İki işlemden birlikte kâr elde edilmesi veya bir pozisyonun diğerinin riskini azaltması, BSMV bakımından arbitraj istisnası için yeterli değildir. 89 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği; aynı ürünün farklı piyasalardaki mevcut fiyat farkından, eş zamanlı ve gelecekteki fiyat tahminine dayanmadan gelir elde edilmesini esas alır. Aynı şirketin payını almak ve o paya dayalı vadeli sözleşmeyi satmak ise iki farklı üründe pozisyon açılmasıdır.
Bu ayrımın sonucu, “istisna var” veya “istisna yok” diye bütün portföye tek cevap vermekten daha inceliklidir. 13 Ağustos 2020 tarihli iki GİB özelgesi, döviz bürosundaki işlemler ile spot pay–vadeli sözleşme eşleştirmesini ayrı değerlendirir. Pay–vadeli işlem örneğinde arbitraj istisnası kabul edilmezken, vadeli sözleşme bacağının kendi BSMV istisnası korunmuştur.
Yazıdaki bölümler
Önce BSMV mükellefi ve vergilendirilen işlem belirlenir
6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu’nun 28 ve 30. maddeleri, BSMV’nin konusu ile banka, banker ve sigorta şirketlerinin mükellefiyetini düzenler. Kendi tasarrufuyla yatırım yapan bir gerçek kişinin kullandığı “arbitraj” sözcüğü, o kişiyi otomatik olarak BSMV mükellefi yapmaz. Kurumun kendi portföy kazancı, müşterisinden aldığı komisyon ve müşterinin yatırım kazancı da birbirinden farklı tutarlardır.
Kanunun 29/p bendindeki istisna, kapsamına giren işlem nedeniyle alınan paralar içindir. Gelir veya kurumlar vergisi bakımından genel kazanç istisnası değildir. BSMV ödenmemesi, şirketin bu kazancı kurum kazancında dikkate almayacağı ya da gerçek kişinin bütün alım satım gelirlerinin vergisiz olduğu anlamına gelmez. Örneğin bankadan alınan opsiyon primindeki gelir vergisi kesintisi ve kaldıraçlı işlemlerin stopaj matrahı kendi hükümlerine göre incelenir.
Bu nedenle ilk soru “işlemin adı arbitraj mı?” yerine şu olmalıdır: Hangi kişinin, hangi sıfatla, hangi işlemden lehine aldığı para inceleniyor? Aynı fiyat hareketi hem yatırımcı hesabında kazanç hem aracının hesabında hizmet bedeli oluşturabilir; her biri kendi hukuki ilişkisi içinde değerlendirilir.
Arbitraj istisnasında aynı ürün ve eş zamanlılık ne demektir?
89 Seri No.lu Tebliğ’in C bölümü yalnız fiyat farkı bulunmasını aramaz. Alınan ve satılan ürün birebir aynı olmalı; farklı piyasalardaki fiyatlar ve işlemler arasındaki ilişki gösterilebilmelidir. Gelirin kaynağı, bugün bilinen fiyat farkıdır. Ürünü alıp ileride fiyatın yükselmesini beklemek bu tanıma uymaz.
Tebliğ eş zamanlılığı aynı işlem günü içinde gerçekleşme ifadesiyle açıklar. Ancak bu, sabah alınan her ürünün akşam kârla satılmasının arbitraj sayılacağı anlamına gelmez. Aynı gün ölçütü, diğer şartlarla birlikte uygulanır: iki farklı piyasa, aynı ürün, mevcut fiyat farkı ve geleceğe dönük risk üstlenmeden tamamlanan alım satım. Yalnız takvim tarihini eşleştirmek, fiyatın daha sonra yükselmesine bağlı bir yatırımı arbitraja dönüştürmez.
Varsayımsal bir örnekte aynı nitelikteki menkul kıymetin bir piyasada 100 TL’ye alınması ve diğer piyasada aynı işlem örgüsü içinde 100,50 TL’ye satılması düşünülür. İki bacağın gerçekleşmesi, miktar eşleşmesi ve fiyat farkının o anda mevcut olması belgelenirse istisna yönünden incelenecek bir arbitraj vardır. İlk alım yapılıp diğer piyasada alıcı bulunması bekleniyorsa tamamlanmamış satışın fiyatı kesin gelir sayılamaz.
| İncelenen unsur | İstisna bakımından gereken açıklama | Tek başına yeterli olmayan durum |
|---|---|---|
| Ürün | Alınan ve satılan kıymetin aynı olması | Pay ile o paya dayalı vadeli sözleşmenin aynı şirkete bağlı olması |
| Piyasa | Aynı ürünün farklı yerlerde oluşan fiyatlarının gösterilmesi | Aynı hesapta farklı vadeler veya farklı ürünler bulunması |
| Zaman | İki işlemin eş zamanlı örgüsü ve aynı işlem gününde tamamlanması | Sadece alış ve satış tarihinin aynı olması |
| Gelirin kaynağı | Mevcut fiyat farkı | Kurun, faiz oranının veya fiyatın ileride beklenen yönde değişmesi |
| Kanıt | Gerçekleşen emirler, saatler, miktarlar ve karşılıklı hesap kayıtları | Stratejinin yazılımda “arbitrage” olarak adlandırılması |
Dövizi başka dövize çevirmek neden her zaman arbitraj değildir?
Antalya Vergi Dairesi Başkanlığının 13 Ağustos 2020 tarihli, 49327596-180[BSMV.2019.2]-E.125038 sayılı özelgesi döviz bürolarındaki işlemleri ele alır. İdare, yalnız dövizin başka dövize çevrilmesinin arbitraj tanımını karşılamadığını belirtmiştir. Buna karşılık mevzuattaki şartları taşıyan gerçek arbitrajın parçası olan döviz değişimi, arbitrajın tamamlanması koşuluyla 29/p kapsamında değerlendirilebilir.
Örneğin doların avroya çevrilmiş olması, hangi ikinci piyasada aynı ürünün hangi karşı işlemle satıldığını göstermez. Çevirme işlemi tek başına tasarrufun para birimini değiştirmiş olabilir. Birden fazla para biriminin bulunduğu daha geniş bir işlem zinciri ileri sürülüyorsa, her bacağın tutarı, tarihi, gerçekleşmesi ve başlangıçtaki varlığa dönüşü birlikte ortaya konmalıdır. Sadece hesap ekstresinde farklı döviz kısaltmaları bulunması istisna belgesi değildir.
Özelgede anılan %1 kambiyo vergisi, görüşün verildiği 2020 tarihinin oranıdır. Daha sonra 3031 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla genel kambiyo satış oranı binde ikiye indirilmiştir. Güncel düzenlemede ayrıca belirli işlemler için sıfır oran bulunur. Dolayısıyla 2020 belgesindeki oranı bugünkü her döviz satışına uygulamak da, arbitraj şartları oluşmadan bütün döviz çevrimlerini vergisiz saymak da doğru değildir. İstisna koşulu, vergi matrahı ve oran farklı aşamalarda belirlenir.
Aynı payı alıp vadeli sözleşmesini satmak: ekonomik korunma ile vergi istisnasının ayrılması
İstanbul Vergi Dairesi Başkanlığının aynı tarihli 39044742-130[Özelge]-E.593257 sayılı özelgesinde başvuran şirket, VİOP’ta paya dayalı vadeli sözleşme işlemi yaparken piyasa riskinden korunmak için BİST Pay Piyasasında aynı şirketin paylarını alıp satmaktadır. Aynı şirket ve aynı pay türüne dayanılması, iki pozisyonun tek ürün olduğu anlamına gelmemiştir.
İdare, pay ile vadeli sözleşmede iki farklı pozisyon açılıp bir süre sonra kapatılmasını, aynı ürünün iki piyasada eş zamanlı alınıp satılması olarak görmemiştir. Bu nedenle işlem bütününe arbitraj istisnası uygulanmamıştır. Özelgenin önemli devamı ise şöyledir: Şirketin spot pay alım satımından lehine kalan tutar BSMV bakımından değerlendirilirken, VİOP’taki vadeli sözleşmeden lehe alınan para vadeli işlem ve opsiyonlara ilişkin ayrı 29/p istisnası kapsamındadır.
Bu sonuç, “arbitraj değilse iki bacak da mutlaka vergilidir” çıkarımını önler. Bunun tersi de geçerlidir: Vadeli sözleşmenin kendi istisnası, onunla birlikte alınan spot payın kazancını otomatik olarak istisna kapsamına sokmaz. Her bacağın hukuki niteliği korunur.
Portföyün toplam kârı ile BSMV matrahı neden farklı olabilir?
Varsayımsal olarak BSMV mükellefi bir kurumun, özelgedeki yapıya benzer iki pozisyonunda spot pay satışından 100.000 TL lehe para, vadeli sözleşmeden 90.000 TL zarar oluştuğunu düşünelim. Kurumun bu iki pozisyondaki ekonomik sonucu 10.000 TL olabilir. Fakat iki farklı bacağı yalnız riskten korunma amacıyla birleştirmek, spot işlemdeki 100.000 TL’yi doğrudan 10.000 TL BSMV matrahına indirmez.
89 Seri No.lu Tebliğ, BSMV’de işlemin ayrı değerlendirilmesi ve başka işlem zararının lehe alınan paradan düşülmemesi esasını açıklar; işlemin kendi maliyetlerinin dikkate alınması bundan farklıdır. Bu nedenle muhasebede toplam portföy performansını gösteren rapor ile BSMV hesabına dayanak işlem dökümü aynı sonuç satırını kullanmak zorunda değildir. Örnekte vergi tutarı hesaplanmamıştır; gerçek hesapta mükellefiyet, işlemin kapsamı, kabul edilen maliyetler ve uygulanacak oran ayrıca saptanır.
Vadeli sözleşme bacağı kârla sonuçlansaydı, onun kazancının istisnası yine kendi sözleşme niteliği üzerinden incelenirdi. Spot payın zararının veya kârının bulunması, türev bacağın hangi hükme tabi olduğunu tek başına belirlemez.
Vadeli sözleşmelerde hiç arbitraj olamaz mı?
Olabilir; ancak aynı dayanak varlık yeterli değildir. Tebliğ, aynı vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesinin farklı piyasalarda eş zamanlı alınıp satılmasını ayrı tutar. Sözleşmelerin tutarı, vadesi, niteliği ve düzenleyeni gibi unsurlarının aynı olması gerekir.
Aynı şirket payına dayalı iki farklı vadedeki sözleşme, payın kendisi ile future sözleşmesi veya ekonomik olarak birbirini dengeleyen iki farklı ürün, bu şartı yalnız benzer getirileri nedeniyle karşılamaz. İstisna analizi, fiyat grafiğindeki yakınlıktan önce hukuki ürün kimliğini inceler.
89 Seri No.lu Tebliğ 2012 tarihlidir ve o günün kanununu açıklayan, artık değişmiş oranlar ve borsada işlem görme sınırları da içerir. Güncel 29/p hükmünde, 7061 sayılı Kanun’la Türkiye’de kurulu borsalarda gerçekleşme sınırlaması kaldırılmıştır. Bu nedenle Tebliğin arbitraj tanımı kullanılabilirken, eski türev vergileme örnekleri güncel kanunun yerine geçirilmemelidir. Fizikî teslim nedeniyle doğabilecek ayrı bir kambiyo işlemi de sözleşmenin kazancından ayrılarak değerlendirilir.
İstisna uygulamasını destekleyen kayıt nasıl hazırlanır?
İşlem bazında ürün veya sözleşme kimliği, iki piyasa, miktar, emir ve gerçekleşme zamanları, alış ve satış fiyatları, işlem maliyetleri ve lehe kalan para gösterilmelidir. Gerçekleşmeyen emir, sonradan yapılan dengeleme veya açıkta kalan miktar ayrıca belirtilmelidir. “Strateji risksizdi” cümlesinin hangi kayıtlara dayandığı bu dosyadan anlaşılmalıdır.
Kripto piyasalarında kullanılan arbitraj veya P2P etiketi bu iki özelgenin kapsamını kendiliğinden genişletmez. Kripto varlığın hukuki niteliği, işlemi yapan kişinin sıfatı ve vergi türü ayrıca ele alınır. P2P arbitrajında kâr, maliyet ve kayıtların uzlaştırılması ekonomik sonucu anlamaya yardımcı olur; 6802 sayılı Kanun’daki istisnanın doğduğunu tek başına kanıtlamaz. Platformun “arbitraj yaptınız” gerekçesiyle kazancı silmesi ise sözleşme ve işlem iptali yönünden ayrı bir uyuşmazlıktır.
Bu özelgeler kanunun yerine geçen genel izin veya bütün yatırımcıları koruyan bir karar değildir. VUK 413 kapsamında belirli başvurulara verilmiştir. Kendi işlemine uygulanabilirliği, olayın benzerliğiyle birlikte güncel kanun üzerinden kontrol edilmeli; VUK 369’daki kişisel koruma koşulları ayrıca değerlendirilmelidir.
Aynı tarihli iki arbitraj özelgesini okuyun
13 Ağustos 2020 tarihli bu iki görüş, döviz çevrimi ile pay–vadeli sözleşme eşleştirmesinin neden aynı istisna sonucunu vermediğini gösterir. Metindeki tarihsel kambiyo oranı güncel oran olarak kullanılmamalı; arbitraj ve ayrı türev istisnası yukarıdaki ayrımlarla okunmalıdır.
Aşağıdaki metinler, GİB’in yayımladığı özelgelerden aktarılmıştır; yalnız sayfa düzeni web okumasına uyarlanmıştır. Özelge, başvuranın açıkladığı somut olay için verilen idari görüştür; herkese uygulanacak genel bir vergi istisnası veya bağlayıcı yargı kararı değildir.
13.08.2020 — Arbitraj işlemi neticesinde elde edilen gelirin BSMV'den istisna olup olmadığı — tam metni açın
Tarih: 13.08.2020
Sayı: 49327596-180[BSMV.2019.2]-E.125038
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIAntalya Vergi Dairesi BaşkanlığıGelir Kanunları Grup MüdürlüğüSayı : 49327596-180[BSMV.2019.2]-E.125038 13.08.2020 Konu : Arbitraj işlemi neticesinde elde edilen gelirin BSMV'den istisna olup olmadığı. …İlgi : … tarihli özelge talep formunuz. İlgide kayıtlı özelge talep başvurunuzda, döviz bürolarında yapılan arbitraj işlemlerinde banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) uygulanıp uygulanmayacağı hakkında Başkanlığımız görüşü talep edilmektedir. 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 28 inci maddesinde, "Banka ve sigorta şirketlerinin 10/6/1985 tarihli ve 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir. Bankerlerin yapmış oldukları banka muamele ve hizmetleri dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar (kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı, alım-satıma tavassut etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri dolayısıyla lehlerine kalan paralar ile mevduat faizi vermek veya sair adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere devamlı olarak para toplama işiyle uğraşanların topladıkları paralara sağladıkları gelir ve menfaatler üzerinden komisyon, ücret, hizmet karşılığı gibi adlarla aldıkları paralar dahil) da banka muameleleri vergisine tabidir. 90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre ikraz işleriyle uğraşanlarla ikinci fıkrada belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal konusu olarak yapanlar bu Kanunun uygulanmasında banker sayılırlar..." hükmü yer almaktadır. Mezkûr Kanunun mükellefi belirleyen 30 uncu maddesinde, "Banka ve sigorta muameleleri vergisini banka ve bankerlerle sigorta şirketleri öder..." hükmü; matraha ilişkin 31 inci maddesinde, "…Kambiyo alım ve satım muamelelerinde kambiyo satışlarının tutarı vergiye matrah olur..." hükmü; nispete ilişkin, 7194 sayılı Kanunun 8 inci maddesiyle değişik, 33 üncü maddesinde ise " …Kambiyo muamelelerinde nispet matrahın binde ikisidir. Cumhurbaşkanı, bu maddede belirtilen vergi oranını bankalar arası mevduat muameleleri, bankalar ile 2499 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan aracı kurumlar arasındaki borsa para piyasası muameleleri ve diğer banka ve sigorta muameleleri için ayrı ayrı veya birlikte % 1'e, kambiyo muamelelerinde ise sıfıra kadar indirmeye ve kambiyo muamelelerinde on katına, vergiye tabi diğer muamelelerde ise kanuni seviyesine kadar artırmaya yetkilidir " hükmü yer almaktadır. Anılan yetkiye istinaden çıkarılan ve 24/5/2020 tarihinde yürürlüğe giren 2568 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 98/11591 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararın 1 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendinde değişiklik yapılarak BSMV oranı kambiyo muamelelerinde satış tutarı üzerinden % 1 (yüzde bir) olarak tespit edilmiştir. Öte yandan, BSMV uygulamasına ilişkin arbitraj tanımlaması 89 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliğinde yapılmış olup, bir işlemin arbitraj olarak değerlendirilebilmesi için anılan Tebliğde belirtilen şartların sağlanması gerekmektedir. Mezkûr Tebliğin (D/3-a) bölümünde yer alan örneğe ilişkin açıklamada da döviz ile döviz değişimine dayalı swap işleminin arbitraj istisnası kapsamına girmediği açıkça belirtilmiştir. Buna göre, sadece dövizin döviz ile değişimine dayanan işlemlerin mer'i mevzuata göre arbitraj işlemi olarak değerlendirilmesi mümkün olmadığından söz konusu işlemlerin kambiyo işlemi kapsamında BSMV'ye tabi tutulması gerekmektedir. Ancak, mevcut mevzuatta yer alan tanıma uygun şekilde arbitraj amacıyla yapılan dövizin döviz ile değiştirilmesine ilişkin işlemlerin, arbitrajın tamamlanması kaydıyla, 6802 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin (p) bendi kapsamında BSMV'den istisna tutulması mümkündür. Bilgi edinilmesini rica ederim.
13.08.2020 — Hisse senedine dayalı vadeli sözleşmenin satılıp aynı anda hisse senedi alımı işleminin arbitraj kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği — tam metni açın
Tarih: 13.08.2020
Sayı: 39044742-130[Özelge]-E.593257
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C. GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIİstanbul Vergi Dairesi BaşkanlığıGelir Kanunları KDV-ÖTV Grup MüdürlüğüSayı : 39044742-130[Özelge]-E.593257 13.08.2020 Konu : Hisse senedine dayalı vadeli sözleşmenin satılıp aynı anda hisse senedi alımı işleminin arbitraj kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği …İlgi : … tarih ve … evrak kayıt numaralı özelge talep formunuz. İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden, Borsa İstanbul Vadeli İşlemler ve Opsiyon Piyasasında (VİOP) pay vadeli sözleşmelerde (hisse senedine dayalı vadeli sözleşmeler) yaptığınız işleme karşılık piyasa riskine karşı korunma amacıyla Borsa İstanbul Pay Piyasasında (hisse senetleri piyasası) işlem gören pay senetlerinde alış ve satış işlemi gerçekleştirdiğiniz, söz konusu işlemlerde vadeli işlem sözleşmesinin dayalı olduğu pay senedi ile buna karşılık pay piyasasında karşılıklı işlem gören pay senedinin aynı türden ve aynı şirketin hisse senedi olduğu belirtilerek söz konusu işlemlerin arbitraj muamelesi kapsamında değerlendirilerek 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 29 uncu maddesinin (p) bendinde yer alan banka ve sigorta muameleleri vergisi (BSMV) istisnasından yararlanılıp yararlanılamayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmaktadır.6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 28 inci maddesinde, "Banka ve sigorta şirketlerinin 10/6/1985 tarihli ve 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir.Bankerlerin yapmış oldukları banka muamele ve hizmetleri dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar (kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı, alım-satıma tavassut etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri dolayısıyla lehlerine kalan paralar ile mevduat faizi vermek veya sair adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere devamlı olarak para toplama işiyle uğraşanların topladıkları paralara sağladıkları gelir ve menfaatler üzerinden komisyon, ücret, hizmet karşılığı gibi adlarla aldıkları paralar dahil) da banka muameleleri vergisine tabidir.90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre ikraz işleriyle uğraşanlarla ikinci fıkrada belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal konusu olarak yapanlar bu Kanunun uygulanmasında banker sayılırlar. Bir şahsın münhasıran altın alım ve satımı ile uğraşması banker sayılmasını gerektirmez." hükmü yer almaktadır.Aynı Kanunun istisnaları belirleyen 29 uncu maddesinin (p) bendi uyarınca, arbitraj muameleleri ile vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ilişkin muameleler ve bu muameleler sonucu lehe alınan paralar BSMV'den istisna tutulmuştur.Diğer taraftan, 89 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliğinin "C-Arbitraj Muameleleri" başlıklı bölümünde; "Arbitraj, herhangi bir menkul kıymetin, dövizin veya malın eş zamanlı olarak bir piyasadan alınıp diğer bir piyasada satılarak, aynı kıymetlerin birbiri ile değiştirilmesi sonucu risksiz bir şekilde gelir elde edilmesi işlemi olup, bu işlemler dolayısıyla lehe alınan paralar 6802 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin (p) bendi uyarınca BSMV'den istisnadır. Buna göre bir işlemin arbitraj işlemi olarak değerlendirilebilmesi için, aşağıdaki unsurları ihtiva etmesi gerekmektedir:- Birden fazla piyasada işlem gören her kıymet, döviz veya mal gibi ürünler kural olarak arbitraja konu edilebilir.- İşleme konu kıymet, döviz veya mal aynı anda birden fazla piyasada alım satıma konu edilebilen bir ürün olmalıdır. Ayrıca, arbitraj yapılmak amacıyla bir piyasadan alınan ürünle fiyat farklılığı olan diğer bir piyasada satılan ürünün birebir "aynı ürün" olması gerekmektedir.- Piyasa, en genel anlamıyla alıcı ve satıcıların alım satıma konu mal ve hizmetleri almak ve satmak amacıyla bir araya geldikleri yer olarak tanımlanmaktadır. Dolayısıyla, aynı ürünün alım satıma konu edildiği ve aynı anda alım satım fiyatlarında farklılık olan iki farklı yer iki farklı piyasa olarak kabul edilebilir.- Aynı ürünün farklı piyasalarda aynı anda farklı fiyatlardan alım satıma konu edilebilmesi gerekir. Alım satımın aynı anda gerçekleşmesi ve dolayısıyla arbitrajcının risk üstlenmemesi, arbitraj işleminin temel varsayımıdır. Dolayısıyla, bir işlemin arbitraj işlemi sayılabilmesi için, kıymetin alım satım işleminin eş zamanlı, yani aynı işlem günü içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.- Ürünün eş zamanlı olarak düşük fiyatlı olduğu piyasadan alınıp, yüksek fiyatlı olduğu piyasada satılması suretiyle vadesiz ve risksiz gelir elde edilmesi gerekmektedir. Vadesiz ve risksiz olma, arbitraja konu kıymetin aynı anda bir piyasada düşük fiyatlı, diğer bir piyada ise yüksek fiyatlı olduğunun bilinmesi ve buna dayalı olarak düşük fiyatlı piyasadan alınacak ürünün yüksek fiyatlı piyasada satılabileceğinin bilinmesi olarak anlaşılmalıdır.- Elde edilen gelirin kaynağı, aynı ürünün farklı piyasalardaki fiyat farklılığı olmalı, geleceğe, tahmine ve riske dayanmamalıdır…"açıklamalarına yer verilmiştir.Aynı Tebliğin "D- Vadeli İşlem ve Opsiyon Sözleşmelerinin Vergilendirilmesi" başlıklı bölümünde ise, vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin arbitraj kapsamında değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığı; ancak, birden fazla piyasada işlem gören "aynı vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesi"nin eş zamanlı olarak düşük fiyatlı bir piyasadan alınıp yüksek fiyatlı diğer piyasada satılması işlemi arbitraj işlemi olduğundan, bu işlem sonucunda lehe alınan paraların 6802 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin (p) bendi uyarınca BSMV'den istisna olacağı ifade edilerek; aynı vadeli işlem veya opsiyon sözleşmesi ifadesinden, tutarı, vadesi, niteliği, düzenleyeni gibi unsurları aynı olan sözleşmenin anlaşılması gerektiği belirtilmiştir.Yukarıdaki açıklamalara göre, bir arbitraj işleminden bahsedebilmek için aynı ürünün düşük fiyatlı bir piyasadan alınıp yüksek fiyatlı bir piyasada satılarak risksiz bir şekilde kar elde edilmesi gerekmektedir.Bu çerçevede, BİST Pay Piyasasında işlem gören pay senetleri ile BİST Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında işlem gören sözleşmelerin alımı veya satımı yönünde iki farklı pozisyon açılması ve belli bir süre/gün sonra bu pozisyonların kapatılması işleminde, aynı ürünün aynı işlem günü içinde düşük fiyatlı bir piyasadan alınıp yüksek fiyatlı bir piyasada satılarak risksiz bir şekilde kar elde edilmesi işleminden söz edilemeyeceğinden, söz konusu işlemin arbitraj muamelesi olarak değerlendirilmesi mümkün bulunmamaktadır.Buna göre, Şirketiniz tarafından BİST Pay Piyasasında işlem gören pay senetlerinin alım satım işlemleri dolayısıyla lehe alınan paraların tamamı üzerinden BSMV hesaplanması gerekmektedir. Öte yandan, 6802 sayılı Kanunun 29 uncu maddesinin (p) bendinde vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerine ilişkin muameleler ve bu muameleler sonucu lehe alınan paralar BSMV'den istisna edildiğinden, BİST Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasasında gerçekleştirilen vadeli işlem ve opsiyon sözleşmelerinin alım satım işlemleri dolayısıyla lehe alınan paralar üzerinden BSMV hesaplanmasına gerek bulunmamaktadır.Bilgi edinilmesini rica ederim.
Dayanaklar ve özelgelerin künyeleri
- 6802 sayılı Gider Vergileri Kanunu: 28, 29/p, 30 ve 31. maddeler.
- 89 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği: özellikle C bölümündeki arbitraj şartları ve işlem bazında matrah açıklaması.
- 13.08.2020, 49327596-180[BSMV.2019.2]-E.125038: döviz bürolarındaki işlemler ve arbitrajın tamamlanması.
- 13.08.2020, 39044742-130[Özelge]-E.593257: spot pay ile paya dayalı vadeli sözleşmenin farklı değerlendirilmesi.
- GİB’in kambiyo satışları hakkındaki 2025 tarihli açıklaması: 98/11591 sayılı Karar ve değişiklikleri uyarınca genel binde iki oranı ile sıfır oranlı işlemlerin ayrımı.
- Vergi Usul Kanunu: 369 ve 413. maddeler.
