Şirketinizin boşta duran parasını Borsa İstanbul’da değerlendirdiğini düşünün. Bir hisseden temettü alırken başka bir hisseyi zararla satmış olabilirsiniz. Bu iki hareketin aynı yatırım hesabında bulunması, aynı vergi sonucuna tabi olduğu anlamına gelmez. Temettüde iştirak kazancı istisnası, satış zararında mali kazancın tespiti, teslimde ise KDV istisnası ayrı ayrı incelenir.
2 Ocak 2023 tarihli özelgede idare, tam mükellef başka bir kurumdan alınan temettü için iştirak kazancı istisnasını; iki tam yıldan kısa süre aktifte bulunan hisselerin satış zararı için indirim olanağını; hisse senedi teslimi için de KDV istisnasını kabul etmiştir. Ancak özelgede geçen %75 iştirak hissesi satış kazancı istisnası bugün aynı oranda uygulanmamaktadır. 27 Kasım 2024’ten itibaren ilgili istisna oranı %50’dir. Bu iki bilgiyi birlikte okumak, eski bir özelgeyi bugünün bütün hisse zararlarına genellememek için gereklidir. GİB, 02.01.2023, E-62030549-125[2021]-542; 9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı.
Yazıdaki bölümler
Özelgedeki şirket ne yapıyordu?
Başvurucu finansal danışmanlık faaliyeti yürütüyor, şirketine ait atıl nakitle yıl içinde borsada hisse alıp satıyordu. Soruları; borsa hisselerinden elde edilen temettünün istisna edilip edilemeyeceği, iki yıldan kısa süre elde tutulan hisselerin satış zararının indirimi ve satışın KDV durumuydu. Özelgenin verdiği yanıtları doğru kullanmak için bu olay sınırı korunmalıdır: metin, bütün yatırım şirketleri, bütün fon/ortaklık payları veya iki yıldan uzun elde tutulan her iştirak bakımından sınırsız bir zarar indirimi izni vermez.
Temettü için iki yıl beklemek gerekir mi?
Olağan bir tam mükellef kurumun sermayesine katılımdan elde edilen temettü, Kurumlar Vergisi Kanunu 5/1-a kapsamında iştirak kazancı istisnasına girebilir. Bu hüküm, söz konusu yurt içi iştirak temettüsü için genel bir asgari pay oranı veya iki yıl elde tutma şartı koymaz. Dolayısıyla borsada alınmış küçük bir payın bulunması veya şirketin esas işinin finansal danışmanlık olması, tek başına istisnayı engelleyen neden değildir.
Buna karşılık yatırım fonu katılma payları ve yatırım ortaklığı hisselerinden gelen kâr paylarında kanunda ayrıca düzenlenen kapsam ve istisnalar vardır. Bunları sıradan bir faaliyet şirketinden alınan temettüyle aynı kabul etmek doğru olmaz. Yabancı şirketlerden gelen temettü ise bu yazıdaki yurt içi iştirak kuralına değil, şartları farklı olan yurt dışı iştirak düzenlemelerine göre incelenir.
| İşlem | İlk bakılacak hüküm | Sonucu değiştiren ayrım |
|---|---|---|
| Tam mükellef başka bir kurumdan temettü | KVK 5/1-a | Dağıtanın olağan kurum mu, özel kurallı fon/ortaklık mı olduğu |
| İki tam yıldan kısa süre aktifteki hissenin zararla satılması | Kurum kazancının tespiti; KVK 5/1-e kapsamının dışında kalma | Gerçek satış zararı, vergiye esas maliyet ve belge düzeni |
| En az iki tam yıldır aktifteki iştirak hissesinin satılması | KVK 5/1-e ve 5/3 | İstisna şartları, hissenin ticaret amacıyla tutulması ve satışın kazanç/zarar sonucu |
İki yıldan kısa elde tutulan hissede satış zararı
Özelgede belirleyici nokta, hisselerin şirket aktifinde iki tam yıldan az bulunmasıdır. Bu nedenle satış, KVK 5/1-e’deki iştirak hissesi satış kazancı istisnasının kapsamına girmemiş; satıştan doğan zararın ilgili dönem kurum kazancının tespitinde indirilebileceği belirtilmiştir. Sonuç, “Temettüsü istisna olan hissenin satış zararı da her durumda reddedilir” düşüncesinin doğru olmadığını gösterir.
Örneğin şirketin sekiz ay önce aldığı olağan bir şirket hissesinin vergiye esas maliyetinin 1.000.000 TL, belgeli satış bedelinin 850.000 TL olduğunu varsayalım. Diğer vergiye esas değer ve gider düzeltmeleri bir yana bırakıldığında 150.000 TL satış zararı ortaya çıkar. İncelenen özelgenin iki yıldan kısa süre ve kapsam koşulları sağlanıyorsa zarar kurum kazancının hesabında dikkate alınabilir. Hissenin elde tutulduğu sırada temettü ödenmiş olması, bu satış zararını otomatik olarak temettü istisnasına bağlı bir gider haline getirmez.
Bu örnek, yalnız ekrandaki piyasa fiyatının düşmesiyle aynı değildir. Henüz satılmamış bir hissedeki ekonomik değer kaybını, gerçekleşmiş satış zararı olarak bu özelgeye dayandırmak mümkün olmaz. Dönem sonu değerleme, vergiye esas kayıtlı değer ve enflasyon düzeltmesinin varsa etkileri ayrıca belirlenir.
İki yıl dolunca neden yeniden değerlendirme gerekir?
KVK 5/1-e, en az iki tam yıl aktifte kalan iştirak hisseleri ve maddede sayılan belirli hakların satış kazançları için şartlı istisna düzenler. 9160 sayılı Karar ile 27 Kasım 2024’ten itibaren uygulanacak oran %50’ye indirilmiştir. Eski özelgedeki %75 oranı, bugünkü bir satışa yalnız alıntı yapılarak uygulanamaz.
Süre tek koşul değildir. İstisna edilen kazancın satış yılını izleyen beşinci yılın sonuna kadar özel fon hesabında tutulması ve satış bedelinin satış yılını izleyen ikinci takvim yılı sonuna kadar tahsil edilmesi gerekir. Fonun sermayeye ekleme dışında hesaptan çıkarılması, işletmeden çekilmesi veya maddede sayılan diğer ihlal halleri vergi sonucunu değiştirebilir. Menkul kıymet ticaretiyle uğraşan kurumların bu amaçla tuttukları değerlerin satış kazançları da kapsam dışındadır. Bu nedenle yatırımın amacı ve fiili faaliyet, yalnız muhasebe hesabının adıyla belirlenmez.
Zarar yönünden ise iki yıldan kısa satışa ilişkin özelgenin sonucu, iki yıldan uzun satışa otomatik taşınamaz. KVK 5/3’te istisna kazançlara ilişkin giderler ve istisna kapsamındaki faaliyet zararları için indirim yasağı bulunur. İstisna kapsamına giren iştirak satışlarında idarenin zarar yaklaşımı ayrıca incelenmelidir. Nitekim 15 Mart 2016 tarihli özelgede enflasyon düzeltmesi görmüş iştirak hissesi satış zararının istisna kapsamına isabet eden kısmı için indirim kabul edilmemiştir. O metindeki tarihsel %75 oranı bugüne taşınmamalıdır; ayrıca olayın enflasyon düzeltmesi ve satış koşulları da gözetilmelidir. Kısa süreli borsa zararı hakkındaki 2023 görüşü, bu farklı sorunu tek başına çözmez.
Hisse senedi satışındaki KDV istisnası ayrı bir hükümdür
İncelenen özelgede hisse senedi teslimi, KDV Kanunu 17/4-g kapsamında istisna kabul edilmiştir. Hisse senedinin borsada işlem görüp görmemesi bu istisnayı değiştirmez. Bu sonuç, kurumlar vergisindeki iki tam yıl şartına bağlı değildir. Dolayısıyla kısa sürede satılan bir hisse için kurumlar vergisi hesabı yapılması, hisse senedi teslimine ayrıca KDV hesaplanacağı anlamına gelmez.
Burada teslim edilen varlığın gerçekten hisse senedi niteliği önemlidir. Her ortaklık hakkı veya pay devri sırf gündelik dilde “hisse satışı” dendiği için aynı KDV bendine yerleştirilmemelidir; senede bağlanmamış ortaklık paylarında ilgili diğer hükümler ayrıca incelenir.
Kurumlar vergisi hesabı için hangi kayıtlar birlikte tutulmalı?
Portföy kayıtlarında temettü, gerçekleşmiş satış sonucu ve dönem sonu değerlemeyi ayrı göstermek gerekir. İktisap tarihi ile satış tarihi, lot/adet eşleşmesi, vergiye esas maliyet, satış bedeli ve gider belgeleri zarar hesabını açıklamalıdır. Dağıtan şirketin vergi statüsü temettü istisnasını; yatırımın amacı ve elde tutma süresi satış istisnasını; fon/tahsil kayıtları ise istisnanın korunup korunmadığını ortaya koyar.
2023 özelgesinin pratik değeri, temettü istisnası ile satış zararının aynı mesele olmadığını göstermesidir. Bugünkü işlemde kullanılacak oranlar ve şartlar güncel kanun ve kararla tamamlanmalıdır. Özelge, başvurucusunun bildirdiği somut olaya verilen idari görüştür; şirketin kendi kayıtlarını inceleme gereğini kaldırmaz. Mevzuat kontrol tarihi 20 Ekim 2026’dır.
Yönetici veya ortağın kendi hesabındaki yabancı hisse ve temettü geliri, şirketin portföy kazancıyla aynı vergi rejimine girmez. Kaydın hangi kişiye ait olduğu, temettü veya zararın hangi beyanda değerlendirileceğinden önce belirlenmelidir.
Şirketin hisse zararı hakkındaki özelgenin tam metni
Metinde geçen %75 iştirak hissesi satış kazancı istisnası, özelgenin düzenlendiği döneme aittir; bu oran 27 Kasım 2024’ten itibaren %50’ye indirilmiştir. Temettü, satış zararı ve KDV hakkındaki ayrı sonuçlar, başvuran şirketin faaliyeti ve elde tutma süresiyle birlikte okunmalıdır.
Aşağıdaki metinler, GİB’in yayımladığı özelgelerden aktarılmıştır; yalnız sayfa düzeni web okumasına uyarlanmıştır. Özelge, başvuranın açıkladığı somut olay için verilen idari görüştür; herkese uygulanacak genel bir vergi istisnası veya bağlayıcı yargı kararı değildir.
02.01.2023 — Hisse senedi alım satım faaliyeti sonucu oluşan zararın indirim konusu yapılıp yapılmayacağı ile iştirak kazançları istisnası hk — tam metni açın
Tarih: 02.01.2023
Sayı: E-62030549-125[2021]-542
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIİstanbul Vergi Dairesi BaşkanlığıGelir Kanunları Gelir ve Kurumlar Vergileri Grup MüdürlüğüSayı : E-62030549-125[2021]-542 02.01.2023 Konu : Hisse senedi alım satım faaliyeti sonucu oluşan zararın indirim konusu yapılıp yapılmayacağı ile iştirak kazançları istisnası hk. İlgi : … İlgide kayıtlı özelge talep formunda, Şirketinizin finansal danışmanlık faaliyetinde bulunduğu, yıl içerisinde şirkete ait atıl durumda olan nakit varlıklarla Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetlerinin alım satımının yapıldığı belirtilerek;- Şirketinizce yatırım konusu yapılan ve borsada işlem gören mevcut hisse senetlerinden elde edilen temettü gelirleri için 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında iştirak kazancı istisnasından yararlanılıp yararlanılmayacağı,- Şirketin iki seneden az süre elinde bulunan hisse senetlerinin satışının zararla sonuçlanması durumunda bu zararların kurum kazancından indirilip indirilemeyeceği,- Hisse senetlerinin satışının katma değer vergisine tabi olup olmadığıhususlarında bilgi talep edildiği anlaşılmakta olup, konu hakkında Başkanlığımız görüşleri aşağıda açıklanmıştır.KURUMLAR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN: "5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun "İstisnalar" başlıklı 5 inci maddesinde;"(1) Aşağıda belirtilen kazançlar kurumlar vergisinden müstesnadır:a) Kurumların;1) Tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımlarından elde ettikleri kazançlar,...(e) Kurumların, en az iki tam yıl süreyle aktiflerinde yer alan iştirak hisseleri ile aynı süreyle sahip oldukları kurucu senetleri, intifa senetleri (rüçhan hakları ve bu fıkranın (a) bendi kapsamında istisna kazançlarına kaynak oluşturan yatırım fonlarının katılma paylarının satışından doğan kazançların %75'lik kısmı ile aynı süreyle aktiflerinde yer alan taşınmazların satışından doğan kazançların %50'lik kısmı. ...(3) İştirak hisseleri alımıyla ilgili finansman giderleri hariç olmak üzere, kurumların kurumlar vergisinden istisna edilen kazançlarına ilişkin giderlerinin veya istisna kapsamındaki faaliyetlerinden doğan zararlarının, istisna dışı kurum kazancından indirilmesi kabul edilmez."hükmü yer almaktadır.Diğer taraftan, 1 seri no.lu Kurumlar Vergisi Genel Tebliğinin5 inci maddesinde konuya ilişkin ayrıntılı açıklamalara yer verilmiştir.Bu hüküm ve açıklamalara göre, Şirketinizce tam mükellefiyete tabi başka bir kurumun sermayesine katılımdan elde edilen temettüler için, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca iştirak kazancı istisnasından yararlanılabilecektir.Diğer taraftan, Şirketinizin aktifinde iki tam yıldan daha az bir süredir bulunan hisse senetlerinin satışı, Kurumlar Vergisi Kanununun 5 nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamına girmediğinden, bu hisselerin satışından doğan zararların, ilgili dönem kurum kazancının tespitinde indirim konusu yapılması mümkün bulunmaktadır.KDV KANUNU YÖNÜNDEN:3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanununun;- 1/1 inci maddesinde, Türkiye'de ticarî, sınaî, ziraî faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin katma değer vergisine tabi olduğu,- 17/4-g maddesinde ise hisse senedi tesliminin KDV'den istisna olduğuhüküm altına alınmıştır.Katma Değer Vergisi Genel Uygulama Tebliğinin ''II/F-4.7.1.Değerli Maden, Değerli Kâğıt, Para, Döviz, Menkul Kıymet Teslimler'' başlıklı bölümünde;''3065 sayılı Kanunun (17/4-g) maddesi ile külçe altın, külçe gümüş, döviz, para, değerli kâğıtlar, hisse senedi, tahvil (elde edilen faiz gelirleri ile sınırlı olmak üzere tahvil satın almak suretiyle verilen finansman hizmetleri dâhil), varlık kiralama şirketleri tarafından ihraç edilen kira sertifikaları, Türkiye'de kurulu borsalarda işlem gören sermaye piyasası araçlarının teslimi KDV'den istisna edilmiştir.Külçe altın, külçe gümüş, döviz, para teslimleri KDV'den istisna olup, hisse senedi ve tahvil (elde edilen faiz gelirleri ile sınırlı olmak üzere tahvil satın almak suretiyle verilen finansman hizmetleri dâhil) teslimleri yanında, aynı mahiyette olan kâr ortaklığı belgesi, gelir ortaklığı belgesi gibi faiz veya temettü getiren kıymetli evrak teslimleri de vergiden müstesnadır.''açıklamalarına yer verilmiştir.Hisse senetlerinin borsada işlem görüp görmemesinin söz konusu istisna uygulamasına bir etkisi bulunmamaktadır.Buna göre, söz konusu hisse senetlerinin teslimi KDV Kanununun 17/4-g maddesi kapsamında KDV'den istisna olacaktır.Bilgi edinilmesini rica ederim.
Dayanaklar
- GİB, 02.01.2023 tarihli hisse zararı ve iştirak kazancı özelgesi
- KVK 5: iştirak kazançları, iştirak hissesi satış kazancı ve istisna giderleri
- 9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı: 27.11.2024’ten itibaren %50 oran
- GİB, 15.03.2016 tarihli enflasyon düzeltmesine tabi iştirak hissesi satış zararı özelgesi
- 3065 sayılı KDV Kanunu, 17/4-g
