Av. Ahmet Karaca · Güncelleme:
SPK’ya karşı tazminat davası açılabilir. Davanın konusu, yatırım kaybının SPK’nın hukuka aykırı kararına veya yerine getirmediği belirli bir denetim ya da tedbir görevine bağlanabilen bölümüdür. Bunun için hizmet kusuru, gerçek zarar ve aralarındaki nedensellik bağı gösterilir. Zarar belirli bir Kurul kararından doğmuşsa İYUK m.12; denetim eksikliği gibi eylem veya eylemsizlikten doğmuşsa m.13 yönünden başvuru ve süre incelemesi yapılır.
Bir yatırımcı aracı kurumdaki varlığına ulaşamazken diğeri aynı kuruluşta yalnız piyasa düşüşü nedeniyle zarar etmiş olabilir. Bir fon yatırımcısının alımı, Kurula somut ihlal bildirildikten sonraya; diğerinin kaybı ise bu tarihten önceye rastlayabilir. SPK’nın sorumluluğunu belirleyen, bu farkların belgelerle ortaya konulmasıdır.
Bu rehber, dava ihtimalini değerlendirmek ve başvuru dosyasını hazırlamak için izlenecek yolu açıklar. Sayısal örnekler ve üç olay örneği varsayımsaldır; Danıştay kararları kendi maddi olayları ve sonuçlarıyla ayrıca incelenmiştir. Para cezası, işlem yasağı ve diğer Kurul kararları için SPK kararlarına karşı yargı yolları rehberi kullanılabilir.
Bu rehberde
SPK’ya hangi zarardan dolayı dava açılır?
Anayasa m.125, idarenin kendi işlem ve eylemlerinden doğan zararı ödeme yükümlülüğünü düzenler. İYUK m.2/1-b’deki tam yargı davası, idari işlem veya eylem nedeniyle kişisel hakkı doğrudan zarar gören kişinin giderim yoludur. SPK’ya yöneltilen talebin sebebi de Kurulun kendi faaliyetidir: hukuka aykırı bir muafiyet kararı, somut ihlal karşısında denetimin yapılmaması veya etkili olabilecek bir tedbirin geciktirilmesi gibi. Anayasa m.125; İYUK m.2.
Yatırım kuruluşunun sözleşmeye aykırı davranışı ise öncelikle o kuruluşun sorumluluğunu gündeme getirir. Kuruluşun borcunu ödeyememesi, borcu SPK’ya aktaran bir neden değildir. Aynı olayda hem kuruluşun ihlali hem de bunu önleyebilecek kamu görevinin yerine getirilmemesi bulunabilir; her muhatabın hangi zarardan sorumlu tutulduğu ayrı açıklanmalıdır.
Mahkeme, Kurulun yerine geçerek yatırım politikası belirleyemez. Buna karşılık takdir yetkisinin varlığı, belirli bir kanuni görevin yerine getirilip getirilmediğini denetlemeye engel olmaz. Bu nedenle dilekçe “piyasa daha iyi yönetilmeliydi” düşüncesinden hareketle değil, olay tarihindeki görev, edinilen bilgi ve kullanılabilecek yetki üzerinden kurulmalıdır. SPKn m.117/2; İYUK m.2/2.
Hizmet kusuru, zarar ve illiyet nasıl gösterilir?
Üç soru birlikte cevaplanmalıdır: SPK hangi görevini yerine getirmedi? Yatırımcı hangi gerçek kayba uğradı? Görev zamanında ve hukuka uygun biçimde yerine getirilseydi bu kaybın hangi bölümü önlenebilirdi? Danıştay 13. Dairesinin 29.04.2024 tarihli E.2024/356, K.2024/1861 sayılı kararında onanan gerekçe de kusurla birlikte zarar ve illiyet bağını aramaktadır. Kararın tam metni.
1. Hizmet kusuru: bildirimin içeriği ve yapılması gereken işlem
Hizmet kusuru, hizmetin kuruluş veya işleyişindeki aksaklıktır; belirli bir uzmanın kişisel kastının bulunması şart değildir. Ancak Kurulun hangi bilgi karşısında nasıl hareket etmesi gerektiği açıklanmalıdır. SPKn m.88/2, denetimin önemlilik, öncelik ve risk değerlendirmesine dayalı programla yürütülmesini düzenler. Her işlemin anlık incelenmemesi ile ciddi ve doğrulanabilir bir ihlal bilgisinin değerlendirilmemesi farklı meselelerdir. SPKn m.88 ve m.96.
Örnek 1 — Belirli bir ihlal bildirildikten sonra yapılan yatırım: Bir aracı kurumda müşteriye ait menkul kıymetlerin izinsiz aktarıldığını gösteren hesap kayıtlarının 1 Mart’ta SPK’ya ulaştığını, başka bir yatırımcının 20 Nisan’da aynı kuruma yeni para yatırdığını varsayalım. Dosyada yalnız “önceden şikâyet vardı” denilmez. Bildirimin Kurula ulaştığı, kayıtların neyi gösterdiği, inceleme için gereken makul süre ve kanunen uygulanabilecek tedbir araştırılır. İddia edilen tedbir yeni müşteri kabulünü veya ilgili faaliyeti durdurabilecek nitelikteyse, 20 Nisan yatırımının önlenebilirliği tartışılabilir.
Bu örnekte hiçbir kanuni inceleme süresi varsayılmamıştır. Şikâyet yalnız fiyat düşüşünden ibaretse, başka bir kuruluşla ilgiliyse veya Kurulun zamanında yaptığı inceleme ve aldığı önlemler dosyada mevcutsa aynı kusur iddiası kurulamaz. Ayrıca tedbirin gerçekten o yatırım işlemini engelleyip engellemeyeceği gösterilmelidir.
2. Gerçek zarar: kalan varlık, alınan para ve piyasa kaybı
Zarar hesabı, yatırılan tutar ile bir ekranda görülen son değer arasındaki çıkarma işleminden ibaret değildir. Hâlen elde tutulan varlıklar, satılan paylar, tasfiye ödemeleri ve başka sorumlulardan yapılan tahsilatlar hesaba girer. Geçmişte görülen en yüksek fiyatın tamamı da elde edilmiş bir hak gibi kabul edilemez.
Örnek 2 — Müdahale tarihinden önce ve sonra oluşan kayıp: Yatırımcı 1.000.000 TL yatırmış olsun. Usulüne uygun bir tedbirin uygulanabileceği ileri sürülen tarihte portföyün gerçekleştirilebilir değeri 700.000 TL’ye düşmüş; daha sonra mevzuata aykırı işlemler nedeniyle bu değer 400.000 TL olmuş olsun. İlk 300.000 TL’lik düşüşün o tarihten önceki olağan piyasa hareketinden kaynaklandığı kanıtlanırsa, sonraki denetim gecikmesine yüklenmesi mümkün değildir. İnceleme, sonraki 300.000 TL’nin hangi işlemle kaybedildiği ve zamanında alınabilecek tedbirle korunup korunamayacağı üzerinde yoğunlaşır.
Buradaki 700.000 TL, varsayımsal olarak satılabilir veya korunabilir değer kabul edilmiştir. Gerçekte o fiyattan çıkış imkânı bulunmadığı, fonda fiyat açıklanmadığı veya varlığın zaten likit olmadığı anlaşılırsa hesap değişir. Bilirkişiden istenecek inceleme de tam olarak budur: ilgili tarihte hangi varlık, hangi koşulla ve ne tutarda korunabilirdi?
3. İlliyet: aynı fondaki yatırımcıların dosyaları neden ayrılır?
Örnek 3 — Tedbirden önceki alım ile gerçekleşmeyen çıkış emri: İki yatırımcının aynı fonda payı bulunsun. İlki, ileri sürülen denetim gecikmesinden aylar önce alım yapmış ve hiç çıkış talimatı vermemiş olsun. İkincisi, aykırılığın önlenebileceği ileri sürülen dönemde satış emri vermiş, emir kayıtlı olduğu hâlde yerine getirilmemiş olsun. İlk yatırımcı açısından mesele, zamanında müdahalenin fondaki varlığı ne ölçüde koruyacağıdır. İkinci yatırımcı açısından emrin verilme zamanı, geçerli olup olmadığı, hangi fiyatla ve ne zaman yerine getirilebileceği, gerçekleşmemesinin nedeni ayrıca incelenir.
Kayıtlı çıkış emri ikinci yatırımcıya kendiliğinden SPK’ya karşı hak kazandırmaz; emri yerine getirme borcu olan kuruluşun ihlaliyle Kurulun denetim görevi arasındaki bağlantı da kurulmalıdır. Buna karşılık iki yatırımcıya aynı dilekçeyi verip aynı kayıp hesabını uygulamak, bu belirleyici farkı örter. Olağan piyasa riski, kuruluşun hilesi ve yatırımcının kendi işlemleri bu bağlantı içinde değerlendirilir.
- Başlangıç yatırımı1.000.000 TL
- Tedbirin mümkün olduğu ileri sürülen tarih700.000 TL
- Sonraki aykırı işlemlerin ardından400.000 TL
Önceki olağan piyasa hareketinden doğduğu kanıtlanırsa sonraki gecikmeye yüklenemez.
Zamanında uygulanabilecek tedbirle korunup korunamayacağı araştırılır.
Bu tutarlar kabul edilmiş tazminat değildir. 700.000 TL’nin o tarihte korunabilir veya gerçekleştirilebilir olması varsayılmıştır. Aşağıdaki tahsilat-mahsup cetveli başka bir örnektir.
2026 fon olaylarında hangi tarih neyi kanıtlar?
SPK’nın 18.09.2026 tarihli açıklaması, 2025’in son çeyreğinde bazı fonların düşük fiilî dolaşımlı paylarda ekonomik temellerle açıklanamayan fiyat hareketlerine yol açtığının gözlemlendiğini; Aralık 2025’ten itibaren çalışma, görüş alma ve düzenleme sürecinin yürütüldüğünü anlatmaktadır. Bu açıklama, Kurulun belirli bir fonun bütün ihlallerini o tarihte bildiğini gösteren denetim raporu yerine geçmez.
| Tarih | Dosyada karşılığı |
|---|---|
| Kurulun bilgi edindiği dönem | Genel risk açıklaması ile belirli fon, işlem ve kişiler hakkındaki bilgi ayrılır. Şikâyet, rapor ve yazışmaların içeriği araştırılır. |
| 17 Eylül 2026 kararları | 2026/60 sayılı bültendeki fon tasfiyesi ve alım-satımın kapatılması kararlarıdır. Yatırımcının önceki emirleri, pay sahipliği ve zarar sebebi bunlarla birlikte değerlendirilir. |
| 27 Ekim 2026 özel kanunu | 7596 sayılı Kanun, kapsamındaki fonların tasfiye, tahsil ve dağıtımını düzenler. Devam eden taleplerde ödeme hesabı ve sonraki tahsilatlar bu rejime göre güncellenir. |
2026/60 sayılı bülten ile 7596 sayılı Kanun, farklı aşamalara ilişkindir. Bunların yanına yatırımcının alım, satış emri, ret cevabı ve öğrenme tarihleri konulmalıdır. “İlk açıklamadan tasfiyeye şu kadar gün geçti” hesabı, tek başına hizmet kusurunu veya dava süresinin başlangıcını belirlemez. Güncel ödemeler tasfiye ve ödeme takibi rehberinden izlenebilir.
Delil dosyası ve tahsilat hesabı nasıl hazırlanır?
Dosya, idarenin görevini gösteren kayıtlarla yatırımcının kendi hesap hareketlerini bir araya getirmelidir. Kuruma ait bilgiye erişilemiyorsa neyin isteneceği somutlaştırılır: belirli kurum hakkında belirli dönemde gelen şikâyetler, bunların incelemeye alınma tarihleri, uygulanmış tedbirler ve kararın dayanak raporu gibi.
| İddia | Öncelikli belge ve inceleme |
|---|---|
| “Bu varlık bana aitti.” | MKK ve saklama kayıtları, hesap ekstresi, dekont, sözleşme, alış ve satış emirleri. Para transferi ile hangi varlığın alındığı arasındaki bağ kurulmalıdır. |
| “SPK somut aykırılığı biliyordu.” | Başvuru ve ekleri, teslim/kayıt numarası, Kurul cevapları, denetim raporları. Şikâyetin tarihi kadar içeriği de önemlidir. |
| “Alınabilecek tedbir gecikti.” | Olay tarihindeki görev ve yetki, inceleme adımları, karar tarihleri; hangi tedbirin ne zaman uygulanabileceğinin açıklaması. |
| “Zararım bu gecikmeden doğdu.” | Kişisel işlem çizelgesi, gerçekleştirilebilir fiyat/varlık değeri, yerine getirilmeyen emir ve sonraki hukuka aykırı varlık hareketi. |
İYUK m.20 uyarınca mahkeme gerekli kayıtları resen isteyebilir. Talebin “SPK’nın bütün belgeleri” şeklinde bırakılması yerine, belgenin uyuşmazlığın hangi noktasını açıklayacağı belirtilmelidir. Finansal hesap bilirkişiye incelettirilebilir; hizmet kusuru hakkındaki hukuki değerlendirme mahkemeye aittir. İYUK m.20; Danıştay 13. Daire, E.2016/3806, K.2022/4959.
Alınan ödemeler nasıl gösterilir?
Aşağıdaki varsayımsal cetvelde yatırımcının elinde ayrıca değerlendirilecek başka varlık bulunmadığı kabul edilmiştir. Cetvel, nakit farkını gösterir; SPK’nın sorumlu olduğu tutarı belirlemez.
| Kalem | Tutar ve işlem |
|---|---|
| Başlangıçta yatırılan tutar | 1.000.000 TL |
| Tasfiyeden alınan ödeme | 400.000 TL — ödeme tarihi ve dekontuyla düşülür. |
| Dağıtıcıyla anlaşmadan alınan ödeme | 100.000 TL — aynı zararın karşılığıysa ayrıca düşülür; anlaşmanın hangi hakları kapsadığı incelenir. |
| Henüz karşılanmamış nakit farkı | 500.000 TL — piyasa kaybı ve idari kusura bağlanabilen kısım ayrıştırılır. |
| Dava sırasında gelen ek tasfiye ödemesi | 50.000 TL — önceki 400.000 TL’nin içinde değilse yeni tahsilat olarak kaydedilir; fark 450.000 TL olur. |
Ek ödeme ilk tasfiye dökümüne zaten dâhilse ikinci kez düşülmez. Ana para, gelir ve faiz niteliğindeki ödemeler ayrıştırılır; farklı zarar kalemlerini karşılayan bir ödeme otomatik olarak aynı haneye yazılmaz. Beklenen fakat henüz alınmayan tasfiye bakiyesi de tahsil edilmiş gibi gösterilmez; kalan hak ve varlıkların zarar hesabına etkisi ayrıca açıklanır. 7596 sayılı Kanun m.4/5, nihai ödemede önceki tasfiye, geri kazanım ve diğer hukuki yol ödemelerinin mahsubunu öngörür. Kanunun tam metni.
Belgelerin ayrıntılı düzeni için SPK hizmet kusurunun ispatı rehberine bakılabilir.
Danıştay kararları SPK’ya karşı tazminat davası hakkında ne söylüyor?
Emsal seçerken ürün adından önce şu benzerlik aranır: Aynı görev mi ihlal edilmiş, Kurul aynı tür bilgiye mi sahip olmuş, davacı aynı sebeple mi zarar görmüş? Aşağıdaki kararlar bu sorulara farklı cevaplar vermektedir.
Yetkisiz DİBS satışları: belirli bir denetim görevinin yapılmaması sorumluluk doğurabilir
Danıştay 13. Daire, 02.12.2005, E.2005/2625, K.2005/5753. Uyuşmazlık, aracılık yetkisi kaldırılmış bir bankanın reklamlarla sürdürdüğü Devlet İç Borçlanma Senedi satışlarından kaynaklanmıştır. Daire, olay tarihinde geçerli 2499 sayılı Kanun uyarınca SPK’nın yanıltıcı yayın ve reklamları izleme görevini değerlendirmiş; somut faaliyet karşısında gerekli işlem yapılmamasını kusur saymıştır. Yatırılan tutarın yarısının SPK, yarısının BDDK tarafından dava tarihinden itibaren yasal faiziyle ödenmesine oyçokluğuyla hükmedilmiştir.
Kararın önemi, genel bir yatırım garantisi kurmasında değil, yetkisiz faaliyet, belirli kanuni görev ve hareketsizlik arasında somut bağlantı kurmasındadır. Karşı oylar sorumluluğun paylaşımını ve tasfiye sonucuna göre zararın kesinliğini tartışmıştır. Bugünkü bir dosyada kullanılabilmesi için aynı şekilde belirlenebilir bir denetim görevi, bu görevi harekete geçirecek bilgi ve önlenebilir kayıp ortaya konulmalıdır. Yalnız fiyat düşüşü veya faaliyet izninin varlığı bu benzerliği sağlamaz. İncelenen metin Dairenin ilk derece hükmüdür; sonraki kanun yolu sonucunu göstermemektedir. Resmî karar metni.
Sonradan çıkan ödeme kanunu: eski kabul kararı yeni hukuki durumu dışlayamaz
Danıştay 13. Daire, 19.10.2022, E.2017/991, K.2022/3711. Benzer DİBS uyuşmazlığında ilk derece mahkemesi SPK ve BDDK’nın yarı yarıya tazminat ödemesine karar vermiştir. Daire, sonradan yürürlüğe giren 5667 sayılı Kanunun ödeme ve devam eden davalara ilişkin hükümleri nedeniyle uyuşmazlığın yeni hukuki duruma göre yeniden değerlendirilmesini istemiş ve kabul hükmünü bozmuştur.
Bu karar “SPK’nın hiç kusuru yoktur” şeklinde okunamaz; belirleyici mesele sonradan getirilen ödeme rejimidir. 2026 fon uyuşmazlıklarında da 7596 sayılı Kanunun kapsamı, tahsilatlar ve mahsup hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir. 2022 kararı 2026 fonları hakkında verilmemiştir. Kullanılabilecek yönü, eski zarar hesabının yeni ödeme hükümleri karşısında aynen korunamayabileceğini göstermesidir. Resmî karar metni.
Bedelli sermaye artırımı: izahname onayı garanti değildir; yapılan denetim ayrıca incelenir
Danıştay 13. Daire, 22.12.2022, E.2016/3806, K.2022/4959. Pay sahibinin bedelli sermaye artırımı ve şirket faaliyetleri nedeniyle ileri sürdüğü zarar, SPK’nın gözetim ve denetim görevleri yönünden incelenmiştir. Daire; istenen ilave açıklamaları, yapılan incelemeleri, uygulanan yaptırımları ve uygun bulunmayan başvurunun reddini değerlendirmiş, davanın reddini ek gerekçeyle onamıştır.
İzahname onayı, yatırımın getirisine veya bütün açıklamaların doğruluğuna verilmiş bir kamu garantisi değildir. Bunun yanında karar, hizmet kusurunun hukuki bir mesele olduğunu ve hâkim tarafından değerlendirilmesi gerektiğini belirtir. Bu emsal, Kurulun gerçekten yaptığı inceleme ve uyguladığı tedbirleri yok sayan bir davanın güçlüğünü gösterir. Başka dosyada ciddi bildirimin cevapsız kaldığı ileri sürülüyorsa, onay belgesinden önce bu işlem kayıtları karşılaştırılmalıdır. Resmî karar metni.
Muafiyetin iptali neden tazminat için yeterli bulunmadı?
Danıştay 13. Daire, 29.04.2024, E.2024/356, K.2024/1861. Yönetim kontrolünü sağlayan payların devrinden sonra verilen zorunlu pay alım teklifi muafiyeti iptal edilmişti. Tazminat isteyen yatırımcı ise paylarını 19 ve 20 Kasım 2019’da satmıştı. İlk derece mahkemesi, pay alım teklifinin yatırımcıyı paylarını devretmek zorunda bırakmadığını; ileri sürülen kaybın doğrudan muafiyet işleminden değil, bu satışlardan kaynaklandığını kabul etti. İstinafın ardından Danıştay ret sonucunu kesin olarak onadı. Davacının iptal davaları bitinceye kadar bütün payları elde tutmasının beklenemeyeceği itirazı, bozma nedeni sayılmadı. 2024 kararının tam metni.
Danıştay 13. Daire, 24.03.2025, E.2024/1635, K.2025/1350. Aynı muafiyet sürecindeki başka yatırımcı, 16.08.2018 tarihli karar nedeniyle düşük bedelle satış yapmak zorunda kaldığını ileri sürdü. İptal sonrasında getirilen, o tarihteki paylardan teklif tarihinde portföyde kalmış olanların yararlandırılması koşulu uyuşmazlığın önemli parçasıydı. Onanan ilk derece gerekçesi, yatırımcının serbest iradesiyle alım-satım yaparak risk üstlendiği ve kendi işlemlerinin illiyet bağını kestiği yönündeydi. Yayımlanan metin satışların kesin günlerini vermemektedir. SPK’nın satışların kısmi olduğu ve panik satış sayılmadığı yönündeki anlatımı ise taraf savunmasıdır. 2025 kararının tam metni.
2025 metnindeki tetkik hâkimi farklı düşünmüştür: Muafiyet öğrenildikten sonra yapılan satışın illiyeti kesmesi, yatırımcının idari işlemin hukuka aykırılığını öngörmesinin beklenmesi anlamına gelir; zarar araştırılıp hüküm kurulmalıdır. Bu düşünce Dairenin hükmü değildir; Daire ret kararını oybirliğiyle kesin olarak onamıştır. Dolayısıyla metindeki yatırımcı lehine açıklamalar “Danıştay tazminat verilmesini istedi” biçiminde aktarılamaz.
Bu iki dosyadan çıkarılacak hazırlık ihtiyacı somuttur: Muafiyet olmasaydı yatırımcının tekliften hangi paylarıyla ve hangi bedelle yararlanabileceği; hangi payı ne zaman, hangi nedenle sattığı; satışın muafiyetle bağlantısı ve sonraki teklif koşulunun etkisi açıklanmalıdır. İptal hükmünü eklemek bu incelemenin yerine geçmez. Kararlar bütün gönüllü satışların her olayda illiyeti keseceği şeklinde de genişletilemez; incelenen olay zorunlu pay alım teklifinden yararlanma imkânıyla ilgilidir.
Kaldıraçlı işlemler: bilinen piyasa riski ile kamu hizmetindeki aksaklık ayrılmalıdır
Danıştay 13. Daire, 21.05.2024, E.2019/2605, K.2024/2305. Kaldıraçlı işlemlerden doğan maddi ve manevi zarar isteminde, Kurulun düzenleme, izin, denetim ve yaptırım faaliyetleri ile yatırımcıya verilen risk bilgileri birlikte değerlendirilmiştir. Zararı işlemlerin doğasındaki riskle ilişkilendiren ve SPK’ya yüklenebilir kusurla bağlantı kurmayan ret hükmü kesin olarak onanmıştır.
Karar, normal piyasa kaybının düzenleyici kuruma yüklenemeyeceğini gösterir. Risk bildirim formu ise bütün ihlallerden peşinen vazgeçildiği veya her idari kusur bakımından illiyetin kesildiği anlamına gelmez. Uyuşmazlık, bildirilen piyasa riski ile ayrıca ispatlanan mevzuat ihlalinin hangi zararı doğurduğu üzerinden kurulmalıdır. Resmî karar metni.
Aracı kurum hesabındaki varlık: önce alacağın veya kıymetin varlığı ispatlanmalıdır
Danıştay 13. Daire, 27.12.2021, E.2015/5608, K.2021/5348. Davacı, faaliyeti sona eren aracı kurumdaki paylarını ve bunlara bağlı haklarını istemiştir. İlk derece mahkemesi, hesap ve payların varlığının hukuken geçerli belgelerle ortaya konulamadığını kabul etmiş; Danıştay ret kararını onamıştır. Kararda geçiş hükümleri nedeniyle karar düzeltme yolu açık bırakılmıştır.
Bu uyuşmazlık, zararın başlangıç verisinin önemini gösterir. Güncel bir dosyada MKK kaydı, eski hesap belgeleri, saklama zinciri ve kurum kayıtlarındaki farklılıklar birlikte incelenmelidir. Kaydın eksik olması ile varlığın hiç bulunmaması aynı iddia değildir; eksiklik varsa bunun nasıl giderileceği ve hangi kaydın nereden isteneceği açıklanmalıdır. Resmî karar metni.
Süre aşımı: aynı iddiayla yeniden başvurmak geçmiş süreyi canlandırmaz
Danıştay 13. Daire, 13.11.2023, E.2021/3300, K.2023/4728. Davacının denetim eksikliği iddiasını 2007 itibarıyla bildiği kabul edilmiştir. Davacı, 02.09.2015’te aynı gerekçelerle yeni bir tutar belirleyerek idareye yeniden başvurmuş; zımni ret üzerine açtığı davanın süre aşımı nedeniyle reddi kesin olarak onanmıştır. Yeni bir tutar yazılması veya başvurunun tekrarlanması, aynı zarar ve sebep yönünden sona ermiş süreyi yeniden başlatmamıştır.
Buradan her sonradan ortaya çıkan zararın eski tarihe bağlanacağı sonucu çıkarılmaz. Fakat önceki dilekçe ve davalar, öğrenme tarihinin belirlenmesinde davacı aleyhine delil olabilir. Başvuru yapılmadan önce bütün eski yazışmaların incelenmesi bu nedenle gereklidir. Resmî karar metni.
Daha geniş karar karşılaştırması için SPK tazminat davalarında Danıştay kararları rehberine bakılabilir. Bir derlemede kabul veya ret kararlarının sayısı, bütün davaları temsil eden istatistik ya da belirli bir dosyanın kazanılma olasılığı olarak kullanılmamalıdır.
SPK’ya tazminat başvurusu ve dava dosyası nasıl hazırlanır?
Ön başvuruda yalnız denetim istenmemeli
İYUK m.13 kapsamındaki eylem veya eylemsizlik zararında, dava açmadan önce ilgili idareden hakkın yerine getirilmesi istenir. SPK’ya gönderilen dilekçenin yalnız yatırım kuruluşunun cezalandırılmasını istemesi, Kurulun kendi hizmet kusuru nedeniyle tazminat talebini karşılamayabilir. Başvuru içeriği şu unsurları birbirine bağlamalıdır:
- Hak sahipliği ve yatırım: Başvuranın hesap/işlem bilgileri, alım ve varsa çıkış talimatları, dayanak belgeler.
- İdareye yüklenen davranış: Hangi kanuni görevin, hangi olay ve bildirim karşısında, hangi dönemde yerine getirilmediği.
- Öğrenme tarihi: Zararın ve ileri sürülen idari davranışla bağlantısının hangi belge veya olayla öğrenildiği; önceki başvuruların tarihleri.
- Zarar kalemleri: Her kalemin tutarı, hesap yöntemi, alınmış ödemeler ve kalan haklar; mevcut belgelerle hesaplanamayan kısmın nedeni.
- Giderim talebi: Kurulun kendi sorumluluğuna dayalı ödeme istemi; istenen faiz türü ve başlangıcı ile bunların gerekçesi.
- Araştırılması istenen kayıtlar: Kurulun elindeki hangi rapor veya yazışmanın hangi iddiayı aydınlatacağı.
Başvuru ile teslim belgesi birlikte saklanır. İYUK m.12 kapsamındaki işlem zararında ise doğrudan tam yargı veya iptal ile birlikte tam yargı seçenekleri vardır; m.13 ön başvurusu her dosyada zorunlu bir ek aşama değildir. İYUK m.12–13.
Hangi tutarlar ayrı gösterilmelidir?
| Kalem | Açıklanması gereken husus |
|---|---|
| Doğrudan maddi kayıp | Kayıp varlık veya para, hukuka uygun davranış hâlindeki durum, fiilî sonuç, alınan ödemeler ve idari davranışla bağlantı. |
| Yoksun kalınan kazanç | Gerçekleşmesi beklenen kazancın somut dayanağı. Geçmiş zirve fiyatı veya en yüksek getiri varsayımı yeterli değildir. |
| Ek finansman ve benzeri gider | Giderin belgesi, zorunluluğu ve ileri sürülen hizmet kusuruyla bağı. Her kredi faizi veya kişisel gider kendiliğinden idareye yüklenemez. |
| Manevi tazminat | Salt yatırım kaybının tutarından ayrı olarak ileri sürülen kişisel etkilenme ve bunun dayanakları; istenen tutar. |
| Faiz | Hangi ana para kalemi için hangi tarihten, hangi hukuki nedenle istendiği; yapılan kısmi ödemelerin etkisi. |
Dava dilekçesinde tam yargı isteminin miktarı gösterilir. Henüz alınamayan kayıtlar varsa mevcut hesap açıklanır ve belgenin getirtilmesi istenir. İYUK m.16/4, nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek miktarın bir defa artırılmasına imkân verir. “Fazlaya ilişkin haklar saklıdır” ifadesi, bu usulün uygulanmasının veya talebin dayanaklarını açıklamanın yerine geçmez. İYUK m.3 ve m.16/4.
Faiz ve yargılama giderleri nasıl ele alınır?
Faiz talebinde başlangıç tarihi gerekçelendirilmelidir. Zarar, idareye ödeme başvurusu ve dava tarihleri aynı gün olmak zorunda değildir. Yukarıda incelenen 2005 tarihli DİBS kararında dava tarihinden itibaren yasal faize hükmedilmiştir; bu sonuç bütün SPK davaları için tek faiz başlangıcı oluşturmaz. Talep edilen özel bir oran da ayrıca hukuki dayanak ister. Örneğin 2025 muafiyet dosyasında davacının TRLIBOR’a dayalı faiz istemiş olması, mahkemenin bu faizi kabul ettiği anlamına gelmez; dava reddedilmiştir.
Davanın harcı, tebligat ve bilirkişi gibi giderleri tazminat ana parasından ayrı değerlendirilir. Dilekçede yargılama giderleri ve vekâlet ücreti talebi ayrıca belirtilir. Mahkemenin karşı tarafa yüklediği vekâlet ücreti ile avukat-müvekkil sözleşmesindeki ücret aynı değildir. Sonuç, kabul-ret durumu ve hüküm tarihinde uygulanacak kurallara göre değişir; kararın reddedilen kısmı bakımından gider yükü de hesaba katılmalıdır. İYUK m.31.
Esasa girilmeden önce incelenen koşullar
Mahkeme önce görev ve yetkiyi, gereken idari başvuruyu, ehliyeti, süreyi, husumeti ve dilekçenin kanuni içeriğini inceler. Bu dosyada davacı kendi doğrudan zararını ortaya koymalı; zarar veren işlem veya eylemi ve istenen tutarı belirlemelidir. Somut bir Kurul işlemi dava konusu yapılıyorsa işlemin kesin ve yürütülmesi gereken nitelikte olup olmadığı da değerlendirilir. İYUK m.3, 14–15.
Eksikliklerin sonucu aynı değildir: Yanlış hasım gösterilmesi doğru hasma tebliğ yoluyla giderilebilir. Gerekli ön başvuru yapılmamışsa m.15/1-e uyarınca dilekçenin ilgili idareye gönderilmesi gündeme gelir; m.15/2’ye göre mahkemeye başvuru tarihi idareye başvuru tarihi sayılır. Bu düzenleme, daha önce dolmuş bir süreyi yeniden başlatmaz. Dilekçenin m.3’e aykırılığı için öngörülen düzeltme yolu da süre aşımı nedeniyle retle aynı değildir.
Tazminata hükmedilirse ödeme nasıl istenir?
Para ödenmesini gerektiren hükümden sonra davacı veya vekili banka hesap numarasını idareye yazılı olarak bildirir. İYUK m.28/2, hükmedilen tutar ile vekâlet ücreti ve yargılama giderlerinin bu bildirimden itibaren m.28/1’deki süre içinde ödenmesini; ödeme yapılmazsa genel hükümlere göre icra yoluna başvurulabilmesini düzenler. Genel uygulama süresi otuz günü aşamaz. İstinaf veya temyiz başvurusu da tek başına kararın yürütülmesini durdurmaz; bu konuda ayrıca verilmiş karar bulunup bulunmadığı kontrol edilir. İYUK m.28 ve m.52.
Hüküm sonrasındaki faiz ayrıca incelenir: m.28/6, mahkeme kararının idareye tebliği ile ödeme arasındaki süre için 6183 sayılı Kanun m.48 uyarınca belirlenen tecil faizi oranına atıf yapar. Davacıya tebliğ ile banka hesabının idareye bildirilmesi arasında geçen döneme faiz işlemeyeceği de aynı hükümde belirtilmiştir. Bu nedenle hesap bildirimini geciktirmemek, kazanılan kararın uygulanmasında somut önem taşır.
Başvuru süresi ve görevli mahkeme nasıl belirlenir?
| Zarar kaynağı | Başlangıç yolu |
|---|---|
| Belirli SPK kararı — İYUK m.12 | Doğrudan tam yargı, iptal ile birlikte tam yargı veya iptal davası üzerine tam yargı seçenekleri değerlendirilir. Özel süre yoksa genel dava süresi 60 gündür; tebliğ, icra ve kanun yolu kararına göre başlangıç değişebilir. |
| Denetim eylemsizliği — İYUK m.13 | Hak ihlalini öğrenmeden itibaren bir yıl, her hâlde eylemden itibaren beş yıl içinde idareye başvuru; açık ret tebliğinden veya 30 günlük cevapsızlık süresinin bitiminden sonra genel olarak 60 gün içinde dava. |
| Süre içinde İYUK m.11 başvurusu | Koşullarını taşıyan başvuru işlemekte olan dava süresini durdurur. Ret veya 30 günlük cevapsızlık sonrası kalan süre işler; yeni bir tam 60 gün başlamaz. |
Bu özet, öğrenme tarihinin tartışmalı olduğu veya birden fazla sebebe dayanan dosyada tek başına gün hesabı yapmak için yeterli değildir. SPK tam yargı davasında süreler rehberi, İYUK m.12–13 ayrımını, öğrenme tarihini ve ön başvuruyu ayrıntılı ele alır. Elektronik tebligat ve karar türüne göre genel yollar için SPK dava açma süresi ve tebligat rehberi kullanılabilir. Tasfiye veya ceza soruşturmasını beklemenin süreleri kendiliğinden durdurduğu varsayılmamalıdır. İYUK m.7–13.
SPK’nın denetim eylem veya eylemsizliğinden doğan kişisel tazminat istemi için idare mahkemesine başvurulur. Danıştay 13. Dairesi, 06.10.2021 tarihli E.2021/4252, K.2021/3189 sayılı kararında doğrudan kendisine açılan bir denetim sorumluluğu davasını Ankara idare mahkemesine göndermiştir. Bu bir görev kararıdır; olayda SPK’nın kusurlu bulunduğunu göstermez. Kararın tam metni.
Yetki, İYUK m.36’daki sıralamaya ve uyuşmazlığın niteliğine göre belirlenir. SPKn m.117’de İstanbul yazmakla birlikte geçici m.7/5, Kurul merkezinin taşınması tamamlanıncaya kadar Ankara’yı öngörmektedir; Kurulun yayımladığı merkez adresi Ankara’dadır. Ülke çapında uygulanan düzenleyici işlemlere karşı doğrudan açılan iptal ve tam yargı davalarında ise 2575 sayılı Kanun m.24 uyarınca Danıştayın ilk derece görevi ayrıca gündeme gelebilir. İYUK m.36; SPKn m.117 ve geçici m.7; SPK iletişim bilgileri; 2575 sayılı Kanun m.24.
İptal ve yürütmenin durdurulmasıyla hangi sonuç alınır?
İptal davasında işlemin hukuka uygunluğu; tam yargı davasında kişisel zararın giderilmesi incelenir. İYUK m.12, önce iptal davası açılıp bu dava üzerine verilen kararın, kanun yoluna başvurulmuşsa buna ilişkin kararın tebliğinden sonra dava süresi içinde tam yargı yoluna başvurulmasına imkân verir. Kanun bu seçeneği yalnız iptal davasının kazanılmasına bağlamaz; ancak iptal davasındaki gerekçe tazminatın esasını etkileyebilir.
Yürütmenin durdurulması, işlemin uygulanmasına ilişkin geçici korumadır. İYUK m.27’deki açık hukuka aykırılık ile telafisi güç veya imkânsız zarar koşulları birlikte aranır. Bu karar para ödenmesine ilişkin tazminat hükmü yerine geçmez. Fon tasfiyesinde işlemin kaldırılmasının sağlayacağı yarar, fon varlığının korunması ve geçmiş denetim kusurundan doğduğu ileri sürülen zarar ayrı açıklanmalıdır. İYUK m.12 ve m.27; SPK fon tasfiyesi kararına karşı iptal davası.
Dava SPK’ya mı, Kurul başkanı veya personele mi açılır?
SPKn m.133/4, Kurulun görevlerine ilişkin karar, işlem ve eylemler nedeniyle başkan, üyeler veya personel aleyhine açılan tazminat ve alacak davalarının Kurul aleyhine açılmış sayılacağını ve husumetin Kurula yöneltileceğini düzenler. Görevle bağlantılı zarar talebinde muhatap bu nedenle Sermaye Piyasası Kuruludur. Kişinin adını davalı olarak yazmak, idari sorumluluk ve süre kurallarını aşan ayrı bir yol yaratmaz. SPKn m.133/4.
Kurulun ödediği tutarı görevliye rücu etmesi farklı bir ilişkidir. Aynı hüküm, ilgili kişinin kusurlu olduğuna ilişkin mahkeme kararının kesinleşmesini arar. Ceza sorumluluğu ve soruşturma izni de tazminat davasından ayrı değerlendirilir; tazminat talebi için mutlaka önce bir görevlinin mahkûm edilmesi gerektiği söylenemez. Ayrıntılar SPK personeline dava ve husumet rehberindedir.
2026 fon rejimi, YTM ve diğer sorumlularla ilişki
7596 sayılı Kanundaki ödeme ile SPK’dan tazminat aynı talep değildir
7596 sayılı Kanun, SPK’nın 17.09.2026 tarihli kararlarıyla tasfiyesine karar verilen ve kanunun yayımlandığı 27.10.2026 tarihinde tasfiyesi tamamlanmamış fonlara uygulanır. Diğer bütün fonlara yönelik sürekli bir rejim kurmaz. Kanundaki ödeme, fon varlığının tasfiyesi ve geri kazanılan değerlerin dağıtımıdır; SPK’nın kendi hizmet kusuru nedeniyle mahkûm edildiği bir tazminat değildir. 7596 sayılı Kanun m.1–2.
Kanun kapsamına giren dosyada dört ayrım yapılmalıdır:
- Pay sahipliği: m.3/5, 17 Eylül ve öncesinde TEFAS’a iletilmiş, fonun temerrüdü veya fiyat açıklanmaması nedeniyle yerine getirilememiş talimatlarda payları bloke edilenleri de tasfiye hükümlerine tabi tutar. Çıkış emrinin varlığı, kişiyi otomatik olarak tasfiye dışında bırakmaz.
- Dağıtım hesabı: m.4, koşullarına göre net yatırım tutarı, ara ödeme ve nihai ödeme kuralları getirir. Net yatırım hesabındaki endeksleme, SPK’ya karşı davada her kayıp kalemine uygulanacak genel faiz veya tazminat formülü değildir.
- Fon zararının sorumluları: m.5/2’deki sıra, öncelikle portföy yönetim şirketini; tahsil edilememe veya bunun açıkça belli olması hâlinde sorumluluğu belirlenen diğer kişileri kapsar. Kurulun hizmet kusuruna dayalı idari sorumluluğu ayrıca kendi koşullarıyla tartışılır.
- Sonraki tahsilatlar: m.4/5 mahsubu, m.6/6 ise tasfiye sonrasında geri kazanılan tutarların YTM üzerinden pay sahiplerine dağıtılmasını düzenler. Tazminat dosyasındaki hesap, bu tahsilatlara göre güncellenmelidir.
Özel kanun, yatırımcının eski ekran değerini SPK’ya ödettiren bir hüküm içermez. Buna karşılık bu kanunun varlığından hareketle bütün hizmet kusuru taleplerinin ortadan kalktığı veya tüm başvuru sürelerinin tasfiye sonuna ertelendiği sonucu da çıkarılamaz. Talep, kalan zarar ve özel kanunun uygulanması birlikte incelenir. Fon zararının tahsiline ilişkin m.5/4’teki İstanbul idare mahkemeleri hükmü, o fıkranın TMSF takip işlemleri bağlamındadır; bütün SPK tazminat davaları için genel yetki kuralı olarak kullanılmamalıdır. 7596 sayılı Kanun m.3–7; SPK’nın özel rejim açıklaması.
YTM’nin iki ayrı işlevi
SPKn m.82–84 kapsamındaki olağan tazmin mekanizması, Kurulun tazmin kararı çerçevesinde yatırım kuruluşunun yatırımcıya ait nakit veya sermaye piyasası aracını teslim yükümlülüğünü yerine getirememesiyle ilgilidir. Piyasa fiyat kaybını karşılamaz. 2026 için ilan edilen kişi başına azami tutar 2.065.145 TL’dir; tazmin koşullarını taşımayan her yatırım kaybına uygulanacak ödeme değildir. SPKn m.82–84; YTM azami tazmin tutarı.
7596 m.6/6’daki işlev ise farklıdır: Tasfiye bittikten sonra geri kazanım hesabına gelen tutarlar, pay sahiplerine ödenmek üzere YTM’ye aktarılır. Bu dağıtım ile olağan YTM tazmin sınırını birbirine karıştırmamak gerekir. Ayrıntılar YTM kapsamı ve başvuru rehberindedir.
Şikâyet ve özel hukuk talepleri nasıl yürütülür?
SPK’ya denetim şikâyeti, kuruluş hakkında inceleme ve tedbir alınmasını istemeye yarar; talebin kabulü yatırımcıya mutlaka ödeme yapılacağı anlamına gelmez. Danıştay 13. Dairesinin 06.12.2023 tarihli E.2019/2593, K.2023/5305 sayılı kararı, fon işlemleri hakkında şikâyet üzerine verilen SPK cevabının iptaline ilişkindir. Bilgilendirme ve işlem kayıtlarına dayalı değerlendirme sonucunda ret onanmıştır; bu karar SPK’ya karşı tazminatın hükme bağlandığı bir dosya değildir. Kararın tam metni; şikâyet ve tazminat ayrımı.
Portföy yönetim şirketi, saklamacı ve dağıtıcının sorumluluğu da kendi görevleri üzerinden incelenir. SPKn m.55–56’daki yönetim ve saklama hükümleri, sözleşmeler ve somut satış ilişkisi önemlidir. Bu taleplerin görevli mahkemesi, varsa dava şartı arabuluculuğu ve süreleri, SPK’ya karşı idari davadan ayrı belirlenmelidir. Aracı kurumun iflası veya başka davanın açılmış olması, idari süre hesabının bırakılmasını gerektirmez. SPKn m.55–56; aracı kurum iflasında SPK sorumluluğu; serbest fonun uygunsuz satışı.
Dosya incelemesinin sonunda hangi sorular açık kalmamalı?
Başvuru hazırlanırken bir sayfalık olay çizelgesinde şu dört nokta görülebilmelidir: Kurulun hangi bilgi karşısında hangi görevi bulunduğu; neyin zamanında yapılmadığı; bu nedenle hangi kişisel kaybın oluştuğu; istenen tutarın tahsilatlar sonrası nasıl hesaplandığı. Bu bağlantının eksik olduğu yerde yalnız emsal sayısını artırmak dosyayı güçlendirmez. Eksik kayıt belirlenmeli, temin edilemiyorsa hangi kurumdan neden isteneceği açıklanmalıdır.
SPK’ya karşı hak arama için ayrıntılı rehberler
- SPK kararlarına karşı yargı yolları: karar türüne göre görev, süre ve talep ayrımı.
- SPK tam yargı davasında süreler: işlem ve eylem ayrımı, ön başvuru, tebligat ve zımni ret.
- Hizmet kusurunun ispatı: Kurulun görevi, bilgi edinmesi, müdahale imkânı ve kişisel zarar.
- Danıştay kararları: olay, sonuç ve ret gerekçelerine göre karşılaştırma.
- Aracı kurum iflasında sorumluluk: teslim borcu, denetim, tasfiye ve alacağın ispatı.
- SPK personeline dava: husumet, görevle bağlantı ve rücu.
- Şikâyet ve tazminatın farkı: aynı olaydaki farklı başvuru amaçları.
Sık sorulan sorular
SPK’ya dava açmak için önce yatırım kuruluşuna karşı davayı bitirmek gerekir mi?
Her olay için böyle bir ön koşul yoktur. SPK’nın kendi görev ihlaline dayalı talep ayrıca değerlendirilir. Diğer davada tahsil edilen tutar, aynı zararın hesabını etkiler; bu davayı beklemek idari başvuru ve dava sürelerini kendiliğinden durdurmaz.
Tasfiye bitmeden zarar tutarı kesinleşmiyorsa ne yapılır?
Mevcut hesap, alınan ödemeler ve kalan varlıklar gösterilir; hangi belgenin eksik olduğu açıklanır. Süreler ayrıca korunur. İYUK m.16/4, nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek dava miktarının bir defa artırılmasına imkân verir; bu hak bütün zarar koşullarının gerçekleştiği anlamına gelmez.
Risk bildirim formu imzalamış olmak tazminat talebini engeller mi?
Risk formu, açıklanan piyasa riskinin değerlendirilmesinde önem taşır. Kuruluşun veya idarenin her türlü hukuka aykırı davranışından peşinen vazgeçildiği anlamına gelmez. Davada hangi zararın bildirilen riskten, hangisinin ileri sürülen görev ihlalinden doğduğu ayrıştırılmalıdır.
Aracı kurum kaydında görünmeyen varlık için dava açılamaz mı?
Kayıtta görünmeme ciddi bir ispat sorunudur; tek başına varlığın hiç bulunmadığını göstermez. Banka transferi, sözleşme, emir, saklama ve karşı kurum kayıtları birlikte araştırılır. Talep edilen para veya menkul kıymetin yatırımcıya ait olduğu gösterilmeden SPK’nın sorumluluğuna geçilemez.
Fon tasfiyesinden ödeme almak SPK’ya karşı davadan vazgeçmek midir?
Ödeme alınması ile davadan feragat aynı işlem değildir. Alınan tutar ilgili zarar hesabına yansıtılır. Ayrıca bir sulh, ibra veya feragat belgesi imzalanmışsa hangi hakları ve kişileri kapsadığı kendi metni üzerinden incelenir.
Aynı fondaki bütün yatırımcılar için aynı tazminat hesabı yapılabilir mi?
Ortak fon olayları aynı olsa da alım ve satış zamanları, çıkış emirleri, elde kalan paylar ve tahsilatlar farklıdır. Her yatırımcının zararı ve Kurulun ileri sürülen ihlaliyle bağlantısı kendi kayıtlarıyla kurulmalıdır.
Fon ve yatırımcı hakları hakkında ilgili rehberler
- Fon krizinde yatırımcı hakları
- Tasfiye edilen fonlar ve ödeme takibi
- Yatırımcı Tazmin Merkezi: kapsam, sınır ve başvuru
- Fon soruşturmasında şikâyet ve katılma
- Tasfiyesi tamamlanan fonda kalan zarar
Mevzuat ve karar kaynakları
Kanun hükümleri, olay tarihindeki yürürlük durumuyla birlikte uygulanmalıdır. Metinde incelenen kararların resmî tam metin bağlantıları ilgili değerlendirmelerin yanında verilmiştir.
- Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, özellikle m.125 ve m.129.
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu, özellikle m.55–56, 82–88, 96, 117, 133–134 ve geçici m.7.
- 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu, özellikle m.2–3, 7–16, 20, 27–28, 31, 36 ve 52.
- 2575 sayılı Danıştay Kanunu, m.24.
- 7596 sayılı Kanun, özellikle kapsam, ödeme, mahsup, sorumluluk ve dağıtıma ilişkin m.2–6.
- SPK, 18.09.2026 tarihli düzenleme süreci açıklaması.
- SPK Bülteni 2026/60 ve 27.10.2026 tarihli özel tasfiye rejimi açıklaması.
- YTM, yıllara göre azami tazmin tutarı.
