Deepfake Ses ve Görüntü Delil Olur mu? Yapay Zekâda Adli İnceleme

Deepfake ses veya görüntü mahkemeye sunulabilir; fakat dosyada bulunması, içeriğin gösterdiği olayın gerçekten yaşandığını kanıtlamaz. Yapay zekâyla üretilmiş ya da değiştirilmiş bir kayıt bazen sahte bir beyanın değil, bizzat dolandırıcılık, tehdit, şantaj veya itibar saldırısının delilidir. Kayıt gerçek bir olayı kanıtlamak için kullanılıyorsa kaynağı, bütünlüğü, elde edilme biçimi ve başka delillerle doğrulanması ayrıca incelenmelidir.

Bu nedenle doğru soru yalnızca “Bu video yapay zekâ ürünü mü?” değildir. Dosyanın nereden geldiği, ilk kopyanın korunup korunmadığı, hangi işlemle değiştiği, incelemenin tekrar edilip edilemediği ve iddianın bağımsız kayıtlarla desteklenip desteklenmediği birlikte sorulmalıdır. Tek bir deepfake tespit aracının yüzdelik sonucu, adli kanaatin yerini tutmaz.

Yayım ve güncelleme tarihi: 3 Eylül 2026.

Bilişim suçları ve dijital deliller konusunda hukuki danışmanlık için:

WhatsApp E-posta

Deepfake delil olur mu?

Evet; deepfake olduğu ileri sürülen bir dosya delil konusu olabilir. Ancak delilin hangi vakıayı ispatlamak için sunulduğu belirleyicidir. Sahte bir yönetici sesiyle para gönderme talimatı verilmişse ses kaydı, yöneticinin gerçekten talimat verdiğini değil failin aldatma yöntemini gösterebilir. Bir kişinin söylemediği sözleri söylemiş gibi gösteren video da gerçek beyanın kanıtı olmayabilir; buna karşılık içeriği üreten veya yayan eylemin incelenmesinde temel dijital materyal olabilir.

Burada iki ayrı sorunun karıştırılmaması gerekir:

Kabul edilebilirlik: Materyal hukuka uygun biçimde elde edilmiş ve yargılamaya usulüne uygun sunulmuş mudur?
İspat değeri: Materyal özgün, bütün ve güvenilir midir; ileri sürülen vakıayı ne ölçüde destekler?

Hukuka uygun elde edilmiş bir kayıt da düşük ispat değerine sahip olabilir. Tersine teknik olarak özgün görünen bir dosya, hukuka aykırı yöntemle elde edilmişse değerlendirme yasağıyla karşılaşabilir. “Gerçek mi?” ve “hukuka uygun mu?” soruları ayrı ayrı cevaplanmalıdır.

Hukuk davalarında yapay zekâ ile üretilen ses ve görüntünün yeri nedir?

HMK m.199, fotoğrafı, filmi, görüntü ve ses kaydını ve elektronik ortamdaki verileri belge kabul eder. Bu geniş tanım, deepfake şüphesi bulunan bir dosyanın mahkemeye sunulmasına engel değildir. Fakat belge sayılması, senetle aynı kesin ispat gücünü kazandığı veya hâkimin içeriği doğru kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.

HMK m.198 uyarınca hâkim, kanuni istisnalar dışında delilleri serbestçe değerlendirir. Dosyanın kaynağı, tarafların açıklamaları, bilirkişi incelemesi, mesajlaşmanın tamamı ve diğer deliller birlikte ele alınır. HMK m.189/2 ise hukuka aykırı olarak elde edilmiş delillerin mahkemece dikkate alınamayacağını düzenler. Bu nedenle bir cihazın şifresini kırmak, hesaba izinsiz girmek veya özel hayat alanındaki kaydı hukuka aykırı biçimde ele geçirmek, “gerçeği kanıtlama” amacıyla kendiliğinden meşru hale gelmez.

Ceza yargılamasında deepfake kayıt nasıl değerlendirilir?

Ceza yargılamasında yüklenen suç, hukuka uygun elde edilmiş her türlü delille ispatlanabilir. CMK m.217/1 gereğince hâkim kararını ancak duruşmaya getirilmiş ve huzurunda tartışılmış delillere dayandırabilir; m.217/2 hukuka uygun elde edilme şartını getirir. CMK m.206/2-a da kanuna aykırı elde edilen delilin reddini öngörür.

Bir ses veya videonun sanığa ait olduğu tartışmalıysa, yalnızca “bana benziyor” değerlendirmesi yeterli görülmemelidir. Mahkûmiyet için şüphenin yenilmesini sağlayacak delil bütünü gerekir. Ham dosya bulunmuyor, üretim zinciri açıklanamıyor ve kayıt yalnızca sosyal medya üzerinden birkaç kez sıkıştırılmış kopyadan ibaretse bilirkişinin varabileceği sonucun sınırları kararda gözetilmelidir.

Öte yandan “deepfake olabilir” şeklindeki soyut itiraz da tek başına her ses veya videoyu hükümsüz kılmaz. İtirazın; dudak-ses uyumsuzluğu, kesinti, kodek değişimi, zaman bilgisi çelişkisi, kaynağı belirsiz aktarım veya bilinen örneklerle uyuşmazlık gibi somut inceleme noktalarına bağlanması gerekir.

Deepfake dosyasının üç farklı delil rolü

Dosyanın rolü	İspatlanmak istenen husus	Temel inceleme
Olayın kaydı	Görüntülenen veya duyulan olayın gerçekten gerçekleştiği	Özgünlük, bütünlük, kaynak ve dış doğrulama
Suç aracı	Sahte içeriğin mağduru aldatmak, tehdit etmek veya yönlendirmek için kullanıldığı	Gönderim zinciri, hesaplar, mesaj bağlamı ve fail bağlantısı
İnceleme örneği	Belirli bir dosyanın sonradan üretildiği ya da değiştirildiği	Adli imaj, hash, kodlama geçmişi, iz ve model analizi

Bu ayrım bilirkişi sorusunu da değiştirir. “Videodaki kişi bu sözleri söyledi mi?” ile “Bu dosya şüpheli hesaptan mağdura gönderildi mi?” aynı teknik sorular değildir. İlkinde içerik özgünlüğü ve kişi ilişkilendirmesi; ikincisinde platform, cihaz ve iletişim kayıtlarının korelasyonu ön plana çıkar.

Deepfake şüphesinde ilk kopya neden kritik önemdedir?

Adli incelemenin en değerli girdisi, dosyanın mümkün olan en erken ve en az değişmiş kopyasıdır. Mesajlaşma uygulamasından tekrar indirme, ekran kaydı alma, videoyu başka platforma yükleme, kırpma veya format dönüştürme; metadata ve kodlama izlerini değiştirebilir. Sosyal medya platformları da yüklenen içeriği yeniden boyutlandırıp sıkıştırabilir.

İlk müdahalede şu kayıtlar birlikte korunmalıdır:

Dosyanın orijinal biçimi, tam adı, boyutu ve oluşturma/değiştirme zamanları,
Dosyanın bulunduğu cihaz veya hesabın adli yöntemle alınmış kopyası,
SHA-256 gibi güncel bir algoritmayla hesaplanan özet değer,
Mesaj, gönderici hesabı, URL, kullanıcı kimliği ve platform zaman bilgisi,
Dosyayı kimin, ne zaman, hangi araçla aldığına ilişkin teslim-tesellüm kaydı,
İnceleme için oluşturulan çalışma kopyaları ve bunlara uygulanan işlemler.

Hash değeri, dosyanın içeriğinin belirli bir andan sonra değişip değişmediğini kontrol etmeye yarar; dosyanın baştan beri doğru olduğunu kanıtlamaz. Sahte bir video da değişmeden korunabilir ve aynı hash’i vermeye devam eder. Bu nedenle bütünlük ile gerçeklik aynı kavram değildir.

Delil zinciri nasıl kurulmalıdır?

Delil zinciri, dosyanın elde edilmesinden mahkemeye sunulmasına kadar kimlerin materyale eriştiğini ve hangi işlemlerin yapıldığını gösterebilmelidir. Avrupa Konseyi Elektronik Delil Rehberi bu süreci arama, el koyma, güvenli hale getirme, analiz ve mahkemede sunma sıralamasıyla ele alır; değişiklik, silme veya ekleme yapılmadığının gösterilmesini vurgular.

İyi bir teslim zinciri kaydı; tarih-saat, teslim eden ve alan kişi, kullanılan ortam, cihaz seri bilgisi, dosya hash’i, saklama yeri ve yapılan işlemi içerir. Bilirkişiye yalnızca WhatsApp üzerinden iletilmiş bir video gönderilmesi, kaynağa ilişkin soruları cevapsız bırakır. Mümkünse cihaz, platform ve bulut kayıtları usulüne uygun yolla doğrudan kaynaktan alınmalıdır.

Deepfake adli incelemesinde hangi teknik katmanlara bakılır?

Güvenilir analiz tek bir “deepfake testi” değil, birbirini doğrulayan katmanlar kullanır. Somut dosyanın niteliğine göre aşağıdaki incelemeler yapılabilir:

Kapsayıcı ve kodek incelemesi: Dosya biçimi, kodlama parametreleri, yeniden sıkıştırma ve kurgu yazılımı izleri değerlendirilir.
Metadata incelemesi: Oluşturma zamanı, cihaz bilgisi, yazılım etiketi ve konum gibi alanlar okunur; silinmiş veya çelişkili metadata ayrıca yorumlanır.
Kare ve piksel analizi: Yüz sınırları, ışık ve gölge, yansıma, doku, hareket sürekliliği ve kareler arası tutarlılık incelenir.
Ses analizi: Kesintiler, spektral örüntüler, ortam gürültüsü, yankı, nefes ve konuşma sürekliliği araştırılır.
Ses-görüntü eşleşmesi: Dudak hareketi, hece zamanlaması ve baş-vücut hareketlerinin sesle ilişkisi değerlendirilir.
Kaynak ve bağlam doğrulaması: Aynı olayın farklı açıları, telefon ve platform kayıtları, konum, tanık ve işlem hareketleriyle karşılaştırma yapılır.
Model/detektör analizi: Birden fazla araç, bilinen hata oranları ve dosyanın sıkıştırma koşulları gözetilerek yardımcı sinyal olarak kullanılır.

Metadata bulunması gerçeklik garantisi değildir; alanlar değiştirilebilir. Metadata bulunmaması da deepfake kanıtı değildir; platform işlemesi bu verileri silebilir. Her teknik bulgunun alternatif açıklaması değerlendirilmelidir.

Yapay zekâ tespit aracının yüzde 99 sonucu kesin delil midir?

Hayır. Bir detektörün yüksek güven puanı, tek başına kesin adli sonuç değildir. NIST, sentetik içerik riskleri için provenance takibi, filigran, metadata ve içerik tabanlı tespit gibi tamamlayıcı yöntemleri birlikte değerlendirir; yöntemlerin hiçbirinin tek başına kapsamlı çözüm olmadığını belirtir.

Detektör performansı kullanılan modele, görüntü veya ses türüne, çözünürlüğe, dil ve aksana, yeniden sıkıştırmaya ve daha önce görülmemiş üretim tekniklerine göre değişir. Rapor yalnızca skor vermemeli; aracın sürümünü, eşik değerini, doğrulama verisini, yanlış pozitif ve yanlış negatif ihtimalini ve dosyaya uygulanan ön işlemleri açıklamalıdır.

Ayrıca bir aracın ticari olarak “AI detector” diye sunulması, adli geçerliliğini kanıtlamaz. Yöntemin tekrarlanabilirliği ve somut materyaldeki sınırları mahkemenin denetimine açık olmalıdır.

C2PA Content Credentials kaydın gerçekliğini kanıtlar mı?

C2PA, içeriğin kaynağı ve değişiklik geçmişi hakkında kriptografik olarak doğrulanabilir işaretler sağlar; içeriğin anlattığı olayın doğru olduğunu garanti etmez. C2PA 2.4 mimarisinde manifest, iddialar, içerik bağları ve dijital imza birlikte değerlendirilir. Geçerli bir kayıt, belirli bir varlığın belirtilen üretim veya düzenleme zinciriyle bağını gösterebilir.

Ancak güvenilir bir kamera gerçek fakat bağlamından koparılmış görüntü üretebilir; yetkili imzaya sahip bir yazılım yanıltıcı içerik üzerinde kullanılabilir. Tersine Content Credentials kaydının bulunmaması, dosyanın sahte olduğu anlamına gelmez. Kayıt platform tarafından kaldırılmış, teknik olarak hiç eklenmemiş veya ayrı depoda kalmış olabilir.

Bu nedenle provenance, adli değerlendirmede güçlü bir katmandır; tanık, cihaz, platform, zaman ve olay bağlamının yerini tutmaz.

AB Yapay Zekâ Tüzüğü deepfake içerikler için ne getiriyor?

AB Yapay Zekâ Tüzüğü’nün 50’nci maddesi sentetik içerik için şeffaflık yükümlülükleri getirir. Sentetik ses, görüntü, video veya metin üreten sistem sağlayıcılarının çıktıyı makinece okunabilir biçimde işaretlemesi; deepfake içeriği kullananların ise içeriğin yapay olarak üretildiğini veya değiştirildiğini açıklaması öngörülür. Sanatsal, yaratıcı, hiciv veya benzeri eserler için açıklamanın eserin kullanımını bozmayacak biçimde yapılmasına yönelik özel hüküm vardır.

Bu düzenleme Türkiye’deki her yargılamaya doğrudan bir delil kuralı getirmez. Bununla birlikte AB pazarına hizmet veren sağlayıcı ve kullanıcılar açısından uyum yükümlülüğü; ileride bir içeriğin üretim zincirini açıklayan kayıtların bulunması bakımından pratik önem taşır. Etiketin bulunması “zararlı kullanım”, bulunmaması ise otomatik olarak “sahtecilik” sonucu doğurmaz.

Deepfake kullanımı hangi hukuki sorumlulukları doğurabilir?

Hukuki nitelendirme kullanılan teknolojiye değil, fiilin amacına ve sonucuna göre yapılır. Sahte sesle para transferi yaptırılması dolandırıcılık; içerikle kişiye zarar verme tehdidi tehdit veya şantaj; özel görüntünün üretilmesi ve yayılması özel hayatın gizliliği; kişiye ait yüz ve ses verisinin hukuka aykırı işlenmesi kişisel verilerin korunması ve TCK’daki kişisel veri suçları bakımından incelenebilir. Hakaret, iftira, fikrî hak ve kişilik hakkı ihlali de olayın özelliklerine göre gündeme gelebilir.

Deepfake etiketi bütün olaylar için tek bir suç tipi ve tek bir yaptırım yaratmaz. Aynı içerikte birden fazla korunan hukuki değer ihlal edilebilir. Failin üretici, talimat veren, yayan veya yalnızca içeriği alan kişi olması; kastı ve fiile katkısı ayrı ayrı belirlenmelidir.

Yüz ve ses kişisel veri midir?

Kimliği belirli veya belirlenebilir kişiyle ilişkilendirilebilen yüz görüntüsü ve ses kaydı kişisel veri niteliği taşıyabilir. Bu verilerin yapay zekâ modeliyle analiz edilmesi, değiştirilmesi veya başka içerikle birleştirilmesi bir veri işleme sürecidir. KVKK’nın Deepfake Bilgi Notu da gerçek kişiye ait ses ve görüntünün manipülasyonla karma bir içeriğe dönüştürülmesinin kişisel veri riskini vurgular.

Bir verinin yapay biçimde değiştirilmiş olması, gerçek kişiye ilişkin bağlantıyı her zaman ortadan kaldırmaz. İşleme şartı, amaçla sınırlılık, aydınlatma, saklama ve güvenlik yükümlülükleri ayrıca ele alınmalıdır. Basın özgürlüğü, ifade özgürlüğü, sanat veya kişisel kullanım gibi istisnalar somut bağlamda ve dar yorumlanmalıdır.

Deepfake mağduru ilk 24 saatte ne yapmalı?

İçeriği koruyun: Dosyayı mümkünse orijinal biçimde indirin; bağlantı, hesap adı, tarih-saat ve platform bilgilerini kaydedin.
Yayılımı belgeleyin: Paylaşım zinciri, yorumlar, görüntülenme ve yeniden yüklenen kopyaları kronolojik listeleyin.
Delili değiştirmeyin: İnceleme kopyasını kırpmayın, filtrelemeyin veya başka formata çevirmeyin.
Hash ve güvenli saklama sağlayın: İlk kopyanın özet değerini alıp salt okunur veya erişim kayıtlı ortamda koruyun.
Platform başvurusu yapın: Kaldırma talebinden önce delili muhafaza edin; başvuru ve cevap numarasını saklayın.
Risk sürüyorsa hızlı başvurun: Para transferi, tehdit, şantaj veya yaygın ifşa varsa savcılık, kolluk ve ilgili özel hukuk tedbirleri geciktirilmemelidir.

Noter tespiti veya mahkeme yoluyla delil tespiti, belirli durumda içeriğin belirli tarihte internette bulunduğunu gösterebilir. Ancak bu işlemler videonun teknik olarak gerçek olduğunu otomatik biçimde ispatlamaz; özgünlük için ayrı inceleme gerekir.

Mahkemeye sunulacak uzman raporu nasıl olmalıdır?

İyi bir rapor, hüküm vermek yerine yöntemi ve bulgunun sınırını açıklar. İncelenen materyalin hash’i, elde edilme şekli, orijinal veya türetilmiş kopya olup olmadığı, kullanılan araç ve sürümler, uygulanan testler ve tekrarlanabilir sonuçlar gösterilmelidir.

“Kesinlikle deepfake” veya “kesinlikle gerçek” gibi mutlak sonuçlar, teknik veri bunu taşımıyorsa kullanılmamalıdır. Bulgular; destekliyor, desteklemiyor veya sonuçsuz şeklinde sınıflandırılabilir. Alternatif açıklamalar, sıkıştırma etkisi ve eksik kaynak materyalin analize getirdiği sınır açıkça yazılmalıdır.

Ses konuşmacı karşılaştırması yapılacaksa referans örneklerinin kime ait olduğu, nasıl toplandığı ve karşılaştırmaya elverişliliği belgelenmelidir. Video analizinde orijinal cihaz, yüksek çözünürlüklü dosya ve aynı olaya ait bağımsız kayıtlar yoksa bu eksiklik rapor sonucuna yansıtılmalıdır.

Deepfake delili için pratik kontrol listesi

İspatlanmak istenen vakıa açıkça tanımlandı mı?
İlk veya en erken kopya korundu mu?
Dosya ve çalışma kopyalarının hash değerleri alındı mı?
Elde etme yöntemi hukuka uygun mu?
Gönderici hesap, cihaz ve platform kayıtları istendi mi?
Metadata, kodek, görüntü, ses ve bağlam birlikte incelendi mi?
Detektör skorunun hata payı ve sürümü raporlandı mı?
Bağımsız tanık, kamera, telefon, konum veya finans kaydıyla doğrulama yapıldı mı?
Uzman raporu alternatif açıklamaları ve sınırlılıkları gösteriyor mu?

Sık sorulan sorular

WhatsApp’tan gelen deepfake video delil sayılır mı?

Dosya ve yazışma delil konusu olabilir. Ancak WhatsApp kopyası sıkıştırılmış veya yönlendirilmiş olabilir; gönderen hesap, mesaj bağlamı, ilk cihaz ve mümkünse platform kayıtlarıyla desteklenmelidir.

Ekran görüntüsü deepfake iddiasını kanıtlar mı?

Genellikle tek başına kanıtlamaz. Ekran görüntüsü, belirli bir içeriğin ekranda göründüğünü gösterebilir; videonun dosya yapısı, ses kanalı ve üretim izleri incelenemez.

Metadata silinmişse video sahtedir denebilir mi?

Hayır. Platformların yeniden kodlaması veya sıradan dosya aktarımı metadata kaybına yol açabilir. Eksiklik bir inceleme bulgusudur, tek başına sahtecilik sonucu değildir.

C2PA kaydı olmayan görüntü güvenilmez midir?

Hayır. Birçok gerçek içerik Content Credentials olmadan üretilir. C2PA kaydı varsa kaynağa ilişkin ek doğrulama sağlar; yokluğu tek başına olumsuz kanıt sayılmaz.

Mahkeme deepfake konusunda bilirkişi incelemesi yaptırabilir mi?

Çözümü hukuk dışında özel veya teknik bilgiyi gerektiren konularda bilirkişi incelemesi yapılabilir. Soruların dosyanın rolüne göre kurulması ve bilirkişiye mümkün olan en özgün materyalin verilmesi gerekir.

Bir videoya “AI ile üretildi” etiketi koymak sorumluluğu kaldırır mı?

Hayır. Etiket şeffaflık sağlar; içeriğin dolandırıcılık, tehdit, kişilik hakkı ihlali veya hukuka aykırı veri işleme amacıyla kullanılmasını meşrulaştırmaz.

Sonuç

Deepfake çağında ses ve görüntü delili değersizleşmiş değildir; fakat doğrulama standardı yükselmiştir. Dosyanın yalnızca görünüşüne veya tek bir yazılım skoruna dayanmak yerine, hukuka uygun elde etme, özgün kaynak, hash ile bütünlük, kesintisiz delil zinciri, çok katmanlı teknik inceleme ve bağımsız doğrulama birlikte kurulmalıdır. En önemli ayrım da şudur: sahte içerik gerçek bir olayı kanıtlamayabilir, ancak o sahte içeriğin nasıl üretildiği, kim tarafından gönderildiği ve hangi zarar için kullanıldığı başlı başına güçlü bir delil zinciri oluşturabilir.

Av. Ahmet Karaca

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olay bakımından hukuki görüş veya adli bilirkişi raporu yerine geçmez.

Deepfake Ses ve Görüntü Delil Olur mu? Yapay Zekâ İçeriklerinde Adli İnceleme