Kripto borsasında satış emrinin gerçekleşmemesi veya beklenenden düşük fiyattan gerçekleşmesi, tek başına tazminat hakkı doğurmaz. Önce emrin platforma ulaşıp ulaşmadığı, kabul edilip edilmediği, emir türü ve o sırada gerçekten işlem yapılabilecek piyasa koşulları belirlenir. Platforma yüklenebilen bir ihlal ile hesaplanabilir zarar arasında bağlantı kurulabiliyorsa tazminat talebi güçlenir. Ekranda görülen en yüksek fiyat ile sonraki fiyat arasındaki farkın tamamını istemek ise çoğu dosyada bu bağlantıyı kurmaya yetmez.
Bu inceleme, kullanıcının kendisinin verdiği spot alım veya satım emrinin kesinti, gecikme ya da fiyat kayması nedeniyle sorun yaşaması içindir. Kullanıcının vermediği emirler, API anahtarı sızıntıları ve bot yetkileri kripto işlem botu ve API kaynaklı zararlar kapsamında farklı bir delil incelemesi gerektirir. Kaldıraçlı pozisyonun tasfiyesi de aynı hesapla değerlendirilmez.
“Sat” düğmesine basmak ile satışın gerçekleşmesi arasında ne olur?
Bir uyuşmazlıkta “emir verdim” ifadesini tek olay gibi kullanmak, hatanın yerini gizleyebilir. Kullanıcı arayüzünde talimat oluşturulur; istek platforma gönderilir; kimlik, bakiye, miktar ve fiyat kontrollerinden geçer; kabul edilen emir işlem ortamına girer; karşı emirle eşleşen miktar gerçekleşir; hesap ve bildirimler güncellenir. Kesinti bu zincirin herhangi bir halkasını etkileyebilir. Kullanıcının ekranında hata görünürken emir sunucuda kabul edilmiş olabilir. Tersi durumda, ekrandaki animasyon bitmiş olsa bile sunucu hiçbir emir almamış olabilir.
| Aşama | Aranacak kayıt | Tek başına söylemediği |
|---|---|---|
| Talimatın oluşturulması | İşlem çifti, emir türü, miktar, ekran zamanı | Emrin platform tarafından alındığını |
| Platforma ulaşma | İstek kimliği, sunucu zamanı, yanıt veya hata kodu | Emrin kabul edildiğini |
| Kabul ve sıraya girme | Emir numarası, kabul durumu, öncelik zamanı | Uygun karşı emir bulunduğunu |
| Eşleşme | Gerçekleşen miktar, her gerçekleşmenin fiyatı ve zamanı | Emrin kalanının da gerçekleştiğini |
| İptal veya sona erme | İptal isteği ve iptal onayının ayrı zamanları | İptal düğmesine basıldığı anda emrin ortadan kalktığını |
Bu tablo bir platformun belirli teknik mimarisini varsaymaz. Amaç, hangi olgunun hangi kayıtla kanıtlanacağını ayırmaktır. Emir numarası yokluğu, talimatın hiç denenmediğini kesin biçimde göstermez; bağlantı ve hata kayıtları da önemli olabilir. Emir numarası bulunması ise tek başına tüm miktarın vaat edilen fiyattan satılması gerektiğini göstermez.
Bu ayrımın açık bir mevzuat karşılığı da vardır: III-35/B.1 sayılı Tebliğ m.37, alım veya satım emri verdiği hâlde işlem gerçekleştirilmediğini ileri süren müşteriye emri verdiğini ispat yükü yükler. Aynı Tebliğ’in m.39-40 hükümleri ise gerçekleşmeyen, iptal edilen ve değiştirilen emirler dâhil kayıtların tutulmasını düzenler. Kullanıcının ispat yükü ile platformun kayıt yükümlülüğü birlikte okunmalıdır; biri diğerini ortadan kaldırmaz.
Piyasa, limit ve stop emrinde aynı zarar hesabı kullanılamaz
Piyasa emrinde ekrandaki son fiyat bir garanti değildir
Son gerçekleşen işlem fiyatı, sırada bekleyen alıcıların bütün miktarı aynı fiyattan satın alacağını göstermez. Satış miktarı en iyi alış kademesinden büyükse emir daha düşük fiyat kademelerine yayılabilir. Fiyat kayması, bu koşullarda platform arızası olmadan da oluşur. Örneğin 100 birimin yalnızca 20’si görünen en iyi alış fiyatından karşılanabiliyorsa, 100 birimin tamamını o fiyatla hesaplamak gerçek piyasa derinliğini yok sayar.
Limit fiyatına dokunulması, bütün emrin gerçekleşmesini kanıtlamaz
Limit satış emri, belirlenen fiyat veya daha iyi fiyat şartıyla çalışır. Fiyat grafiğindeki tek bir işlem, sizin sıranıza kadar yeterli alım miktarı bulunduğunu kanıtlamaz. Emir önceliği, önceki emirler, kısmi gerçekleşmeler ve emrin geçerlilik süresi incelenmelidir. Stop-limit emrinde de tetiklenme ile gerçekleşme ayrıdır: tetiklenen emir limit şartıyla bekleyebilir. Coinbase’in emir yönetimi açıklaması, limit, fiyat kayması ve kısmi gerçekleşmeyi bu teknik ayrımlarla ele alır; her platformun kendi ürün kuralları ayrıca okunmalıdır.
“Emrim gerçekleşmedi” şikâyetinde ilk soru bu nedenle emrin türüdür. Piyasa emrinin makul şekilde iletilmemesi ile geçerli limit emrinin karşı emir bulamaması farklıdır. Platform yalnız belirli emir türlerine izin veren bir moda geçmiş de olabilir. İşlem durumları açıklamasındaki yalnız iptal, yalnız limit veya işlemin durdurulması örnekleri, ekrandaki her sınırlamanın aynı nitelikte olmadığını gösterir. Bu açıklamalar Türkiye’de herhangi bir borsaya otomatik sorumsuzluk sağlamaz.
Türk hukukunda kesintinin nedeni neden belirleyicidir?
III-35/B.2 sayılı Tebliğ m.10/2, müşteri emirlerinin emir gerçekleştirme politikası ve çerçeve sözleşmedeki esaslar kapsamında yerine getirilmesini; işlem ve bakiyelerin müşteri bazında tam, doğru ve güncel izlenmesini öngörür. Dolayısıyla yalnız sözleşmenin genel risk paragrafı değil, olay tarihindeki emir gerçekleştirme politikası, ürün açıklaması ve sistemin fiilî işleyişi birlikte incelenir.
6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu m.99/B/4 özel bir ayrım içerir. Bilişim sistemleri, siber saldırı, bilgi güvenliği ihlali veya personel davranışından kaynaklanan kripto varlık kayıpları bakımından Türk Borçlar Kanunu m.71’e gönderme yapılırken, sağlayıcının kusuru olmadan hizmette yaşanan kesinti nedeniyle geçici olarak emir iletilememesi veya işlem/transfer yapılamaması sonucu doğan zararlar bu fıkranın kapsamı dışında bırakılmıştır.
Bu hükümden “her teknik kesinti tazmin edilir” sonucu çıkmaz. “Sistem kesildiği için hiçbir talep ileri sürülemez” sonucu da çıkmaz. Kusursuz geçici kesinti ile platforma yüklenebilen organizasyon, kapasite, bakım veya emir işleme hatası ayrılmalıdır. Ayrıca hesapta zaten bulunan varlığın kaybolması ile satış fırsatının kaçırılması aynı zarar türü değildir. Talep, olayın niteliğine göre özel düzenleme, sözleşmeye aykırılık ve diğer uygulanabilir hükümler üzerinden kurulmalıdır.
Türk Borçlar Kanunu m.112, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zararda borçlunun kusursuzluğunu ispat etmesine ilişkin genel kuralı düzenler. Kullanıcı yine hangi yükümlülüğün ihlal edildiğini, zararını ve nedensellik bağını somutlaştırmalıdır. m.115 ise ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşmasına sınır getirir; izinle yürütülen uzmanlık hizmetlerine ilişkin hükmün uygulanması da hizmetin ve ilişkinin niteliğine göre değerlendirilir. Bu nedenle “tüm kesintilerden sorumlu değiliz” kaydı, incelemeyi bitiren bir belge değildir.
Kesinti sürerken hangi deliller korunmalı?
Önce olayın kısa zaman çizelgesi oluşturulmalıdır: satışın denendiği saat, görünen hata, emrin son durumu, platform açıklaması, hizmetin tekrar kullanılabildiği an ve sonraki işlem. Saat dilimi mutlaka yazılmalıdır. Türkiye saatiyle 17.04’te çekilmiş ekran görüntüsünü UTC 14.04 kayıtlarıyla eşleştirmeden üç saat gecikme bulunduğu ileri sürülemez. Telefon saatinin otomatik ayarda olup olmadığı ve kayıtların hangi saat dilimini kullandığı da not edilir.
- Emir geçmişi ve işlem gerçekleşmeleri mümkünse özgün CSV/PDF çıktılarıyla saklanır; ekran görüntüsü bunları tamamlar.
- İşlem çifti, hesap türü, miktar, limit veya tetik fiyatı, emir numarası ve hata mesajı birlikte kaydedilir.
- Platformun bakım duyurusu ve durum sayfası, URL ve erişim zamanı korunarak alınır. Sonradan değiştirilen açıklamaların sürümleri karıştırılmaz.
- Destek başvurusunda kayıtların muhafazası açıkça istenir; yalnız “zararım var” denilmez, olay aralığı ve emir belirtilir.
- Aynı dönemdeki emir defteri ve gerçekleşen işlem verisi hukuka uygun, güvenilir kaynaktan bulunabiliyorsa saklanır; başka borsanın fiyatı aynı piyasanın birebir kanıtı sayılmaz.
Tekrarlanan satış veya iptal girişimleri ayrıca kaydedilmelidir. Belirsiz ekran yanıtı karşısında aynı emri tekrar göndermek birden fazla geçerli emir yaratabilir. Sonradan doğan fazla satışın sebebi incelenirken bu tekrarlar önem taşır. Hesap şifresi, oturum çerezi veya API sırrı içeren ham kayıtlar açık biçimde paylaşılmamalı; delilin özgün kopyası korunup inceleme için gerekli alanlar güvenli şekilde ayrılmalıdır.
Gerçekleşmeyen satışın zararı nasıl hesaplanır?
Ölçü, geçmişe bakarak seçilmiş en yüksek fiyat değildir. İhlal yaşanmasaydı, bu emir için hangi miktarın hangi fiyatlardan gerçekleşmesinin somut verilerle desteklendiği araştırılır. Ardından fiilen elde edilen veya makul şekilde elde edilebilecek sonuçla karşılaştırma yapılır. Komisyonlar, kısmi gerçekleşmeler, kalan varlık, kullanıcının sonraki kararları ve alternatif işlem imkânının gerçekten bulunup bulunmadığı hesaba katılır.
Varsayımsal örnek: Kullanıcı 100 birimi satmak ister. Olay anındaki doğrulanmış alış kademeleri 40 birim için 1.000 TL, sonraki 60 birim için 990 TL olsun. Emrin tamamının normal koşullarda bu kademelerden gerçekleşeceği ayrıca kanıtlanabilirse brüt karşı olgu tutarı 99.400 TL olur. Kesinti sonrası 100 birimin 920 TL’den satılması 92.000 TL getirir. İlk incelemede fark 7.400 TL’dir; 100 × 1.000 hesabıyla bulunan 8.000 TL değildir.
Her iki işlemde de binde bir komisyon varsayılırsa ilk tutarın neti 99.300,60 TL, fiilî tutarın neti 91.908 TL olur; fark 7.392,60 TL’dir. Bu hesap mahkemenin hükmedeceği tazminat değildir. Emir önceliğinin farklı olması, kullanıcı bakiyesinin yetersizliği, limit şartı, başka gerçekleşmeler veya kesinti sona erdikten sonra bağımsız biçimde bekleme kararı verilmesi sonucu değiştirebilir. Hesap önce varsayımlarını, sonra rakamını göstermelidir.
Varlık hâlâ hesaptaysa “satılamayan varlığın bütün değeri” otomatik zarar sayılamaz. Aynı varlığın hem hesabınızda kalmasını hem de bütün bedelinin ayrıca ödenmesini isteyen hesap çift karşılamaya yol açabilir. Zararın hangi tarih ve değere göre gerçekleştiği, elde kalan ekonomik değerin nasıl dikkate alınacağı ve bir fırsat kaybının ne ölçüde ispatlandığı ayrıca tartışılmalıdır.
Platformun açıklaması hangi sorularla sınanır?
“Yoğunluk vardı” açıklaması, tek başına kusurun bulunduğunu veya bulunmadığını kanıtlamaz. Kesintinin kapsamı, önceden bilinen kapasite ihtiyacı, yedek sistemlere geçiş, bakımın duyurulması, hangi kullanıcıların etkilendiği ve emirlerin nasıl korunduğu incelenir. “Kullanıcının interneti kesildi” deniliyorsa diğer uygulamalara erişim görüntüleri yardımcı olabilir; fakat bunlar borsaya giden isteğin ulaştığını tek başına kanıtlamaz. Sunucu ve istemci verilerinin eşleştirilmesi gerekir.
“Fiyat kayması normaldi” savunmasında ise emir defteri ve gerçekleşme dizisi aranır. “Emir reddedildi” açıklaması için ret nedeni ve zamanı, “iptal edildi” açıklaması için iptalin hangi tarafça ve hangi kurala göre yapıldığı istenir. İnceleme, platformun bütün kaynak kodunu istemek yerine uyuşmazlığı çözebilecek sınırlı ve somut kayıtları hedeflemelidir. Teknik uzman raporunun görevi hukuki sorumluluğa peşinen karar vermek değil, gerçekleşen süreci ve alternatif açıklamaları denetlenebilir biçimde ortaya koymaktır.
Başvuru ve dava öncesi dosya nasıl kurulmalı?
İlk yazılı başvuruda olay zaman çizelgesi, emir bilgileri, talep edilen kayıtlar ve geçici zarar hesabı ayrı sunulmalıdır. Yanlış işlem kaydının düzeltilmesi, gerçekleşme bilgilerinin açıklanması ve tazminat talebi aynı şey değildir. Platformun cevabı belirsizse hangi sorunun yanıtsız kaldığı gösterilir. SPK’ya mevzuata aykırılık bildirimi denetim bakımından önem taşıyabilir; düzenleyici başvuru, özel hukuk tazminat davasının veya süre takibinin yerini almaz.
Silinme veya erişimin önemli ölçüde zorlaşması riski bulunan kayıtlar için HMK m.400 kapsamında delil tespiti değerlendirilir. Talepte hangi olayın, hangi sistem kaydı veya teknik incelemeyle tespit edileceği açıklanmalıdır. “Borsanın bütün kayıtları incelensin” yerine belirli hesap, işlem çifti ve kısa zaman aralığı, incelemenin amacını görünür kılar.
Görevli mahkeme de ezbere seçilmemelidir. İstanbul BAM 16. Hukuk Dairesinin 30.01.2025 tarihli, E.2024/1788, K.2025/140 kararı, sistem hatasıyla gerçekleştirildiği ileri sürülen kripto satışlarından doğan uyuşmazlıkta 7518 sayılı Kanun sonrası düzenlemeyi değerlendirerek ticaret mahkemesinin görevli olduğu sonucuna ulaşmıştır. Karar, kesintiden doğan fiyat kaymasının tazminine hükmetmemiştir. Olay tarihi, taraf, hizmet ve talep bakımından aynı dosyaymış gibi kullanılamaz; ancak eski metinlerdeki her kripto uyuşmazlığını aynı mahkemeye yönlendiren yaklaşımın yetersizliğini gösterir.
Bu nedenle dava hazırlığında kripto uyuşmazlıklarında görev ve yetki ayrımı da ayrıca değerlendirilmelidir. Yargı yolunun seçimi, teknik arızanın varlığına ilişkin incelemeden ayrı bir sorudur.
Başarılı bir talebin omurgası şöyledir: somut emir, doğrulanmış aksama, uygulanabilir yükümlülük, nedensellik bağı ve çift sayım içermeyen zarar. Birinin eksikliği diğerinin daha iddialı anlatılmasıyla giderilemez. Emir kayıtları ve piyasa verileri birlikte okununca, normal işlem riskiyle platformdan kaynaklanabilecek ihlal birbirinden ayrılabilir.
Kaynaklar ve uygulama kapsamı
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu: m.99/B/3-4.
- III-35/B.2 sayılı Tebliğ: m.10-12, emir gerçekleştirme ve kayıt düzeni.
- III-35/B.1 sayılı Tebliğ: m.37, m.39-40, emirlerin ispatı ve kayıtlar.
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.112 ve m.115.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.400, delil tespiti.
- İstanbul BAM 16. HD, E.2024/1788, K.2025/140, 30.01.2025: yalnız görev tartışması bakımından değerlendirilmiştir.
Teknik ürün açıklamaları sağlayıcı örneğidir; belirli bir platformun sorumluluğu, olay tarihindeki sözleşmesi ve uygulanacak hukuk üzerinden incelenir. Yabancı platformlarda sözleşme tarafı, ülke, yetki ve uygulanacak hukuk ayrıca belirlenmelidir.
