gücü oranında parasal katkı yapar. Bununla birlikte nafaka yükümlülüğü yalnızca babaya ait değildir. Velayeti annede bulunan bir çocuk bakımından baba, velayeti babada bulunan bir çocuk bakımından anne de şartları oluştuğunda yükümlü olabilir.
Türk Medeni Kanunu’nun 182. maddesi, velayetin kullanılmasında çocuğun yararını ve velayet sahibi olmayan eşin bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasını esas alır. TMK’nın 327 ve 328. maddeleri ise bakım borcunun kapsamını ve kural olarak erginliğe kadar devamını düzenler. Bu hükümler birlikte okunduğunda iştirak nafakası, boşanmanın “cezası” veya diğer eşe verilen bir ödeme değil, çocuğun korunmasına yönelik bir katkı olarak anlaşılmalıdır.
İştirak nafakası ile yoksulluk nafakası arasındaki fark
İştirak nafakasının alacaklısı çocuktur; yoksulluk nafakasının alacaklısı ise boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen eş olabilir. Bu nedenle iki nafakanın şartları, hesabı ve sona erme sebepleri aynı değildir.
| Karşılaştırma | İştirak nafakası | Yoksulluk nafakası |
|---|---|---|
| Korunan kişi | Çocuk | Boşanma sonrası yoksulluğa düşen eş |
| Temel ölçüt | Çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin ödeme gücü | Yoksulluk, kusur ve tarafların ekonomik durumları |
| Başlangıç | Boşanma/ayrılık kararıyla veya ayrı dava ile | Boşanma davası ve sonrasında kanundaki koşullarla |
| Erginlik etkisi | Kural olarak çocuk ergin olunca sona erer; eğitim sürüyorsa TMK 328/2 ayrıca değerlendirilir | Tarafların evlenmesi, yoksulluğun kalkması veya kanundaki diğer sebepler etkili olabilir |
Boşanma davasında iştirak nafakası istenmemişse sonradan talep edilebilir mi?
Çocuğun ihtiyaçları ve ebeveynlerin ekonomik koşulları zaman içinde değişebildiği için, boşanma hükmünde nafaka bulunmaması her durumda yeni talebe engel değildir. Boşanma sırasında talep edilmemiş olması, çocuğun gelecekte doğacak bakım ve eğitim ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Ancak her yeni talepte çocuğun güncel ihtiyacı, tarafların mali gücü ve önceki kararın kapsamı incelenir; “nafaka her durumda otomatik bağlanır” sonucu çıkarılamaz.
Mahkemece onaylanan anlaşmalı boşanma protokolünde iştirak nafakasının yazılmamış veya düşük belirlenmiş olması da somut olayın yeniden değerlendirilmesini engellemez. Çocuk adına yapılan düzenlemelerde çocuğun üstün yararı, değişen koşullar ve protokolün hangi tarihteki ihtiyaçlara göre hazırlandığı önem taşır. Gelecekteki bütün bakım giderlerinden kesin ve geri dönülmez biçimde feragat edildiğini söylemek, çocuğun emredici koruma hükümleriyle bağdaşmayabilir.
İştirak nafakası hangi giderleri karşılar?
Nafaka, yalnızca okul ücretinden ibaret değildir. Çocuğun yaşına ve yaşam koşullarına göre barınma, gıda, giyim, ulaşım, eğitim materyali, sağlık, bakım, iletişim, sosyal gelişim ve zorunlu kurs giderleri değerlendirmeye alınabilir. Her kalemin nafakaya bütünüyle eklenmesi gerekmez; hâkim çocuğun makul ve gerçek ihtiyacını, ebeveynlerin toplam ekonomik yüküyle dengeler.
İhtiyaçları belgelendirmek önemlidir. Okul veya kreş sözleşmeleri, servis ve yemek bedelleri, sağlık harcamaları, kira ve aidat payı, düzenli tedavi veya özel eğitim giderleri, fatura ve banka kayıtları dosyaya sunulabilir. Belgesiz iddialar da dikkate alınabilir; ancak mahkemenin sağlıklı bir miktar belirleyebilmesi için giderlerin tarih, tutar ve çocukla bağlantısı gösterilmelidir.
İştirak nafakası nasıl hesaplanır? Kanunda sabit oran var mı?
Hayır. Türk hukukunda iştirak nafakası için “maaşın yüzde şu kadarı” şeklinde genel ve bağlayıcı bir hesap formülü yoktur. TMK 330’daki ölçütler uyarınca önce çocuğun aylık ve olağanüstü ihtiyaçları belirlenir; ardından anne ve babanın gelirleri, malvarlığı, borçları, bakmakla yükümlü olduğu diğer kişiler, çalışma kapasitesi ve fiilî bakım katkısı karşılaştırılır.
Örneğin çocuğun düzenli giderleri 30.000 TL, velayet sahibi ebeveynin bakım ve ödeme gücü diğer ebeveyne göre daha yüksekse, diğer ebeveynin tüm 30.000 TL’yi ödemesi beklenmez. Tersine, yüksek gelirli ebeveynin katkısı yalnızca düşük bir “sembolik” tutar olarak belirlenmeyebilir. Rakam, dosyadaki gerçek verilerin ve çocuğun yaşam standardının birlikte değerlendirilmesiyle ortaya çıkar. Bu örnek yalnızca yöntemi anlatır; herhangi bir dosya için sonuç veya taban miktar değildir.
Mahkeme, ekonomik araştırma, SGK ve vergi kayıtları, banka hareketleri, ticari faaliyet, taşınmaz ve araç bilgileri, sosyal inceleme ve tarafların sunduğu belgelerden yararlanabilir. Gelirin resmî kayıtlarda görünmemesi, ödeme gücünün bulunmadığı anlamına gelmez; buna karşılık yalnızca sosyal medya paylaşımlarından hareketle kesin gelir tespiti de yapılamaz. Gerçek gelir ile yaşam standardı arasındaki farkın açıklanması gerekir.
İştirak nafakası davası ne zaman ve nasıl açılır?
Talep, boşanma veya ayrılık davası içinde ileri sürülebileceği gibi karar kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile de gündeme gelebilir. Dava dilekçesinde çocukların kimlik bilgileri, velayet durumu, istenen nafaka miktarı, gider kalemleri, tarafların ekonomik koşulları ve nafakanın hangi tarihten itibaren talep edildiği açıkça yazılmalıdır.
Görevli mahkeme, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun kapsamında aile mahkemesidir. Aile mahkemesi bulunmayan yerlerde görevlendirilen asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Boşanma sonrasında açılan nafaka davalarında TMK 177’deki yerleşim yeri kuralı önem taşır; ayrı bir dosyada genel yetki ve özel yetki kurallarının birlikte kontrol edilmesi gerekir. Bu nedenle dilekçeyi yalnızca internetten bulunan bir örneği kopyalayarak vermek, özellikle yetki ve önceki kararın kapsamı bakımından risklidir.
Dava sürerken çocuğun acil giderleri varsa geçici hukuki koruma ve geçici nafaka talepleri ayrıca değerlendirilir. Mahkeme, kesin miktarı yargılama sonunda belirlerken çocuğun yargılama süresinde korumasız kalmamasını gözetebilir. Talep edilen geçici tedbir ile esas nafaka miktarı aynı hukuki nitelikte değildir.
İştirak nafakası artırılır, azaltılır veya kaldırılır mı?
Evet; karar tarihinden sonra koşullar önemli ölçüde değişmişse nafaka miktarı yeniden belirlenebilir. TMK 331, durumun değişmesi hâlinde hâkime nafakayı yeniden belirleme veya kaldırma imkânı verir. Çocuğun okul değiştirmesi, sağlık ihtiyacının artması, düzenli bakım giderlerinin yükselmesi, ebeveynlerden birinin gelirindeki kalıcı değişiklik veya yeni ve ağır bakım yükümlülükleri talebin dayanağı olabilir.
Artırım davasında yalnızca enflasyon oranını yazmak çoğu zaman yeterli değildir. Çocuğun yeni ihtiyaçlarının ne olduğu, eski nafaka ile karşılanamayan kısmın nasıl oluştuğu ve tarafların güncel ödeme gücü belgelenmelidir. Azaltma veya kaldırma talebinde de iş kaybı, sağlık durumu, emeklilik veya başka bir çocuğun doğması gibi olguların gerçek ve süreklilik taşıyıp taşımadığı incelenir. Geliri isteyerek düşürmek ya da kayıt dışına çıkmak, tek başına nafakadan kurtulma gerekçesi değildir.
Güncelleme talebi, dosyanın özelliklerine göre nafaka artırım davası ile birlikte değerlendirilmelidir. Önceki ilam, protokol, ödeme dekontları ve çocuğun güncel giderleri aynı dosyada karşılaştırılmalıdır.
Çocuk ergin olunca iştirak nafakası kendiliğinden devam eder mi?
İştirak nafakası kural olarak çocuğun ergin olmasıyla sona erer. Ancak çocuk ergin olduğu hâlde eğitimine devam ediyorsa TMK 328/2 uyarınca ana ve babanın, durum ve koşullara göre kendilerinden beklenebilecek ölçüde eğitim sona erinceye kadar destek olma yükümlülüğü gündeme gelebilir. Bu dönem, küçük çocuk için hükmedilen iştirak nafakasının otomatik uzaması olarak değil, ergin çocuğun eğitim nedeniyle talep edebileceği ayrı bir bakım yükümlülüğü olarak ele alınmalıdır.
Ergin çocuk bakımından dava hakkı ve taraf sıfatı ayrıca değerlendirilir. Eğitim kurumuna devam, barınma, ulaşım, sağlık ve makul yaşam giderleri; çocuğun kendi geliri ve ebeveynlerin ödeme gücüyle birlikte incelenir. “18 yaşına girince her ödeme kesinlikle biter” veya “üniversite bitene kadar aynı miktar otomatik sürer” şeklindeki iki uç yaklaşım da doğru değildir.
İştirak nafakası ödenmezse hangi yollar kullanılabilir?
Vadesi gelen taksitler için ilamlı icra takibi yapılabilir. İcra dosyasına mahkeme kararı, kesinleşme ve tebliğ bilgileri, ödeme planı ve varsa önceki tahsilatlar eklenerek hangi aylara ilişkin borcun istendiği açıkça gösterilmelidir. Nafaka borçlarında hesap dökümü önemlidir; ana para, varsa yasal faiz ve tahsil edilen tutarlar karıştırılmamalıdır.
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 344. maddesi, nafaka kararının gereğini yerine getirmeyen borçlu hakkında alacaklının şikâyeti üzerine tazyik hapsi mekanizması öngörür. Bu yaptırım, nafaka borcunun tahsil edildiği anlamına gelmez ve her dosyada koşulsuz uygulanmaz. İcra emri, vade, ödeme yapılmayan aylar ve şikâyet süresi bakımından somut dosya kontrol edilmelidir. Borçlu, hapis tehdidini ortadan kaldırmak için ödeme yapsa bile icra dosyasındaki bakiye ve masraflar ayrıca hesaplanır.
Nafaka hükmünün icrasının ertelenemeyeceğine ilişkin İİK 36’daki özel kural da dikkate alınır. Bununla birlikte her ilamın niteliği, kararın hangi tarihten itibaren uygulanacağı ve takipte istenen kalemlerin hükümle uyumu incelenmeden otomatik işlem yapılmamalıdır.
Ödeme yapan taraf hangi kayıtları tutmalı?
Ödemeler mümkünse açıklaması belirli banka transferiyle yapılmalı; açıklamada çocuk, ay ve karar dosyasına ilişkin bilgi yer almalıdır. Elden ödeme, üçüncü kişinin hesabından transfer veya tek dekontla birden fazla ayın kapatılması ileride hesap karışıklığı yaratabilir. Nafaka dışında okul, sağlık veya kıyafet giderleri ayrıca karşılanıyorsa bunların da fatura ve dekontları saklanmalıdır; bu ödemeler her zaman nafaka borcuna mahsup edilmez.
Alacaklı taraf, her ödeme için tarih ve tutarı gösteren bir çizelge hazırlamalı; borçlu taraf ise dekontları, maaş kesintilerini ve icra dosyasındaki tahsilat makbuzlarını korumalıdır. Çocukla ilgili özel giderlerde tarafların önceden yazılı mutabakat kurması, “bu ödeme nafakaya dahil miydi?” tartışmasını azaltır.
İştirak nafakası dosyasında delil planı
İyi bir dosya, yalnızca yüksek bir rakam talep etmekten değil, talebin hangi veriye dayandığını göstermekten oluşur. Aşağıdaki dört başlık birlikte hazırlanmalıdır:
- Çocuğun ihtiyaçları: aylık gider tablosu, okul ve sağlık belgeleri, düzenli bakım ve ulaşım kalemleri.
- Tarafların ödeme gücü: maaş, SGK, vergi, ticari faaliyet, taşınmaz, araç ve banka kayıtları; varsa düzenli yan gelirler.
- Fiilî bakım katkısı: çocuğun hangi ebeveynle yaşadığı, kişisel ilişki düzeni ve ayni katkıların niteliği.
- Önceki karar ve ödemeler: boşanma ilamı, protokol, artırım/azaltma kararları, icra dosyası ve banka dekontları.
Tarafların özel hayatına veya kişisel verilerine ilişkin belgeler gereksiz biçimde yayılmamalı, mahkemeye sunulacak kayıtlar amaçla sınırlı tutulmalıdır. Özellikle banka ekstreleri ve çocukla ilgili sağlık belgelerinde yalnızca uyuşmazlığı aydınlatan kısmın sunulması, veri minimizasyonu bakımından daha güvenlidir.
İştirak nafakası hakkında sık sorulan sorular
İştirak nafakası sadece boşanma sırasında mı istenir?
Hayır. Boşanma veya ayrılık davasında istenebileceği gibi, karar sonrasında çocuğun ihtiyacı ve tarafların koşulları esas alınarak ayrı bir talep de ileri sürülebilir. Önceki karar ve protokol mutlaka incelenmelidir.
Velayet bende değilse yine de nafaka öder miyim?
Velayet sahibi olmamak, bakım ve eğitim giderlerine katılma yükümlülüğünün temel nedenidir. Miktar; gelir, ihtiyaç ve fiilî bakım katkısı dikkate alınarak belirlenir. Velayetin kimde olmadığı tek başına rakamı belirlemez.
İşsiz olan ebeveyn hiç nafaka ödemez mi?
Gerçek ve belgeli ödeme güçsüzlük miktarı etkileyebilir; ancak işsiz görünmek otomatik muafiyet sağlamaz. Çalışma kapasitesi, malvarlığı, yaşam standardı ve işten ayrılma biçimi de değerlendirmeye alınabilir.
Çocuk için yapılan okul ödemesi nafakadan düşer mi?
Her ödeme kendiliğinden nafaka taksidine mahsup edilmez. Ödemenin hangi gider için yapıldığı, tarafların mahsup konusunda anlaşması ve mahkeme kararının kapsamı birlikte incelenir. Dekont açıklaması ve fatura bu nedenle önemlidir.
Ergin çocuk üniversiteye devam ediyorsa ne yapılmalı?
TMK 328/2 kapsamında eğitim devam ettiği sürece destek talebi gündeme gelebilir. Ergin çocuğun taraf sıfatı, eğitim durumu, kendi geliri ve ebeveynlerin ödeme gücü ayrı bir değerlendirme gerektirir; küçük için hükmedilmiş nafakanın otomatik uzadığı varsayılmamalıdır.
Başvuru öncesi kısa kontrol listesi
- Boşanma veya velayet kararını ve onaylı protokolü temin edin.
- Son altı veya on iki aylık çocuk giderlerini tarih ve tutarlarıyla tabloya dökün.
- Tarafların gelir ve ödeme gücüne ilişkin doğrulanabilir belgeleri ayırın.
- Talebin nafaka belirleme, artırma, azaltma veya icra başvurusu olduğunu netleştirin.
- Ödenmeyen ayları, dekontları ve icra dosyasındaki tahsilatları ayrı ayrı hesaplayın.
- Erginlik ve eğitim devamı varsa iştirak nafakası ile TMK 328/2 kapsamındaki talebi karıştırmayın.
Resmî kaynaklar
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu (özellikle m. 177, 182, 327-331)
- 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun
- 2004 sayılı İcra ve İflâs Kanunu (özellikle m. 36 ve 344)
- Yargıtay Karar Arama (TMK 182, 328, 330 ve iştirak nafakası aramaları)
- UYAP Vatandaş Portalı
Genel bilgilendirme: Nafaka miktarı, görev ve yetki, icra hesabı ve erginlik sonrasındaki eğitim desteği somut dosyanın kararlarına, belgelere ve güncel mevzuata göre değişir. Bu metin genel bilgi verir; başvuru öncesinde önceki ilam ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir.
