Son güncelleme: 23 Eylül 2026
Marka hakkının lisans yoluyla kullanımı, marka sahibinin mülkiyeti devretmeden markasını belirli mal veya hizmetler, süre, ülke ve kullanım kanalları bakımından başka bir kişiye kullandırmasını sağlar. Sağlam bir lisans ilişkisi yalnızca “markayı kullanabilir” cümlesinden ibaret değildir. İnhisari lisansın kapsamı, hangi ürün ve sınıfların verildiği, kalite standardı, alt lisans, bedel, denetim, sona erme ve TÜRKPATENT siciline kayıt birlikte düzenlenmelidir. Bu yazı, Türk marka hukukunda lisans sözleşmesinin kurulmasından sicil işlemlerine ve ihlal hâlinde izlenecek yollara kadar uygulamada karar verilmesi gereken noktaları açıklar.
Marka lisansı nedir, mülkiyet devrinden farkı nedir?
Marka lisansı, tescilli markadan doğan kullanma yetkisinin sözleşmeyle kısmen veya tamamen başkasına bırakılmasıdır. Marka sahibi, markanın sahibi olmaya devam eder; lisans alan ise sözleşmede tanımlanan sınırlar içinde markayı kullanır. Devirde marka hakkının kendisi el değiştirirken lisans sözleşmesinde esas olarak kullanım yetkisi düzenlenir. Bu ayrım, markanın başka bir şirkete satılmadığı, lisans alanın markayı kendi adına tescilli bir hak gibi sınırsız biçimde tasarruf edemeyeceği ve sözleşme sona erdiğinde kullanımın duracağı anlamına gelir.
6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu bakımından lisans, markanın tescil edildiği mal veya hizmetlerin tamamı ya da bir kısmı için verilebilir. Bu nedenle sözleşmenin “marka tüm faaliyetlerde kullanılabilir” gibi soyut bir ifadeyle bırakılması yerine Nice sınıfları, alt sınıflar, ürün listesi ve hizmet kanalları açıkça yazılmalıdır. Tescil belgesinde yer almayan bir ürün için yapılan kullanım, lisans alan ile marka sahibi arasındaki ticari beklentiyi aşabilir ve üçüncü kişilere karşı farklı bir risk doğurabilir.
İnhisari ve inhisari olmayan lisans arasındaki fark
İnhisari (münhasır) lisans, sözleşmede belirlenen kapsamda marka sahibinin başkasına aynı kullanım yetkisini vermemesini ve kural olarak kendisinin de markayı kullanmamasını gerektiren lisans türüdür. Taraflar marka sahibinin belirli kanallarda kullanma hakkını saklı tutacaksa bu istisna metinde açıkça gösterilmelidir. İnhisari olmayan lisans, marka sahibinin markayı kullanmaya devam edebildiği ve aynı kapsamda birden fazla lisans verebildiği modeldir. Sözleşme sessizse, lisansın niteliği ve tarafların gerçek iradesi ayrıca yorumlanacağından terimlerin açık yazılması önem taşır.
| Konu | İnhisari lisans | İnhisari olmayan lisans |
|---|---|---|
| Başka lisans verme | Sözleşmede belirlenen kapsamda kural olarak verilemez. | Aynı kapsamda başka lisanslar verilebilir. |
| Marka sahibinin kullanımı | Hakkın saklı tutulduğu kanallar ayrıca yazılmalıdır. | Marka sahibi kullanabilir. |
| Değerleme | Tek kullanıcıya ayrıldığı için bedel ve hedefler daha ayrıntılı müzakere edilir. | Bedel, bölge ve kanal sınırlamaları farklı kurulabilir. |
| Denetim | Tek lisans alanın faaliyetinin marka algısına etkisi daha yakından izlenir. | Birden çok lisans alanın uyumu için ortak standart gerekir. |
İnhisari lisansın “tek yetkili” ifadesiyle karıştırılmaması gerekir. Yetkinin hangi ülke, satış kanalı, müşteri grubu, ürün, alan adı, uygulama ve fiziksel mağaza için tek olduğu yazılmadıkça uyuşmazlık çıkması kolaylaşır. Sözleşmede bölge veya kanal bakımından sınırlı bir münhasırlık kurulabilir; bu durumda bütün pazarı kapsayan bir yasak varmış gibi hareket edilmemelidir.
Lisans sözleşmesinde bulunması gereken temel unsurlar
Uygulanabilir bir marka lisansı, tarafların ticari hedefini ve markanın korunması için gereken operasyonu aynı metinde toplar. Aşağıdaki başlıklar, her sözleşmede aynı cümlelerle kullanılacak bir şablon değil; somut işlem için cevaplanması gereken karar noktalarıdır:
- Marka kimliği: başvuru veya tescil numarası, marka örneği, yenileme durumu, sınıflar ve varsa seri markalar.
- Kullanım konusu: izin verilen ürün ve hizmetler, ambalaj, reklam, internet sitesi, mobil uygulama, sosyal medya, pazar yeri ve fiziksel satış noktaları.
- Coğrafi alan: Türkiye, belirli iller, belirli ülkeler veya çevrim içi satışta hedeflenen bölgeler. İnternet erişiminin dünya çapında olması, otomatik olarak küresel lisans verildiği anlamına gelmez.
- Süre ve yenileme: başlangıç tarihi, otomatik yenileme koşulları, yenileme bildirimi ve tescilin sona ermesi hâlinde ne olacağı.
- Lisansın niteliği: inhisari veya inhisari olmayan yapı, marka sahibinin saklı tuttuğu kullanım alanları ve başka lisanslara ilişkin istisnalar.
- Bedel: sabit ücret, ciroya bağlı royalty, asgari garanti, ödeme takvimi, kur ve vergi yükünün kime ait olduğu. Ciro tanımı, iadeler ve kampanyalar ayrıca yazılmalıdır.
- Kalite ve onay: ürün standardı, ambalaj, logo kullanımı, reklam metni, numune onayı, denetim sıklığı ve uygunsuzluğun giderilmesi için süre.
- Raporlama ve denetim: satış raporu, fatura veya stok kayıtlarının hangi formatta tutulacağı, denetim bildirimi, gizlilik ve bağımsız denetim masrafları.
- Alt lisans ve devir: lisans alanın alt lisans verip veremeyeceği, grup şirketi kullanımı, bayiler ve platform satıcıları için yazılı onay.
- İhlal ve sona erme: ödeme temerrüdü, kalite ihlali, itibar riski, tescilin yenilenmemesi, iflas, kontrol değişikliği, fesih bildirimi ve düzeltme süresi.
- Sona erme sonrası: tabela, ambalaj, alan adı, sosyal medya hesabı, stok, reklam arşivi ve dijital dosyaların kaldırılması; tasfiye veya sınırlı satış için verilecek süre.
Marka örneğinin sözleşmeye eklenmesi, yalnız grafik dosyasını koymaktan ibaret değildir. Renk, oran, yazı karakteri, logo ile birlikte kullanılacak ibareler ve farklı mecralarda yapılabilecek uyarlamalar için bir kullanım kılavuzu hazırlanması ileride “marka değiştirildi mi?” tartışmasını azaltır.
Tescil, sınıf kapsamı ve başvuru aşamasındaki marka
Lisansın ekonomik değeri, markanın hangi mal ve hizmetler bakımından korunduğu ile sınırlıdır. TÜRKPATENT sicilindeki sınıflar, sözleşmede yazan genel faaliyet tanımından daha belirleyici olabilir. Bir teknoloji şirketi markasını yazılım hizmeti için lisanslarken aynı markanın eğitim, donanım veya perakende ürünler bakımından da verildiğini varsaymamalıdır. Sınıf listesi ile fiilî kullanım karşılaştırılmalı, gerekiyorsa yeni başvuru veya ek lisans planlanmalıdır.
Başvuru aşamasındaki bir işaret için yapılacak sözleşme, tescilli marka lisansıyla aynı risk profilinde değildir. Başvurunun reddedilmesi, sınıfın daralması, itiraz veya başvurunun devri ihtimali tarafların ekonomik beklentisini etkiler. Bu durumda sözleşme, başvuru numarasını, tescil gerçekleşmezse tarafların ne yapacağını ve lisans bedelinin hangi olayla hak edileceğini açıkça düzenlemelidir. Tescilli hak ile başvuru dosyasının resmi durumunu TÜRKPATENT marka sayfasından ve güncel mevzuatı mevzuat.gov.tr üzerinden kontrol etmek gerekir.
TÜRKPATENT siciline lisans kaydı: hangi belgeler hazırlanır?
Taraflar arasındaki sözleşmenin imzalanması ile lisansın TÜRKPATENT siciline kaydedilmesi farklı işlemlerdir. Sicil kaydı, üçüncü kişilerin ve kamuya açık marka dosyasını inceleyen ticari muhatapların lisans ilişkisini görebilmesi bakımından önem taşır. Resmî işlemde hangi belgelerin ve ücretin istendiği zaman içinde değişebileceğinden TÜRKPATENT’in marka hizmetleri ile güncel işlem ücretleri birlikte kontrol edilmelidir.
Uygulamada sicil kaydı için marka tescil veya başvuru numarasını gösteren talep, lisans veren ve lisans alanın imzalarını taşıyan sözleşme, lisansın kapsamı ve gerekiyorsa yeminli Türkçe çeviri istenebilir. Resmî başvuru kılavuzunda lisansın inhisari olup olmadığı, mal veya hizmet kapsamı, süre ve bedel gibi bilgilerin sözleşmede görünür olması beklenir. Eksik veya yalnızca e-posta yazışmalarından oluşan bir metin, sicil işleminde olduğu kadar taraflar arasındaki ispatta da sorun çıkarabilir.
Kayıt talebi yapılmadan önce şu üç kontrol yapılmalıdır: marka numarası ve sınıflar doğru mu, sözleşmenin imza yetkileri tamam mı, lisansın coğrafi ve süre sınırları başvuru formu ile birebir örtüşüyor mu? Birden fazla marka veya sınıf varsa her birinin listeye eklenmesi, sonradan “hangi marka için lisans verildi?” tartışmasını önler.
Kalite kontrolü yalnızca marka sahibinin takdiri değildir
Marka lisansında kalite maddesi, marka sahibinin her siparişi keyfî biçimde reddetmesine yarayan bir veto alanı olarak kurulamaz. Marka sahibi markanın ayırt edici niteliğini ve tüketicide oluşan beklentiyi korumak için makul standartlar koymalı; lisans alan da bu standartları karşılayacak üretim, tedarik ve hizmet süreçlerini işletmelidir. Numune onayı, denetim bildirimi, uygunsuzluğun giderilmesi için süre ve acil güvenlik riski için geçici durdurma ayrı düzenlenmelidir.
Örneğin lisans alanın kullanacağı ambalaj, tescilli logonun oranlarını bozuyor veya ürünün menşei hakkında yanıltıcı bir izlenim veriyorsa, yalnız satış hedefinin gerçekleşmiş olması sözleşmeye uygunluk sağlamaz. Buna karşılık marka sahibi kılavuzda bulunmayan yeni bir standardı sonradan ve makul süre vermeden dayatıyorsa lisans alanın yatırım planı ve iyi niyet iddiası gündeme gelebilir. Denetim yetkisi, kayıtların gizliliği ve düzeltme prosedürü ile birlikte yazılmalıdır.
Alt lisans, bayiler ve grup şirketleri
Marka lisansı, aksi kararlaştırılmadıkça lisans alanın markayı sınırsız biçimde başka işletmelere dağıtabileceği anlamına gelmez. Bayi, üretici, ajans, pazar yeri satıcısı veya grup şirketi markayı kullanacaksa bu kişilerin hukuki statüsü ve kullanım yetkisi belirlenmelidir. Alt lisans verilebilecekse kapsam, süre, kalite yükümlülükleri, kayıt tutma ve ana lisans sona erdiğinde alt lisansın akıbeti düzenlenmelidir.
Grup şirketi istisnası da otomatik yazılmamalıdır. Aynı ekonomik grup içinde farklı tüzel kişilerin ayrı ayrı sözleşme tarafı olması, iflas, kontrol değişikliği ve vergi bakımından sonuç doğurabilir. “Bağlı şirketler kullanabilir” ifadesi yerine şirketlerin listesi, sonradan ekleme usulü ve ana lisans alanın alt kullanıcıların fiilinden sorumluluğu yazılmalıdır.
Royalty, raporlama ve denetim kayıtları
Ciroya bağlı lisans bedelinde “net satış” veya “ciro” ifadesinin tanımsız bırakılması en sık uyuşmazlık kaynaklarından biridir. İade, iskonto, kampanya, platform komisyonu, kargo ve grup içi satışların hesaba nasıl katılacağı; raporun hangi gün verileceği ve gecikmede uygulanacak faiz açıkça yazılmalıdır. Sabit bedel ile asgari garanti birlikte kararlaştırılmışsa hangi tutarın mahsup edileceği belirtilmelidir.
Denetim maddesi, lisans verene sınırsız ticari sır erişimi vermeden gerçek satışın kontrolünü sağlamalıdır. Örnekleme yöntemi, bağımsız denetçi, ön bildirim, denetim gideri ve tespit edilen farkın ödeme süresi belirlenebilir. Kişisel veri içeren müşteri kayıtlarının paylaşılması gerekiyorsa veri minimizasyonu ve güvenli aktarım yöntemi ayrıca ele alınmalıdır.
Marka kullanımının ispatı ve beş yıllık dönem
Marka sahibinin tescilden doğan haklarını korumasında gerçek ve ciddi kullanımın belgelenmesi önemlidir. Fatura, katalog, ambalaj, reklam, web arşivi, satış raporu ve lisans alanın marka sahibi tarafından yetkilendirildiğini gösteren sözleşme birlikte saklanmalıdır. Kullanımın hangi sınıfa ve hangi tarihe ait olduğu her belge için açıklanmalı; yalnızca markanın bir web sitesinde görünmesi bütün mal ve hizmetler bakımından kullanım kanıtı sayılacağı varsayılmamalıdır.
Lisans alanın yaptığı kullanım, marka sahibinin izni ve sözleşmenin kapsamı ile bağlantılı olarak değerlendirilebilir. Bu nedenle lisans sözleşmesi, marka kullanımının yetkili olduğunu ispatlayan tarihli bir belge olarak arşivlenmeli; sicil kaydı, faturalar ve kalite onayları aynı dosyada tutulmalıdır. Somut hükümsüzlük veya iptal iddiasında mal ve hizmet sınıfları, kullanımın niteliği ve beş yıllık dönem ayrı ayrı incelenir.
İhlal, fesih ve sözleşme sona erdikten sonra yapılacaklar
Lisans alanın markayı kapsam dışında kullanması, alt lisans vermesi, kalite standardını ihlal etmesi veya bedeli ödememesi farklı ihlal türleridir. Sözleşmede her ihlal için aynı anda fesih öngörmek yerine, giderilebilir aykırılık için bildirim ve düzeltme süresi; tüketici güvenliği veya ciddi itibar riski için derhâl durdurma mekanizması kurulabilir. Fesih bildiriminin nasıl yapılacağı ve lisansın sicil kaydının terkinine kimin başvuracağı da unutulmamalıdır.
Sona erme tarihinden sonra tabela ve ambalajların değiştirilmesi, çevrim içi pazar yerlerindeki ilanların kaldırılması, alan adlarının devri veya kapatılması ve stokların tasfiyesi için uygulanabilir bir takvim gerekir. “Derhâl kaldırılır” ifadesi, binlerce ürünün bulunduğu bir dağıtım ağı için fiilen belirsiz olabilir. Yeni üretim yasağı, mevcut stok için sınırlı satış ve marka sahibinin onayı gibi seçenekler ayrı yazılmalıdır. Gizlilik, denetim ve doğmuş alacak hükümlerinin sözleşme sona erse de devam edip etmeyeceği belirtilmelidir.
İhlal hâlinde hangi yol izlenir?
İlk adım, ihlalin kapsamını ve delilini korumaktır. Kullanım örnekleri, tarihli internet sayfaları, ürün veya reklam görselleri, faturalar, e-postalar, onay talepleri ve sicil kayıtları değiştirilebilen ortamdan yalnız ekran görüntüsü alınarak bırakılmamalıdır. Hangi kullanımın lisans kapsamı dışında olduğu, hangi sözleşme maddesinin ihlal edildiği ve zararın nasıl doğduğu bir çizelgede gösterilebilir.
Marka sahibi veya lisans alanın başvurabileceği hukuki yol, tarafın sıfatına, lisansın inhisari olup olmadığına, ihlalin niteliğine ve talebin aciliyetine göre değişir. İhtar, sözleşmeye dayalı alacak, marka hakkına tecavüzün önlenmesi, delil tespiti ve şartları varsa ihtiyati tedbir değerlendirilir. Her dosyada aynı talep paketi otomatik olarak uygulanmaz; özellikle lisans alanın üçüncü kişiye karşı hangi talepleri ileri sürebileceği sözleşme ve kanun hükümleri birlikte okunarak belirlenmelidir.
Yabancı lisans veren veya lisans alanla yapılan sözleşmeler
Yabancı taraf içeren lisanslarda marka numarası, ülke listesi ve çevrim içi satışın hedef pazarı kadar uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık çözümü de önemlidir. Sözleşmenin İngilizce veya başka bir dilde olması TÜRKPATENT sicil işleminde yeminli Türkçe çeviri gerektirebilir. Yetkili imza, apostil veya şirket belgelerinin doğrulanması ihtiyacı işlem türüne göre değişebileceğinden güncel resmî talimat kontrol edilmelidir.
Türkiye’deki kullanım ile yabancı ülkedeki kullanım ayrı raporlanmalı; lisansın gümrük, reklam, tüketici, kişisel veri ve vergi boyutları için ilgili ülke kuralları ayrıca incelenmelidir. “Dünya çapında lisans” ifadesi, markanın her ülkede tescilli veya korunuyor olduğu sonucunu doğurmaz. Ülke bazlı tescil durumu ve lisansın sınırı yazılmadan yapılan kampanya, marka sahibinin beklemediği pazarlarda risk yaratabilir.
Uygulama öncesi kontrol listesi
- Marka tescil veya başvuru numarasını, sahibini ve geçerlilik durumunu TÜRKPATENT kayıtlarından doğrulayın.
- İzin verilen mal ve hizmetleri sınıf ve ürün düzeyinde listeleyin; internet, mağaza, bayi ve sosyal medya kullanımını ayırın.
- İnhisari niteliği, bölgeyi, süreyi, marka sahibinin saklı tuttuğu kanalları ve alt lisans şartını açık yazın.
- Logo dosyası, renk, oran, ambalaj ve reklam onay sürecini sözleşme ekine bağlayın.
- Bedelin tanımını, raporlama periyodunu, denetim hakkını ve veri güvenliği önlemlerini kararlaştırın.
- Fesih, düzeltme süresi, stok tasfiyesi, alan adı ve dijital hesapların sona erme planını hazırlayın.
- Sicil kaydı için imza, çeviri ve ücret belgelerini işlemden önce kontrol edin; güncel ücret tarifesini resmî sayfadan teyit edin.
Sık sorulan sorular
Marka lisansı marka sahibini ortadan kaldırır mı?
Hayır. Lisans, sözleşmede tanımlanan kullanım yetkisini verir; marka hakkının mülkiyetini kendiliğinden devretmez. Devir isteniyorsa ayrı bir devir işlemi ve kapsamı gerekir.
İnhisari lisans alan kişi markayı istediği gibi kullanabilir mi?
Hayır. İnhisari olmak, kullanım kapsamını ortadan kaldırmaz. Ürün, sınıf, bölge, süre, kalite ve reklam kuralları sözleşme ile tescilin sınırları içinde kalır.
Lisans sözleşmesini TÜRKPATENT’e kaydetmek zorunlu mudur?
Sicil kaydının gerekip gerekmediği ve kaydın somut işlemdeki etkisi, lisansın niteliği ile tarafların hedeflediği hukuki sonuca göre değerlendirilmelidir. Uygulamada sicil görünürlüğü ve üçüncü kişilere karşı ispat için kayıt işlemi ihmal edilmemeli; güncel belge ve ücret şartları TÜRKPATENT’ten kontrol edilmelidir.
Alt lisans verilmezse bayi markayı kullanabilir mi?
Yazılı yetki ve sözleşmedeki kapsam görülmeden bu sonuca varılamaz. Bayinin kullanımı lisans alanın kendi kullanımı olarak tasarlanacaksa bile kalite, sorumluluk ve sona erme hükümleri açık olmalıdır.
Marka lisansı sona erdiğinde eski ambalajlar ne olacak?
Bu konu sözleşmede stok tasfiyesi, son satış tarihi, geri çağırma veya imha seçenekleriyle düzenlenmelidir. Tüketici güvenliği veya yanıltıcı kullanım riski varsa marka sahibinin onayı ve daha kısa süre gerekebilir.
Resmî kaynaklar
- 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu: mevzuat.gov.tr
- TÜRKPATENT marka işlemleri: turkpatent.gov.tr/marka
- TÜRKPATENT mevzuat sayfası: turkpatent.gov.tr/mevzuat
- TÜRKPATENT marka işlem ücretleri: turkpatent.gov.tr/marka-islem-ucretleri
Genel bilgilendirme: Bu metin, marka lisansının temel sözleşme ve sicil başlıklarını açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Somut işlemde marka dosyası, sınıflar, tarafların yetkileri ve kullanılacak pazar ayrı ayrı incelenmelidir.
