Forex hesabındaki dolar bakiyesinin Türk lirası karşılığının artması, aynı tutarın tamamının işlem kazancı olduğu anlamına gelmez. Vergi hesabında yatırılan teminat, kapanan pozisyonun kârı, taşıma gideri ve önceki işlemlerin zararı ayrılmalıdır. Türkiye’deki yetkili aracı kurum üzerinden geçici 67. madde kapsamında yapılan kaldıraçlı işlemlerde, gerçek kişi yatırımcının kapsamdaki kazancı üzerinden genel olarak %10 gelir vergisi kesintisi yapılır. Yabancı para cinsinden hesaplanan işlem kazancı, pozisyonun kapatıldığı tarihteki TL karşılığıyla dikkate alınır; teminatın kur artışı ayrıca bu kazanca eklenmez.
Bu sonuç, internette hâlâ karşılaşılan 2019 tarihli “forex kazancında stopaj yok” açıklamasıyla birlikte okununca çelişkili görünebilir. Aradaki farkı, 2021’den itibaren uygulanan kanun değişikliği ve işlemin hangi kurum üzerinden yapıldığı açıklar. Yurt dışındaki bir kurumun Türk yatırımcıdan kesinti yapmaması ise tek başına Türkiye’de vergi bulunmadığını göstermez.
Yazıdaki bölümler
2019 özelgesi ile 2025 özelgesi neden farklı sonuç söylüyor?
GİB’in 11 Eylül 2019 tarihli, 62030549-120[37-2016/588]-738343 sayılı özelgesinde başvuran, İngiltere ve diğer Avrupa Birliği ülkelerinde yetkilendirilmiş kurumlar nezdinde teminatlı döviz ve kıymetli maden işlemleri yapmaktadır. İdare, o tarihteki hükümlere göre kaldıraçlı işlemlerin geçici 67 kapsamında stopajla veya mükerrer 80 kapsamında değer artışı kazancı olarak vergilendirilemeyeceğini belirtmiştir. Bununla birlikte, ticari organizasyon içinde devamlı faaliyet varsa ticari kazanç hükümlerinin uygulanacağını açıklamıştır.
Daha sonra 7256 sayılı Kanun’un 19. maddesiyle, döviz, kıymetli maden ve SPK’nın belirlediği diğer varlıklar üzerine yapılan kaldıraçlı işlem sözleşmeleri GVK geçici 67/13 kapsamına açıkça alınmıştır. Değişiklik, 1 Ocak 2021’den itibaren elde edilen gelirlere uygulanır. Bu nedenle 2019 özelgesindeki geçici 67 değerlendirmesi, sonraki dönemlerde Türkiye’deki aracı kurumdan elde edilen forex kazancının vergisiz olduğu iddiasına dayanak yapılamaz.
27 Ocak 2025 tarihli, E-62030549-120-136762 sayılı özelge ise kaldıraçlı işlemlere aracılık eden bir kurumun matrah hesabı sorusunu yanıtlar. İdare, pozisyonun ters işlemle kapandığını; yabancı para cinsinden bulunan kârın kapanış tarihindeki TL karşılığının esas alınacağını ve kapsamındaki kazançtan %10 kesinti yapılacağını açıklamıştır. İki görüşün tarihini ve olayını çıkarmak, hukuki sonucu değiştirir.
Stopaj teminatın tamamına mı, işlem kârına mı uygulanır?
Teminat, pozisyon açmak için yatırılan paradır. Pozisyonun varsayımsal büyüklüğü de yatırımcının elde ettiği gelir değildir. Vergiye esas tutar belirlenirken kapanan işlemden doğan kâr veya zarar ile kanunun dikkate alınmasına izin verdiği bağlantılı kalemler incelenir.
Örneğin 10.000 dolar teminat yatırıldığında kur 35 TL, pozisyon kapandığında 40 TL olsun. Bu iki kur nedeniyle teminatın TL karşılığındaki 50.000 TL artış, 2025 özelgesinin açıkladığı yabancı para cinsinden işlem kazancına ayrıca eklenmez. Pozisyondan 1.000 dolar kâr elde edilmişse başlangıç hesabı, 1.000 × 40 = 40.000 TL olur. Teminatın geri alınması ile kazancın doğması ayrı hareketlerdir.
Bu açıklama, bütün dövize bağlı yatırım araçlarında kur farkının dışarıda kalacağı anlamına gelmez. Geçici 67 ve 257 Seri No.lu Tebliğ, dövize endeksli araç ile yabancı para cinsinden ihraç edilen araç için farklı hükümler içerir. Forex hesabında önce sözleşmenin yapısı ve kâr/zararın hangi para biriminde hesaplandığı belirlenmelidir.
Swap geliri, taşıma maliyeti ve temettü düzeltmesi matrahı etkiler
2025 özelgesi yalnız ekrandaki alım fiyatı ile satış fiyatı arasındaki farkı ele almıyor. Kaldıraçlı işleme bağlı swap işlemlerinden doğan faiz gelirleri, taşıma maliyeti niteliğindeki faiz ödemeleri ve dayanağı pay senedi olan işlemlerde temettü veya bedelsiz sermaye artırımı nedeniyle müşteri hesabına yansıtılan tutarlar da matrah hesabında dikkate alınır.
Burada işlem bağlantısı önemlidir. Başka bir banka hesabının faizi, yatırımcının kişisel kredi taksiti veya farklı bir yatırımın zararı, aynı uygulama ekranında görünmesi nedeniyle forex matrahına eklenip çıkarılamaz. Pay fiyatına dayalı pozisyona yapılan temettü düzeltmesi de yatırımcının gerçek bir şirket payına sahip olduğunun veya iştirak kazancı istisnasından yararlanacağının kanıtı değildir.
Aracı kurumdan alınacak hesap dökümünde pozisyon numarası, açılış ve kapanış tarihi, hesap para birimi, gerçekleşen kâr/zarar, kullanılan kur ve her bağlantılı tahakkuk ayrı gösterilmelidir. Komisyon ve BSMV’nin matrahta dikkate alınması da GVK geçici 67/1 hükmü çerçevesinde incelenir; gider zaten net sonuca yansıtılmışsa ikinci kez düşülmez.
Varsayımsal hesap: 1.000 dolar kâr neden 34.000 TL matrah verebilir?
Aşağıdaki örnek Türkiye’deki aynı aracı kurumda, aynı tür işlem grubunda bulunan, başka istisna veya özel oranı olmayan bir gerçek kişi içindir. Tutarların aynı kapanış gününde gerçekleştiği, uygulanacak kurun 40 TL olduğu ve başka gider bulunmadığı varsayılmıştır. Veriler güncel piyasa fiyatı değildir.
| Hesap kalemi | Dolar | TL karşılığı |
|---|---|---|
| Kapanan pozisyonun brüt kârı | 1.000 | 40.000 |
| Pozisyona bağlı swap faiz geliri | +100 | +4.000 |
| Pozisyona bağlı taşıma faiz maliyeti | −50 | −2.000 |
| Aynı dönemde aynı tür işlemden mahsup edilebilir gerçekleşmiş zarar | −200 | −8.000 |
| Tevkifat matrahı | 850 | 34.000 |
| %10 üzerinden kesinti | — | 3.400 |
Örnekte 10.000 dolar teminatın kur değişiminden doğan TL artışı hesaba eklenmemiştir. Gerçek dosyada tahakkuklar farklı tarihlerde ve farklı para birimlerinde gerçekleşmişse her kalemin dönemi, kur karşılığı ve mahsup sırası ayrıca kontrol edilir. Bu tablo, bütün hesap hareketlerinin tek gün kuruyla çevrilebileceği anlamına gelmez.
Zararlar hangi dönemin kârından indirilebilir?
GVK geçici 67/1, üç aylık dönem içinde aynı tür araçlara ilişkin birden fazla işlemi birlikte dikkate alır. Aynı tür işlemlerden doğan zararlar, takvim yılı aşılmadan izleyen dönemlerin kesinti matrahından mahsup edilebilir. Bu yol, her finansal zararın her gelirden indirilebilmesi değildir. Döviz bazında hesap özeti de farklı işlem türlerinin kanunen aynı gruba girdiğini tek başına göstermez.
Kesintiye tabi tutulup yıllık beyannamede bildirilmeyeceği belirtilen alım satım kazançları için geçici 67/11 kapsamında ihtiyari beyan imkânı da vardır. Kanuni koşullarla aynı tür araçların yıl içindeki zararları mahsup edilerek kesilen verginin iadesi gündeme gelebilir; kullanılmayan zarar sonraki takvim yılına taşınamaz.
2019 özelgesindeki, ticari organizasyon içinde yürütülen faaliyetin zararlarının GVK 88 kapsamında değerlendirilmesi ise farklı bir yoldur. Ticari kazanç zararının şartlarıyla, aracı kurumun geçici 67 kapsamında yaptığı dönemsel mahsup aynı işlem gibi uygulanmamalıdır.
Yabancı forex hesabında kesinti yapılmıyorsa ne değişir?
Geçici 67/12’deki banka ve aracı kurum tanımları Türkiye’de faaliyette bulunan kurumlara ilişkindir. Yabancı bir şirketin kendi ülkesindeki lisansı veya hesap ekranındaki “tax” satırı, o şirketin Türkiye’de bu madde uyarınca kesinti yapan kurum olduğunu göstermez. Önce sözleşmenin tarafı, hesabın açıldığı tüzel kişi ve varsa Türkiye’deki kurumun gerçek rolü belirlenmelidir.
Türkiye’de tam mükellef bir kişinin yurt dışı gelirleri de GVK 3 çerçevesinde değerlendirilir. Ancak yalnız hesaba gelen paraya bakılarak gelir türü seçilemez. İşlemin kaldıraçlı döviz pozisyonu mu, yabancı borsada vadeli sözleşme mi, hisse satışı mı olduğu; kişinin ticari organizasyonu, gelir dönemi ve uygulanabilir istisnalar incelenir. 2019 özelgesi yabancı kurum hesabını içerse de sonradan değişen kanun dikkate alınmadan bugünün işlemlerine genel muafiyet belgesi gibi kullanılamaz.
Vergi ile işlemin Türkiye’de sunulmasına ilişkin izin kuralları da ayrıdır. Vergi yükümlülüğünü yerine getirmek, yabancı platformun Türkiye’deki faaliyetini kendiliğinden yetkili hale getirmez. Kripto futures veya perpetual pozisyonlarınız varsa, ürün ve izin yönünden kripto kaldıraçlı işlemlerin ayrı hukuki çerçevesi incelenmelidir; forex özelgesindeki sonuçlar yalnız benzer ekran kullanıldığı için kriptoya aktarılamaz.
Gelir vergisi, KDV ve BSMV aynı kesinti değildir
2019 özelgesinde KDV ve BSMV ayrıca ele alınmıştır. İdare, belirtilen olayda külçe altın, külçe gümüş ve döviz teslimlerini KDV Kanunu 17/4-g kapsamında değerlendirmiş; bunların dışındaki madenlerin Türkiye’deki alım satımını farklı tutmuştur. Bu açıklama, fiilî teslimi bulunmayan her sözleşme veya her hizmet için genel KDV muafiyeti olarak okunamaz.
BSMV bakımından ise mükellefin sıfatı belirleyicidir. 6802 sayılı Kanun’da banka, banker ve sigorta şirketlerine yönelik düzenleme vardır. Özelge, başvuranın esas iştigal konusu kapsamı dışındaki işlemlerinden elde ettiği paraların BSMV’ye tabi olmadığını belirtmiştir. Bu, işlemi yapan aracı kurumun kendi lehine aldığı ücretin veya diğer kazançlarının da vergisiz olduğu anlamına gelmez.
Bir platformun para çekebilmeniz için kişisel hesaba “vergi” göndermenizi istemesi farklı bir sorundur. Kesintinin türü, matrahı, oranı, belge numarası ve vergiyi beyan edecek kurum açıklanamıyorsa ödeme talebi ayrıca incelenmelidir. Forex çekiminde vergi ve komisyon adıyla istenen ödemeler hakkındaki değerlendirme bu ayrımı ele alır.
Hesaptaki kesintiyi kontrol etmek için ne istenmeli?
Sağlıklı kontrol, yıl sonu bakiyesini tek bir oranla çarpmakla yapılamaz. Aracı kurumdan dönemsel tevkifat dökümü, kapanan pozisyon listesi, swap ve taşıma tahakkukları, kur uygulaması, mahsup edilen zararların işlem türü ve önceki dönemden devri istenmelidir. Yatırma ve çekmeler ise bu kazanç hesabıyla ayrı uzlaştırılır.
Kesinti oranında gerçek kişi ve kurum ayrımı da korunmalıdır. Geçici 67/1 ve 2006/10731 sayılı Karar’ın güncel oranları uyarınca, KVK 2/1 kapsamındaki sermaye şirketleri ve maddede belirtilen diğer belirli mükelleflerin bu kapsamdaki forex kazançlarında %0 kesinti uygulanır. Şirketin sıfır oranla kesintiye tabi olması, kazancının kurumlar vergisinden de istisna olduğu anlamına gelmez. Gerçek kişinin ticari faaliyetine dahil kazançlarında ise beyan ve kesilen verginin mahsubu ayrıca değerlendirilir.
Özelgeler, kendilerine anlatılan somut olaylara verilmiş idari görüşlerdir. Başkasının özelgesini okumak, VUK 369 ve 413 kapsamındaki kişisel korumayı kendiliğinden sağlamaz. Belirsizlik gerçek işlem akışıyla ortaya konmalı; vergi aslı, kesinti ve ceza koruması birbirine karıştırılmamalıdır.
Yerli aracı kurumun stopaj hesabıyla yurt dışı organize borsadaki futures işlemlerinin beyanı aynı inceleme değildir. Bankadan alınan primin mevduat faiziyle birlikte gösterilmesi hâlinde de opsiyon primi ile faiz için ayrı kesinti rejimleri kontrol edilmelidir.
Forex özelgelerinin tam metinleri
İki metni karşılaştırırken 1 Ocak 2021’deki kanun değişikliğini dikkate alın: 2019 özelgesi değişiklikten önceki dönemi, 2025 özelgesi ise kaldıraçlı işlemlerde stopaj matrahının hesabını ele alır. Eski görüşü bugünkü kesinti rejimine doğrudan uygulamak doğru sonuç vermez.
Aşağıdaki metinler, GİB’in yayımladığı özelgelerden aktarılmıştır; yalnız sayfa düzeni web okumasına uyarlanmıştır. Özelge, başvuranın açıkladığı somut olay için verilen idari görüştür; herkese uygulanacak genel bir vergi istisnası veya bağlayıcı yargı kararı değildir.
11.09.2019 — Forex İşlemlerinin Vergilendirilmesi — tam metni açın
Tarih: 11.09.2019
Sayı: 62030549-120[37-2016/588]-738343
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI İSTANBUL VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞIMükellef Hizmetleri Gelir Vergileri Grup MüdürlüğüSayı : 62030549-120[37-2016/588]-738343 11.09.2019 Konu : Foreks işlemlerinin vergilendirilmesi İlgide kayıtlı özelge talep formu ve eklerinin incelenmesinden; İngiltere ve diğer Avrupa Birliği ülkeleri tarafından foreks (kaldıraçlı alım satım işlemleri) piyasasında yetkilendirilmiş bir kurumda teminatlı olarak kıymetli maden ve döviz alım satım işleri yaptığınız, yurt dışında mukim firmalar nezdinde açılan hesaplara yatırılan teminat bedellerine istinaden yurt içinde yapılan kaldıraçlı alım satım işlemlerinin katma değer vergisi (KDV) ve banka sigorta muamelesi vergisi (BSMV) karşısındaki durumu ile bir takvim yılı içerisinde birden fazla devamlılık arz edecek şekilde yapmış olduğunuz döviz ve kıymetli maden alım satımına dayalı foreks piyasası işlemleri dolayısıyla oluşan kar veya zararın ticari faaliyet kapsamında mı yoksa değer artış kazancı olarak mı değerlendirileceği ve ayrıca kaldıraçlı döviz ve kıymetli maden alım satım faaliyetlerinden oluşan zararın gelir vergisi matrahından indirim konusu yapılıp yapılamayacağı hususlarında görüş talep ettiğiniz anlaşılmış olup, konuya ilişkin Başkanlığımız görüşü aşağıda açıklanmıştır.A-GELİR VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun "Mükellefler" başlıklı 3 üncü maddesinde;"Aşağıda yazılı gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde ettikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler:1.Türkiye'de yerleşmiş olanlar;2.Resmi daire ve müesseselere veya merkezi Türkiye'de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müessese, teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısıyla yabancı memleketlerde oturan Türk vatandaşları (Bu gibilerden, bulundukları memleketlerde elde ettikleri kazanç ve iratları dolayısıyla Gelir Vergisi'ne veya benzeri bir vergiye tabi tutulmuş bulunanlar, mezkur kazanç ve iratları üzerinden ayrıca vergilendirilmezler.)" hükmü yer almaktadır.Mezkur Kanunun 37 nci maddesinin birinci fıkrasında, her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançların ticari kazanç olduğu hüküm altına alınmıştır.Ticari faaliyet bir tür emek-sermaye organizasyonuna dayanmakta olup, kazanç sağlama niyet ve kastının bulunup bulunmaması böyle bir organizasyon tarafından icra edilen faaliyetin "ticari faaliyet" olma niteliğine etki etmemektedir. Ancak, bir faaliyetin "ticari faaliyet" sayılabilmesi için, kazanç sağlama niyet ve kastı gerekmemekle birlikte faaliyeti icra eden organizasyonun bütün unsurları ile birlikte değerlendirildiğinde kazanç sağlama potansiyeline sahip olması gerektiği ortaya çıkmaktadır.Anılan Kanunun 85 inci maddesinde mükelleflerin, Kanunun ikinci maddesinde yazılı kaynaklardan bir takvim yılı içinde elde ettikleri kazanç ve iratlar için Kanunda aksine hüküm olmadıkça yıllık beyanname verecekleri, Kanuna göre beyanı gereken gelirlerin yıllık beyannamede toplanmasının zorunlu olduğu; tacirlerin, çiftçilerin ve serbest meslek erbabının ticari, zirai ve mesleki faaliyetlerinden kazanç temin etmemiş olsalar bile yıllık beyanname verecekleri ifade edilmiştir.Öte yandan; Kanunun "Zararların Karlara Takas ve Mahsubu" başlıklı 88 inci maddesinde;"Gelirin toplanmasında gelir kaynaklarının bir kısmından hasıl olan zararlar (80 inci maddede yazılı diğer kazanç ve iratlardan doğanlar hariç) diğer kaynakların kazanç ve iratlarına mahsup edilir.Bu mahsup neticesinde kapatılmayan zarar kısmı, müteakip yılların gelirinden indirilir. Arka arkaya beş yıl içinde mahsup edilmeyen zarar bakiyesi müteakip yıllara naklolunamazhükümleri bulunmaktadır.Aynı Kanunun "Değer Artışı Kazançları" başlıklı mükerrer 80 inci maddesinde ise; hangi mal ve hakların elden çıkarılmasından doğan kazançların değer artışı kazancı olarak değerlendirileceği tek tek sayılmış olup, kaldıraçlı döviz ve kıymetli maden alım satımından doğan kazançlar bu madde kapsamında sayılmamıştır. Öte yandan, söz konusu Kanunun geçici 67 inci maddesinde de; menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elden çıkarılması ve elde tutulması sürecinde elde edilen gelirler ile mevduat faizleri, repo gelirleri ve özel finans kurumlarından elde edilen gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemeler yer almakta olup, döviz ve kıymetli maden alım satımından doğan kazançların bu madde kapsamında vergiye tabi tutulması da mümkün bulunmamaktadır. Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde, foreks işlemleri olarak da adlandırılan kaldıraçlı döviz ve kıymetli maden alım satım faaliyetlerinden doğan kazançlarınızın Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi kapsamında tevkifat yoluyla yahut mükerrer 80 inci madde kapsamında beyan yoluyla vergiye tabi tutulması söz konusu olmamakla birlikte, söz konusu faaliyetinizin ticari organizasyon içerisinde devamlılık arz edecek şekilde yapılması durumunda ticari faaliyet olarak değerlendirilmesi ve bu faaliyetleriniz neticesinde elde edilen kazancın, Gelir Vergisi Kanununun ticari kazançlara ilişkin hükümleri çerçevesinde beyan yoluyla vergilendirilmesi gerekmektedir.Ayrıca, kaldıraçlı döviz ve kıymetli maden alım satım faaliyetinin ticari organizasyon içerisinde devamlılık arz edecek şekilde yapılması durumunda, faaliyet sonucu oluşan zararın bu Kanunun 88 inci maddesi kapsamında mahsup ve indirimi mümkün bulunmaktadır.B-KATMA DEĞER VERGİSİ KANUNU YÖNÜNDEN3065 sayılı Katma Değer Vergisi (KDV) Kanununun;1/1 maddesinde, Türkiye'de yapılan ticari, sınai, zirai faaliyet ve serbest meslek faaliyeti çerçevesinde yapılan teslim ve hizmetlerin KDV'ye tabi olduğu,17/4-g maddesinde, külçe altın, külçe gümüş, döviz ve para tesliminin KDV'den istisna olduğu,hükme bağlanmıştır.Buna göre, foreks piyasasında yapılan kaldıraçlı alım satım işlemleri kapsamında külçe altın, külçe gümüş ve döviz teslimleri 3065 sayılı KDV Kanununun 17/4-g maddesine göre KDV'den istisnadır.Diğer taraftan, külçe altın ve külçe gümüş dışındaki madenlerin Türkiye'den alımı ve satımı KDV'ye tabi olup, foreks piyasasında yapılan kaldıraçlı alım satım işlemleri kapsamında Türkiye'de yapmış olduğunuz külçe altın ve külçe gümüş dışındaki madenlerin alımı ve satımı KDV'ye tabidir.C-BANKA VE SİGORTA MUAMELELERİ VERGİSİ YÖNÜNDEN 6802 sayılı Gider Vergileri Kanununun 28 inci maddesinde, "Banka ve sigorta şirketlerinin 10/6/1985 tarihli ve 3226 sayılı Finansal Kiralama Kanununa göre yaptıkları işlemler hariç olmak üzere, her ne şekilde olursa olsun yapmış oldukları bütün muameleler dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar banka ve sigorta muameleleri vergisine tabidir.Bankerlerin yapmış oldukları banka muamele ve hizmetleri dolayısıyla kendi lehlerine her ne nam ile olursa olsun nakden veya hesaben aldıkları paralar (kendileri veya başkaları hesabına menkul kıymet alıp satmayı, alım - satıma tavassut etmeyi veya alıp sattıkları menkul kıymet karşılığı borçları ödemeyi taahhüt etmeyi meslek haline getirenlerin bu faaliyetleri dolayısıyla lehlerine kalan paralar ile mevduat faizi vermek veya sair adlarla faiz ve benzeri menfaatler sağlamak üzere devamlı olarak para toplama işiyle uğraşanların topladıkları paralara sağladıkları gelir ve menfaatler üzerinden komisyon, ücret, hizmet karşılığı gibi adlarla aldıkları paralar dâhil) da banka muameleleri vergisine tabidir.90 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameye göre ikraz işleriyle uğraşanlarla ikinci fıkrada belirtilen muamele ve hizmetlerden herhangi birini esas iştigal konusu olarak yapanlar bu Kanunun uygulanmasında banker sayılırlar. Bir şahsın münhasıran altın alım ve satımı ile uğraşması banker sayılmasını gerektirmez." hükmü yer almaktadır.Aynı Kanunun mükellefi belirleyen 30 uncu maddesinde ise BSMV'yi banka ve bankerlerle sigorta şirketlerinin ödeyeceği hükme bağlanmıştır.87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliğinin "6802 Sayılı Kanunun 28 inci Maddesinin İkinci Fıkrasında Belirtilen Muamele ve Hizmetleri Esas İştigal Konusu Olarak Yapanlar" başlıklı (B/2) bölümünde ise 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemleri esas iştigal konusu olarak yapanların, bu işlemleri ilgili kanunlarla yetkilendirilmek veya izin verilmek suretiyle yürüten kişileri ifade etmekte olduğu, dolayısıyla bunların 6802 sayılı Kanunun 28 inci maddesinin ikinci fıkrasında belirtilen işlemlerinin "esas iştigal konusu" olarak BSMV'ye tabi olacağı, bunlar dışındakilerin aynı fıkrada belirtilen işlemlerinin "esas iştigal konusu" olmadığından KDV'ye tabi olacağına ilişkin açıklamalar yer almaktadır.Buna göre, banka ve sigorta şirketleri dışındaki mükellefler tarafından esas iştigal konusu kapsamında olmaksızın yapılan işlemler BSMV'nin konusuna girmediğinden, söz konusu kişinin foreks piyasasında yapmış olduğu kaldıraçlı alım satım işlemleri nedeniyle elde ettiği paralar BSMV'ye tabi bulunmamaktadır.Bilgi edinilmesini rica ederim.(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.
27.01.2025 — Kaldıraçlı Alım Satım İşlemlerinde Tevkifat Matrahının Tespiti Hk — tam metni açın
Tarih: 27.01.2025
Sayı: E-62030549-120-136762
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIİstanbul DefterdarlığıGelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup MüdürlüğüSayı : E-62030549-120-136762 27.01.2025 Konu : Kaldıraçlı Alım Satım İşlemlerinde Tevkifat Matrahının Tespiti Hk. İlgi : 14.11.2021 tarih 174327 sayılı özelge talep formu. İlgide kayıtlı özelge talep formunuzun incelenmesinden; 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri uyarınca sermaye piyasası faaliyetleri ile iştigal eden Kurumunuzun kaldıraçlı işlemlere aracılık ettiği, söz konusu işlemlere ilişkin tevkifat matrahının tespitinde Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi hükümleri çerçevesinde kur farkının ne şekilde dikkate alınması gerektiği hususunda tereddüte düşüldüğünden konuya ilişkin görüş talep edildiği anlaşılmış olup Başkanlığımız görüşüne aşağıda yer verilmiştir.193 sayılı Gelir Vergisi Kanununa eklenen geçici 67 nci maddenin;(1) numaralı fıkrasında;"...Üç aylık dönem içerisinde aynı türden menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı ile ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi yapılması halinde tevkifatın gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak dikkate alınır. Aynı türden menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracı alım satımından doğan zararlar takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilir. Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının alış ve satış bedeli olarak işlem tarihindeki Yeni Türk Lirası karşılıkları esas alınarak tevkifat matrahı tespit edilir. Menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracının yabancı bir para cinsinden ihraç edilmiş olması halinde ise tevkifat matrahının tespitinde kur farkı dikkate alınmaz." (13) numaralı fıkrasında;"Bu maddede geçen menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı ifadesi, özel bir belirleme yapılmadığı sürece Türkiye'de ihraç edilmiş ve Sermaye Piyasası Kurulunca kayda alınmış ve/veya Türkiye'de kurulu menkul kıymet ve vadeli işlem ve opsiyon borsalarında işlem gören menkul kıymetler veya diğer sermaye piyasası araçları ile kayda alınmamış olsa veya menkul kıymet ve vadeli işlem borsalarında işlem görmese dahi Hazinece veya diğer kamu tüzel kişilerince ihraç edilecek her türlü menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracını ifade eder.Bankaların ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para veya sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile döviz, kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer varlıklar üzerine yapılan kaldıraçlı işlemlere ilişkin sözleşmeler bu madde uygulamasında diğer sermaye piyasası aracı addolunur."hükümleri yer almaktadır.Konu ile ilgili olarak yayımlanan 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin;"2.4.1.8. Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçları" başlıklı bölümünde;"Dövize, altına veya başka bir değere endeksli menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracına ilişkin işlemlerde, tevkifat matrahının tespitinde alış ve satış bedeli olarak işlem tarihindeki Yeni Türk Lirası karşılıkları esas alınacaktır.""2.4.1.9. Yabancı para cinsinden ihraç edilen menkul kıymetler veya diğer sermaye piyasası araçları" başlıklı bölümünde ise;Menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracının yabancı bir para cinsinden ihraç edilmiş olması halinde ise tevkifat matrahının tespitinde kur farkı dikkate alınmayacaktır.Kur olarak işlem anında kullanılan kur, böyle bir kurun bulunmadığı hallerde ise Merkez Bankası döviz alış kuru esas alınacaktır.Örnek:Bay (A), (X) Bankası aracılığı ile 08.02.2006 ihraç tarihli, 3 yıl vadeli, 6 ayda bir kupon ödemeli döviz cinsinden Devlet tahvilinden 02.05.2006 tarihinde 100.000 $ tutarında alım yapmıştır.Bay (A), söz konusu Devlet tahvilini 15.06.2006 tarihinde (X) Bankası aracılığı ile 101.000 $'a satmıştır.Döviz olarak yapılan işlemlerde öncelikli olarak ilgili bankanın alım-satım tarihinde uyguladığı kur esas alınmakta olup, örneğimizde söz konusu kur, alım tarihinde 1.35 YTL, satım tarihinde ise 1.45 YTL olarak kabul edilmiştir.Tevkifat matrahı tespit edilirken kur farkı dikkate alınmayacak, (X) Bankasınca Bay (A)'nın alım-satım kazancı olan (101.000 $ - 100.000 $=) 1.000 $'ın satış tarihindeki YTL karşılığı olan (1.000 $ x 1.45 =) 1.450 YTL üzerinden % 15 oranında tevkifat yapılacaktır. "açıklamalarına yer verilmiştir.Diğer taraftan, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun "Kısaltmalar ve tanımlar" başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (u-3) bendi ile, döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıklar üzerine yapılacak kaldıraçlı işlemler, türev araç olarak sayılmış olup aynı maddenin birinci fıkrasının (ş) bendinde ise türev araçlar sermaye piyasası aracı olarak tanımlanmıştır. Türev araç olarak değerlendirilen kaldıraçlı alım satım işlemleri, III-37.1 sayılı Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğin "Tanımlar ve kısaltmalar" başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (g) bendinde, "Yatırılan teminat tutarı karşılığında, döviz ve kıymetli madenler ile Kurulca belirlenecek diğer varlıkların kaldıraçlı olarak elektronik ortamda oluşturulmuş bir platformda alım satımı işlemleri" olarak tanımlanmıştır.Bu kapsamda, yatırımcıların belirli bir teminat karşılığında kaldıraçlı bir şekilde pozisyon açmasına imkan tanıyan, döviz, kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer varlıklar üzerinden yapılabilen kaldıraçlı işlemler, ters işlem mantığı ile kapatılmakta ve pozisyonlar kapatılırken ilk başta alındığı varsayılan varlığın satıldığı, satıldığı varsayılan varlığın ise alındığı mantığıyla pozisyonun kar/zarar bakiyesi hesaplanmaktadır.Ayrıca, kar veya zararın yabancı para cinsinden hesaplandığı kaldıraçlı işlemlerde (döviz/döviz pariteli işlemler vb.) tevkifat matrahının tespitinde kur farkının dikkate alınmaması, yabancı para cinsinden hesaplanan kazanç tutarının pozisyonun kapatıldığı tarihteki Türk lirası karşılığının tevkifat matrahı olarak dikkate alınması gerekmektedir. İşlemin zararla sonuçlanması durumunda ise, zarar tutarının geçici 67 nci maddenin ilgili hükümleri çerçevesinde takvim yılı aşılmamak kaydıyla aynı tür işlemlerden doğan karlardan mahsup edilmesi gerektiği tabiidir.Öte yandan, varsa kaldıraçlı işlemlere bağlı olarak yapılan swap işlemlerinden doğan faiz gelirleri ile taşıma maliyeti olarak adlandırılan faiz ödemeleri ve dayanak varlığın pay senedi olduğu işlemlerde temettü ödemesi veya bedelsiz sermaye artırımı nedeniyle müşteri hesabına yansıtılan tutarlar da bu işlemlere ilişkin tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacaktır.Bu çerçevede, pozisyon açılması ve ters işlemle pozisyon kapatılması esasına göre çalışan kaldıraçlı alım satım işlemlerinin karla sonuçlanması durumunda, yukarıda yer verilen esaslar çerçevesinde tespit edilecek tevkifat matrahı üzerinden aracı kurumlarca 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun geçici 67 nci maddesi kapsamında %10 oranında tevkifat yapılması gerekmektedir.Bilgi edinilmesini rica ederim.(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.
Resmî kaynaklar
- GVK geçici 67: 1, 7, 11, 12 ve 13. fıkralar; 7256 sayılı Kanun’la eklenen kaldıraçlı işlem hükmü.
- 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği: matrah, döviz cinsi ve kur uygulaması.
- 2006/10731 sayılı Karar’ın güncel metni: 1/a-2 kapsamında gerçek kişi ve sermaye şirketi oranlarının ayrılması.
- 11.09.2019 tarihli, 62030549-120[37-2016/588]-738343 sayılı özelge: yabancı kurum nezdindeki forex işlemleri; gelir vergisi, KDV ve BSMV.
- 27.01.2025 tarihli, E-62030549-120-136762 sayılı özelge: kur, bağlantılı tahakkuklar ve tevkifat matrahı.
- Gelir Vergisi Kanunu: 3, 37, 85 ve 88. maddeler; Vergi Usul Kanunu: 369 ve 413. maddeler.
