İcra, İflas ve Alacak Tahsili
İcra ve iflas hukuku, ödenmeyen bir alacağın devlet eliyle tahsilini ve borçlunun bu takibe karşı haklarını düzenler. Takip, 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na göre ilamsız, ilamlı, kambiyo senedine dayalı veya kira takibi olarak başlar; borçlu ödeme emrine kural olarak yedi gün içinde itiraz edebilir (İİK m.62). PEGA Hukuk & Danışmanlık, alacaklı tarafında takip, haciz ve itirazın iptali davalarını; borçlu tarafında itiraz, şikâyet ve menfi tespit süreçlerini yürütür.
Öne çıkanlar
- Ödeme emrine itiraz süresi tebliğden itibaren yedi gündür; kambiyo senedine dayalı takipte borca ve imzaya itiraz ile şikâyet süresi beş gündür (İİK m.62, m.168).
- Takibe itiraz edilen alacaklı, itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde itirazın iptali davası açabilir; davada haklı çıkarsa borçlu, hükmolunan tutarın en az %20'si oranında icra inkâr tazminatına mahkûm edilebilir (İİK m.67).
- Ticari bir para alacağında itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davası açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (TTK m.5/A).
- Haciz isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçince düşer (İİK m.78); haczedilen malın satışı hacizden itibaren bir yıl içinde istenmelidir (İİK m.106).
- İcra dairesinin kanuna veya olaya aykırı işlemine karşı icra mahkemesine şikâyet süresi, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür; bir hakkın yerine getirilmemesi veya sebepsiz sürüncemede bırakılması hâlinde şikâyet her zaman yapılabilir (İİK m.16).
Durumunuz hangisi?
İcra dosyasında yapılacak ilk iş, tarafın alacaklı mı borçlu mu olduğuna ve takibin hangi yolla başlatıldığına göre değişir.
- Alacağınızı tahsil edemiyorsanız ve elinizde sözleşme, fatura ya da senet varsa → aşağıdaki takip yolları ve alacak takibi ve borca itiraz stratejileri
- Borçlu ödeme emrine itiraz ettiyse → itirazın iptali davası
- Size haksız bir ödeme emri geldiyse → yedi günlük itiraz süresi ve icra takibinin iptali sebepleri
- Borçlu olmadığınız bir borç için takip başlatıldıysa veya ödeme yaptıysanız → menfi tespit ve istirdat davası
- Banka hesabınıza e-haciz geldiyse → e-haciz ve icra blokesi
- Borçlunun kripto varlıkları varsa → kripto para haczi: icra takibi, borsa ve cüzdanlar
Hangi takip yolu seçilmeli?
Takip yolu, alacağın dayandığı belgeye göre seçilir. Yanlış yolun seçilmesi şikâyet ve iptal sebebidir; doğru yol ise borçlunun itiraz imkânlarını ve sürelerini baştan belirler.
| Takip yolu | Dayanak | Borçlunun süresi | Bilinmesi gereken |
|---|---|---|---|
| Genel haciz yoluyla ilamsız takip | İİK m.42 vd. | Ödeme ve itiraz için yedi gün (m.60, 62) | Süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. |
| Kambiyo senetlerine özgü haciz yolu | İİK m.167 vd. | Ödeme on gün; itiraz ve şikâyet beş gün (m.168) | İtiraz icra mahkemesine yapılır; satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz (m.169). |
| İlamlı takip | İİK m.24 vd. | Para alacağında icra emri ile yedi gün (m.32) | Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belge gerekir. |
| Kira alacağı ve tahliye | İİK m.269 vd. | İtiraz yedi gün (m.269) | Ödeme emri tahliye ihtarını içerir; itiraz takibi durdurur. |
| İflas yoluyla takip | İİK m.154 vd. | Tacir borçluya yönelir | İflas isteme hakkı ödeme emrinin tebliğinden bir yıl sonra düşer (m.156). |
| Konkordato | İİK m.285 vd. | Geçici mühlet üç ay, en çok iki ay uzatma (m.287) | Mühlet süresince borçluya karşı takip kural olarak yapılamaz. |
Borçlu itiraz ederse ne olur?
İlamsız takipte süresinde yapılan itiraz takibi durdurur. Alacaklının önünde üç yol vardır ve hangisinin seçileceği elindeki belgeye bağlıdır.
- İtirazın kaldırılması: Alacak imzası ikrar edilmiş veya noterce onaylanmış bir borç ikrarına ya da resmî bir belgeye dayanıyorsa, itirazın tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden istenir (İİK m.68).
- İtirazın iptali davası: Alacağın varlığı genel hükümlere göre ispat edilir; dava itirazın tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılır (İİK m.67). Uyuşmazlık ticari bir para alacağıysa önce arabulucuya başvurulur (TTK m.5/A).
- Genel hükümlere göre alacak davası: Bir yıllık süre kaçırılmışsa alacaklı alacağını genel hükümlere göre dava edebilir; ancak icra inkâr tazminatı ve takibin kaldığı yerden devamı imkânı kaybolur.
Haciz nasıl yapılır, hangi mallar haczedilemez?
Ödeme süresi geçtikten veya itiraz kaldırıldıktan sonra alacaklı haciz isteyebilir. Haciz, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden borçlunun banka hesapları, araçları ve taşınmazları sorgulanarak elektronik ortamda da yapılabilir (İİK m.78). Haciz, alacağa yetecek miktarla sınırlıdır (İİK m.85); borçlu ve ailesi için zorunlu eşya gibi kanunda sayılan mallar haczedilemez (İİK m.82); ücret ve maaşın borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı haczedilemez, haczedilecek kısım ise dörtte birden az olamaz (İİK m.83).
Borçlunun üçüncü kişilerdeki alacakları için haciz ihbarnamesi gönderilir. Üçüncü kişi tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz etmezse alacak veya mal zimmetinde sayılır; ardından gönderilen ikinci ihbarname itiraz için yedi gün daha tanır, üçüncü bildirimde ise on beş gün içinde ödeme yapması veya menfi tespit davası açması istenir (İİK m.89). Bankadaki mevduat, kira geliri ve kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki bakiye bu yolla takip edilir.
Borçlunun başvurabileceği yollar nelerdir?
| Yol | Ne zaman | Süre | Merci |
|---|---|---|---|
| Ödeme emrine itiraz | Borç, miktar veya imza kabul edilmiyorsa | Yedi gün; kambiyoda beş gün (İİK m.62, 168) | İcra dairesi; kambiyoda icra mahkemesi |
| Şikâyet | İcra dairesinin işlemi kanuna veya olaya aykırıysa | Öğrenmeden itibaren yedi gün; hakkın yerine getirilmemesi veya sürüncemede bırakılmasında süresiz (İİK m.16) | İcra mahkemesi |
| Menfi tespit davası | Borçlu olunmadığının tespiti için, takipten önce veya takip sırasında | Takip sırasında açılan davada icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesi en az %15 teminatla istenebilir (İİK m.72) | Genel mahkeme (ticari ise asliye ticaret) |
| İstirdat davası | Borç olmayan para takip baskısıyla ödenmişse | Ödemeden itibaren bir yıl (İİK m.72) | Genel mahkeme |
Alacak tahsilinde sık yapılan hatalar
| Hata | Neden riskli | Doğru yaklaşım |
|---|---|---|
| Belgesiz alacak için ilamsız takip açıp itirazı beklememek | Borçlu itiraz edince takip durur; dava ve arabuluculuk süreci uzar. | Takipten önce yazışma, dekont ve faturalarla ispat dosyasını hazırlamak. |
| Kambiyo senedinde beş günlük süreyi kaçırmak | Borçlu itiraz ve imza inkârı hakkını kaybeder. | Ödeme emrinin tebliğ gününü kayda geçirip süreyi hemen işletmek. |
| İtirazın iptali davasını bir yıldan sonra açmak | İcra inkâr tazminatı ve takibin kaldığı yerden devamı imkânı kaybolur. | İtirazın tebliğinden itibaren süreyi takvime işlemek. |
| Ticari alacakta arabulucuya gitmeden dava açmak | Dava şartı eksikliğinden dava usulden reddedilir (TTK m.5/A; 6325 sayılı Kanun m.18/A). | Dava öncesi arabuluculuk başvurusunu yapmak. |
| Haczi istemeyi veya satış talebini geciktirmek | Haciz isteme hakkı ve haciz kalkabilir (İİK m.78, 106, 110). | Haciz ve satış adımlarını süreleriyle birlikte planlamak. |
| Borçlunun mal varlığını sorgulamadan takibi beklemeye almak | Borçlu malvarlığını devredebilir. | UYAP sorgusu, üçüncü kişilere haciz ihbarnamesi ve gerekirse ihtiyati haciz istemek. |
Büromuzun yaklaşımı
PEGA Hukuk & Danışmanlık alacak dosyasında önce alacağın hangi belgeyle ispatlanacağını ve borçlunun tahsil edilebilir malvarlığını inceler; takip yolu bu iki bilgiye göre seçilir. Borçlu tarafında ise ödeme emrinin tebliğiyle başlayan beş ve yedi günlük süreler aynı gün işlenir, itiraz sebepleri belgeye bağlanarak sunulur.
Borçlunun malvarlığı banka hesabı, kripto varlık platformu veya yurt dışı hesaplara dağılmışsa haciz ihbarnameleri ve kurum yazışmaları bu dağılıma göre hazırlanır; kripto varlıkların izlenmesinde büronun transfer takibi deneyiminden yararlanılır.
Sık sorulan sorular
Ödeme emrine kaç gün içinde itiraz edilir?
Genel haciz yoluyla ilamsız takipte ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra dairesine itiraz edilir (İİK m.62). Kambiyo senedine dayalı takipte borca ve imzaya itiraz için süre beş gündür ve itiraz icra mahkemesine yapılır (İİK m.168).
Borçlu itiraz ederse takip durur mu?
İlamsız takipte süresinde yapılan itiraz takibi durdurur; alacaklı itirazın kaldırılmasını veya iptalini istemelidir. Kambiyo senedine dayalı takipte ise itiraz satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz; icra mahkemesi takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir (İİK m.169, 169/a).
İtirazın iptali davası için süre nedir?
İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıldır (İİK m.67). Uyuşmazlık ticari bir para alacağıysa davadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur (TTK m.5/A).
İcra inkâr tazminatı ne kadardır?
İtirazın iptali davasında borçlunun itirazı haksız bulunursa, alacaklının talebi üzerine hükmolunan tutarın %20'sinden az olmamak üzere tazminata hükmedilir; takip haksız ve kötü niyetliyse aynı tazminat alacaklı aleyhine verilir (İİK m.67).
Maaşa ne kadar haciz konulabilir?
Ücret ve maaşların borçlu ve ailesinin geçimi için gerekli kısmı haczedilemez; haczedilecek kısım ücretin dörtte birinden az olamaz (İİK m.83). Aynı maaş üzerinde birden fazla haciz varsa kesintiler hacizlerin sırasına göre yapılır.
Haciz isteme hakkı ne zaman düşer?
Ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde haciz istenmezse bu hak düşer; itiraz veya dava ile geçen süre bu hesaba katılmaz (İİK m.78).
Kripto varlıklar haczedilebilir mi?
Evet. Borçlunun kripto varlık hizmet sağlayıcısı nezdindeki hak ve alacakları haciz ihbarnamesiyle takip edilebilir; müşteri varlıklarının platformun malvarlığından ayrı tutulması (6362 sayılı Kanun m.35/C), müşterinin kendi borcu için yapılan haczi engellemez. Ayrıntı: kripto para haczi rehberi.
Resmî kaynaklar
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m.16, 24, 32, 42, 60, 62, 67, 68, 72, 78, 82, 83, 85, 89, 106, 154, 156, 167–169, 269, 285, 287
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m.5/A (ticari davalarda dava şartı arabuluculuk)
- 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
İlgili rehberler ve uzmanlık alanları
Hukuki danışmanlık ve avukatlık hizmeti
Alacak veya icra dosyanızı birlikte değerlendirelim mi?
Bir alacağı tahsil etmeye çalışıyor ya da size gelen ödeme emrine itiraz etmek istiyorsanız, takip yolunu ve işleyen süreleri netleştirmek için Av. Ahmet Karaca ile iletişime geçebilirsiniz.
Av. Ahmet Karaca · 0531 336 09 81 · ahmet@pegahukuk.com
Haklarınızı Öğrenin
İcra ve alacak rehberleri
Takip, itiraz, haciz ve alacak davaları üzerine güncel rehberlerimiz.
