Yazar: Av. Ahmet Karaca · Cüzdan dosyası ve işlem kaydı bölümü güncellendi:
Kripto varlık soruşturmasında telefon veya bilgisayara el konulması, cüzdandaki varlığa el konulmasıyla aynı işlem değildir. Cihaz, dijital delilin korunması ve incelenmesi amacıyla muhafaza altına alınır; malvarlığı tedbiri ise banka hesabı, borsa hesabı ya da belirli bir kripto varlık üzerinde uygulanır. Bu iki müdahalenin kanuni dayanağı, süresi, itiraz yolu ve kaldırılma ölçütü farklıdır.
Bir cihazın içinde borsa oturumları, seed phrase parçaları, iki faktörlü doğrulama kayıtları, mesajlar ve işlem geçmişi bulunabilir. Bu nedenle incelemenin konusu yalnızca “telefon açıldı mı?” sorusu değildir. El koyma anından adli kopyanın alınmasına, hash değerinin kaydından kişisel verilerin ayrıştırılmasına kadar her adımın izlenebilir olması gerekir. Aşağıdaki rehber, Türkiye’deki ceza soruşturmalarında kripto cüzdan verilerinin nasıl korunup incelendiğini ve cihaz sahibi ile müdafiin hangi noktalara dikkat edebileceğini açıklar.
El koyma, arama ve inceleme arasındaki fark
Arama, delil elde etmek için konut, işyeri veya cihaz üzerinde yapılan araştırmadır. El koyma, bulunan eşyanın zilyedinin tasarrufundan çıkarılarak adli makamların muhafazasına alınmasıdır. Dijital inceleme ise cihazın içindeki verinin teknik yöntemlerle kopyalanıp analiz edilmesidir. Bir soruşturmada bu üç aşama aynı tutanakta yer alabilse de hukuki denetimleri ayrıdır.
Telefonun fiziksel olarak alınması, içindeki bütün hesaplara sınırsız erişim anlamına gelmez. Arama kararının kapsamı, soruşturma konusu ve CMK’nın dijital inceleme hükümleri belirleyicidir. Banka veya kripto borsasına gönderilen bloke yazısı da cihaz el koymasından bağımsız bir malvarlığı tedbiridir. Savunma, hangi kararın hangi veriye dayandığını ayrı ayrı incelemelidir.
Aramanın kendisini (makul şüphe, kararın unsurları, tutanak şerhleri ve donanım cüzdanının hukuki rejimi) kripto soruşturmasında arama tedbiri yazısında; şifre, PIN ve kurtarma ifadesinin verilip verilmeyeceğini susma hakkı ve cihaz kilidi yazısında; Anayasa Mahkemesi’nin CMK 134’ün bazı bölümlerini iptal eden 12.2.2026 tarihli kararı da dâhil olmak üzere tedbirlerin bütününü kripto varlık soruşturması rehberinde işledik.
CMK 134 kapsamında bilgisayar ve telefon verisinin incelenmesi
CMK m. 134, bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada başka surette delil elde etme imkânı bulunmadığında bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma usulünü düzenler. Hükmün uygulanabilmesi için somut soruşturma bağlantısı, hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararı ve hâkim onayı gibi kanuni şartlar birlikte değerlendirilir.
“Kripto kullandığı için bütün telefon incelenir” şeklinde genel bir yetki yoktur. Karar, hangi suçla bağlantılı olarak hangi cihaz veya veri kümesinin inceleneceğini göstermelidir. Cihazın suçla ilgisiz aile fotoğrafları, sağlık kayıtları veya başka kişilere ait yazışmaları içerdiği durumlarda ölçülülük ve veri minimizasyonu önem kazanır.
İncelemenin uzun sürmesi, cihazın süresiz tutulabileceği anlamına gelmez. Teknik olarak mümkünse verinin kopyası alınır ve cihazın iadesi değerlendirilir. Kopyanın nasıl alındığı, kimlerin hazır bulunduğu, kullanılan araç ve elde edilen doğrulama değerleri tutanağa yazılmalıdır.
Kripto cüzdan verisi cihazda nerede bulunur?
Merkezi borsa uygulamalarında özel anahtar çoğu kez kullanıcı tarafından tutulmaz; telefonda oturum belirteçleri, bildirimler, adres defteri, iki faktörlü uygulama kayıtları ve e-posta doğrulamaları bulunabilir. Kendine saklama cüzdanlarında ise uygulama veritabanı, şifreli anahtar deposu, yedek dosyası veya seed phrase’in fotoğrafı bulunması mümkündür. Donanım cüzdanının kendisi ayrı bir fiziksel nesnedir; PIN veya kurtarma kelimelerinin cihazdan otomatik olarak çıktığı varsayılamaz.
Bir blockchain adresinin telefonda görülmesi, o adresin şüpheliye ait olduğunu tek başına kanıtlamaz. Aile üyesinin hesabı, ortak bilgisayar, müşteriye ait cüzdan veya yalnızca izleme amacıyla eklenmiş bir adres olabilir. Teknik rapor, uygulama kullanıcı kimliği ile zincir üzerindeki adres sahipliğini birbirinden ayırmalıdır.
El koyma anında düzenlenmesi gereken tutanaklar
Cihazın marka-modeli, seri veya IMEI numarası, fiziksel durumu, açık-kapalı hâli, SIM ve hafıza kartı bilgisi tutanağa yazılmalıdır. Açık bir telefonun uçak moduna alınması, ağ bağlantısının kesilmesi veya uzaktan silme riskine karşı koruyucu kılıfa konulması gibi işlemler de saat bilgisiyle kaydedilir. Cihazın teslim edildiği kişi ve mühür numarası sonraki zincirleme muhafaza kayıtlarıyla uyumlu olmalıdır.
El koyma sırasında cihaz sahibinin şifreyi söylemesi, parmak izi veya yüz tanıma kullanması ile yazılı bir şifreyi açıklaması aynı hukuki mesele değildir. Kişinin kendisini suçlayıcı beyanda bulunmaya zorlanamayacağına ilişkin güvenceler saklıdır; kolluk işlemi ve müdafiin hazır bulunma talebi tutanağa geçirilmelidir. Somut olayda susma hakkı, delilin kendiliğinden teslimi ve teknik erişim talebi ayrı değerlendirilir.
Adli kopya, hash ve bütünlük kontrolü
Adli bilişimde amaç, orijinal cihaz üzerinde rastgele işlem yapmak değil, mümkün olduğunca bit düzeyinde doğrulanabilir bir kopya üzerinde çalışmaktır. Kopya alınırken kullanılan yöntemin cihaz türüyle uyumu, hata kayıtları ve okunamayan alanlar raporlanır. Hash değeri, kopyanın daha sonra değiştirilip değiştirilmediğini kontrol etmeye yarayan bir bütünlük özetidir; tek başına verinin doğru yorumlandığını kanıtlamaz.
Kripto soruşturmalarında kopyaya uygulama veritabanı, tarayıcı geçmişi, bildirim logları ve mesaj ekleri dâhil olabilir. Ancak her bulunan dosya soruşturma konusu değildir. Analist, arama kararındaki kapsamı işaretleyip kapsam dışı veriyi ayırmalı; kopyanın tamamını rapora yığmak yerine ilgili artefaktı kaynak yolu, zaman damgası ve doğrulama bilgisiyle göstermelidir.
Silinmiş cüzdan uygulaması veya mesajın kurtarılması da kesin bir sahiplik sonucu doğurmaz. Kurtarılan parçanın hangi dosya sisteminden, hangi araç sürümüyle ve hangi hata oranıyla elde edildiği açıklanmalıdır. Bulut senkronizasyonu, yedekleme hesabı ve başka cihazdan gelen kayıtlar ayrıca doğrulanır.
Telefon incelemesi ile blockchain analizi nasıl birleştirilir?
Cihazdan çıkan tarih-saat, kullanıcı adı, e-posta, adres etiketi ve işlem kimliği zincir üzerindeki verilerle eşleştirilir. Bir transferin blockchain’de gerçekleştiği kesin olabilir; fakat işlemi kimin başlattığı, cihazı kimin kullandığı ve hesabın hangi hukuki ilişki içinde bulunduğu cihaz, borsa ve banka kayıtlarının birlikte incelenmesini gerektirir.
| Kayıt | Gösterebileceği husus | Tek başına kanıtlayamayacağı husus |
|---|---|---|
| Uygulama logu | Oturum, cihaz ve uygulama zamanı | İşlemi yapan gerçek kişinin kimliği |
| Blockchain işlem kimliği | Adresler, miktar, ağ ve kesinleşme | Adresin hukuki sahibi veya kast |
| Banka ekstresi | Fiat ödeme, gönderen ve açıklama | Kripto transferinin özel anahtarla kimin tarafından imzalandığı |
| Mesaj ve e-posta | Talimat, iletişim ve zaman çizelgesi | Mesajın tek başına gerçek işlem olduğunu |
Bu eşleştirme, teknik raporun hukuki iddiaya dönüşmeden önce sınırlarını gösterir. “Cüzdan cihazda bulundu, o hâlde tüm işlemler şüpheliye aittir” çıkarımı; ortak cihaz, vekâlet, müşteri emri veya ele geçirilmiş hesap ihtimalleri araştırılmadan kurulamaz.
Teknik raporun mahkemeye cevap vermesi gereken sorular
Kripto cihaz incelemesine ilişkin rapor, kullanılan yazılımın adını sıralamakla tamamlanmaz. Mahkemenin karar verebilmesi için raporda en az şu soruların cevabı bulunmalıdır: İncelenen cihaz gerçekten teslim tutanağındaki cihaz mıdır? Kopya alma işlemi cihazın verisini değiştirmiş olabilir mi? Bulunan adres veya seed ile zincir üzerindeki işlem arasında doğrulanabilir bağ nedir? Saat bilgileri yerel saat mi UTC mi? Aynı kullanıcı adı başka bir cihaz veya kişi tarafından kullanılmış olabilir mi?
Her bulgu, kaynağı ve güven düzeyiyle yazılmalıdır. “Uygulamada adres kayıtlı” gözlemdir; “şüpheli bu adresin özel anahtarını kullanarak işlemi imzaladı” ise ayrıca imza verisi ve cihaz artefaktı gerektiren bir sonuçtur. Rapor, doğrulanamayan varsayımları kesin hüküm gibi sunmamalı; alternatif açıklamaları ve eksik kayıtları açıkça belirtmelidir. Bu yöntem hem savunmanın itirazını hem de soruşturma makamının yeni delil aramasını kolaylaştırır.
Mahkeme el koyma veya inceleme talebini neden sınırlayabilir?
El koyma, delilin kaybolmasını önlemek için gerekli ve ölçülü olmalıdır. Cihazın soruşturma konusu ile ilgisi kurulmamışsa, aynı veriye daha hafif bir yöntemle erişilebiliyorsa veya tüm cihazın uzun süre tutulması kişinin temel faaliyetlerini gereksiz yere engelliyorsa sınırlama gündeme gelir. Bu değerlendirme otomatik değildir; savcılık ve mahkeme somut dosyadaki delil kaybı riskini, cihazın niteliğini ve başka yoldan kayıt elde edilip edilemeyeceğini gerekçelendirmelidir.
Cihazın iadesi ve inceleme süresine itiraz
İnceleme tamamlandığında veya cihazın muhafazası artık gerekli olmadığında iade talep edilebilir. Talep, cihazın soruşturma bakımından neden hâlen zorunlu olmadığını, kopyanın alındığını ve günlük kullanımın ölçüsüz biçimde engellendiğini açıklar. Telefonun iş, sağlık veya aile iletişimi için zorunlu olması aciliyet değerlendirmesinde somutlaştırılabilir.
El koyma kararına ve uygulanan işleme karşı kanunun öngördüğü merciye başvuru yapılabilir. Müdafi, tutanakların, kopya alma raporunun, hash değerlerinin, cihaz teslim zincirinin ve inceleme kapsamının dosyaya alınmasını ister. Verinin hukuka aykırı elde edildiği iddiası, CMK m. 206/2-a ve 217/2’deki hukuka aykırı delil güvenceleriyle birlikte ileri sürülebilir; hangi işlemin hangi nedenle sakat olduğu somut gösterilmelidir.
Borsa hesabı, banka hesabı ve cüzdan tedbiri birbirinden nasıl ayrılır?
Bir borsa hesabının dondurulması, platformun iç uyum incelemesi veya savcılık/hâkim kararıyla gerçekleşebilir. Banka hesabına konulan bloke, MASAK düzenlemeleri veya ceza muhakemesi tedbirleri kapsamında uygulanabilir. Cüzdanın blockchain üzerinde “dondurulması” ise ağın teknik özelliklerine, token sözleşmesine veya merkezi hizmet sağlayıcısının kontrolüne bağlıdır. Telefonun alınması bu tedbirlerin hiçbirini otomatik olarak doğurmaz.
Bu nedenle savunma dilekçesinde “telefonum iade edilsin”, “banka blokesi kaldırılsın” ve “borsaya gönderilen elkoyma yazısı kaldırılsın” talepleri ayrı başlıklarla kurulmalıdır. Her talep için karar tarihi, karar mercii, etkilenen hesap ve ölçülülük gerekçesi farklıdır.
Kişisel veriler, üçüncü kişiler ve gizli anahtarların korunması
Bir cihaz incelemesi, cihaz sahibinden başka kişilerin verilerini de açığa çıkarabilir. Eş, çocuk, çalışan, müşteri veya karşı taraf yazışmaları soruşturmayla ilgisizse bunların rapora aktarılması ölçülülük ve özel hayat bakımından sorun yaratabilir. İnceleme ekibi, erişim yetkisini görevli personelle sınırlamalı; kopya ve raporun güvenliğini, erişim loglarını ve saklama süresini belgelemelidir.
Seed phrase veya özel anahtarın raporda tam metin hâlinde yayımlanması teknik ve hukuki açıdan risklidir. Gerekli ise değer, maskelenmiş gösterim, kontrollü emanet ve erişim tutanağı gibi yöntemler düşünülür. Anahtarın açıklanması, varlığın otomatik olarak soruşturma makamına geçtiği veya sahibinin suç ikrarında bulunduğu anlamına gelmez; mülkiyet, zilyetlik ve ceza sorumluluğu ayrı sorulardır.
Mağdur, şüpheli ve tanık açısından farklı adımlar
Mağdurun telefonu, sahte yatırım uygulamasına girişin ve transfer talimatının delili olabilir. Mağdur cihazı teslim etmeden önce dosyaları silmemeli, fabrika ayarına döndürmemeli ve uygulamayı yeniden kurarak kayıtları değiştirmemelidir. Şüpheli bakımından ise cihazın imajının alınması, kapsam dışı verinin korunması ve müdafiin incelemeye ilişkin itirazlarının tutanağa geçirilmesi önemlidir. Tanığın cihazı, kendi hesabı ile başkasının hesabı arasındaki ayrımı gösterebilir.
Her üç durumda da ekran görüntüsünü tek delil gibi sunmak yerine asıl dosya, uygulama dışa aktarımı, banka kaydı ve blockchain işlem kimliği birlikte saklanmalıdır. Tarih-saat dilimi, cihazın otomatik saat ayarı ve borsa loglarının UTC kullanması özellikle kontrol edilmelidir.
Cüzdanı açmak, adli kopya almakla aynı işlem değildir
Cüzdan yazılımını açmak; ağla eşitleme, yeni kayıt oluşturma veya mevcut veriyi güncelleme gibi sonuçlar doğurabilir. Eski bir cüzdan dosyasını başka sürüme taşımak da dosyanın biçimini değiştirebilir. Bu nedenle raporda yalnız “cüzdan incelendi” yazılması yeterli değildir. Kaynak dosyanın edinildiği hâl, hangi inceleme kopyasının kullanıldığı, uygulamanın adı ve sürümü ile bu kopya üzerinde yapılan işlemler açıklanmalıdır. Asıl dosya korunmalı; gerekli dönüşümün gerekçesi ve sonucu çalışma kopyası üzerinden izlenebilir tutulmalıdır.
Avrupa Konseyi iPROCEEDS-2 kapsamındaki 10 Şubat 2021 tarihli Kripto Paralara El Koyma Kılavuzu, raporlama bölümünde kullanılan cihaz ve cüzdanın, uygulanan işlemlerin, zaman diliminin, miktarın ve işlem kimliğinin belgelenmesini ele alır (basılı s.117, PDF s.122). Bu, bugünkü yazılım menülerini tarif eden bir talimat veya Türk hukukundaki arama yetkisinin kaynağı değildir. NIST IR 8387 dijital delil muhafazası rehberi de delilin kaynağı, erişim ve bütünlük kayıtlarını birlikte değerlendirmeyi destekler.
Örneğin yalnız izleme dosyası, bilgisayarda bakiye gösterdiği hâlde yerel harcama anahtarı içermeyebilir. Harici donanım imzalayıcısıyla çalışan düzende ise anahtarın bilgisayarda bulunmaması, bütün erişim imkânını dışlamaz. İnceleme, watch-only, xpub ve wallet.dat dosyalarının farklı delil değerlerini ayırmalıdır. Bugün bulunan anahtar veya kayıt, olay tarihindeki işlemi aynı kişinin yaptığını kendiliğinden ispatlamaz.
CMK m.134/3–5 kapsamındaki yedekleme, kopyanın verilmesi ve tutanak yükümlülükleri ile teknik bütünlük kontrolü birlikte incelenir. Bir hash değerinin eşleşmesi, karşılaştırılan kopyanın değişmediğini destekleyebilir; arama kararının kapsamını, verinin hukuka uygun elde edildiğini veya kaydın belirli kişiye aidiyetini tek başına kanıtlamaz. Bu konular için ilgili karar ve işlemin tutanağı ayrıca değerlendirilir.
Cihaz incelemesi sırasında ayrıca kripto aktarımı yapılmışsa bu hareket de ayrı bir olaydır. Hangi yetkiyle, hangi ağda, hangi hedefe ve ne kadar ücretle aktarım yapıldığı transfer ve saklama kaydıyla açıklanmalıdır. Cihazın adli kopyasının alınmış olması, varlığın fiilen güvenceye alındığını veya belirli bir kişiye iade edilebileceğini göstermez.
Uygulamada: cihazdaki seed fotoğrafı ne gösterir?
Örneğin bir telefonda on iki kelimelik kurtarma ifadesinin fotoğrafı bulunmuş olsun. Bu kayıt, fotoğrafın cihazda bulunduğunu ve belirli bir tarihte oluşturulmuş olabileceğini gösterir. Fotoğrafın hangi cüzdana ait olduğu, cüzdanın gerçekten kullanılıp kullanılmadığı, dosyanın sonradan cihaza kopyalanıp kopyalanmadığı ve işlemleri kimin imzaladığı ayrıca kanıtlanmalıdır. Aynı seed’in başka cihazlarda veya bir ekip tarafından kullanılması mümkündür.
Teknik rapor; dosya üst verisi, uygulama veritabanı, zincir hareketi ve borsa KYC kayıtlarını birlikte değerlendirir, fakat eksik bağlantıları kesinlik diliyle kapatmaz. Mahkemenin karar verebilmesi için gözlem, doğrulanmış bulgu ve yorum ayrı satırlarda gösterilmelidir.
Uygulamada kontrol listesi
- El koyma ve arama kararının tarihini, kapsamını ve karar merciini alın.
- Cihazın IMEI/seri numarası, fiziksel durumu ve teslim zincirini tutanakla karşılaştırın.
- Adli kopya, hash, kullanılan araç ve hata kayıtlarının dosyada bulunmasını isteyin.
- Borsa, banka ve blockchain kayıtlarını aynı saat dilimine çevirerek olay çizelgesi oluşturun.
- İlgisiz üçüncü kişi verilerinin ayrıştırılması ve seed/private key bilgilerinin maskelenmesi için talepte bulunun.
- İnceleme tamamlandıysa cihazın iadesi ve gerekli kopyanın muhafazası konusunda başvurun.
- Hukuka aykırı delil iddiasını soyut değil, belirli işlem ve tutanak üzerinden kurun.
Sık sorulan sorular
Telefonuma el konulması cüzdanımdaki kriptoya da el konulduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Cihaz el koyması ile kripto varlık veya hesap tedbiri farklı kararlardır. Borsa ve banka için ayrıca yazı veya karar bulunması gerekir.
Polis telefon şifremi söylememi zorlayabilir mi?
Şifrenin talep edilmesi, kişinin kendisini suçlayıcı beyanı ve biyometrik erişim gibi konular somut olaya göre farklı değerlendirilir. Tutanak ve müdafiin hazır bulunma talebi önemlidir; otomatik bir “her durumda zorlanabilir” veya “hiçbir şekilde incelenemez” sonucu yoktur.
Adli kopya alındıysa telefon ne zaman geri verilir?
İade, cihazın muhafazasının soruşturma bakımından hâlen gerekli olup olmadığına bağlıdır. Kopyanın alınması güçlü bir gerekçe oluşturabilir; ancak karar mercii, cihazın niteliği ve incelemenin tamamlanıp tamamlanmadığı da değerlendirilir.
Blockchain’deki işlem cihazın sahibini kesin gösterir mi?
Hayır. Zincir kaydı işlemi ve adresleri gösterir; gerçek kişi bağlantısı için cihaz, borsa, banka, iletişim ve diğer delillerin tutarlı bir zincir oluşturması gerekir.
Genel bilgilendirme: Dijital cihazlara el koyma ve inceleme süreleri, kararın içeriği ve soruşturma evresine göre değişir. Bu metin dosya özelinde itiraz veya iade talebi yerine geçmez; tutanak ve kararlar birlikte incelenmelidir.
Resmî kaynaklar
İlgili çalışma alanı: Kripto Varlığa Elkoyma ve Borsa Hesap Blokesi — Kripto varlığına adli kararla veya hizmet sağlayıcı uygulamasıyla erişimi kısıtlanan bireyler.
