Hesabınızdan dışarıya tek bir kripto transferi yapılmamış olabilir. Buna rağmen gece boyunca verilen onlarca emir, elinizdeki varlıkları istemediğiniz fiyatlardan başka tokenlara çevirmiş ve ciddi kayıp yaratmış olabilir. İşlem botu kullanan kişinin “para çekme yetkisi vermemiştim” demesi bu nedenle önemli, fakat tek başına yeterli değildir. Kripto borsasına bağlı bir API anahtarının hangi işlemleri yapabildiği ve o işlemlerin kimin talimatıyla gerçekleştiği ayrı ayrı incelenmelidir.
Bu dosyalarda sorun bazen ele geçirilmiş bir anahtar, bazen hatalı çalışan bir bot, bazen de kullanıcının onayladığı fakat riskini yanlış anladığı bir stratejidir. Aynı ekrandaki zarar rakamı üç farklı hukuki ilişkiyi gizleyebilir. Teknik olarak geçerli bir istek, hukuken yetkili bir talimatla aynı şey değildir; zarar eden her otomatik işlem de kendiliğinden yetkisiz işlem sayılmaz. İncelemenin çıkış noktası bu ayrımdır.
API anahtarı neye erişim sağlar, neyin yerine geçmez?
API, bir yazılımın başka bir yazılımın işlevlerini kullanmasını sağlayan arayüzdür. Kripto piyasasında portföy takip uygulaması hesabın bakiyesini okuyabilir; işlem botu emir gönderebilir; yetkisi bulunan başka bir entegrasyon belirli transferleri başlatabilir. Kullanıcı her işlem için borsanın web sayfasını açmak zorunda kalmaz. Bu kolaylık, erişim yetkisinin kapsamının ve anahtarın saklandığı ortamın önemini artırır.
API anahtarı genellikle belirli hesaba ve izinlere bağlı bir tanımlama veya doğrulama düzeninin parçasıdır. Kullanılan yönteme göre gizli anahtar, kriptografik imza veya erişim belirteci gibi ek unsurlar bulunabilir. Her platform aynı mekanizmayı kullanmaz. Merkezi borsa API anahtarıyla blockchain cüzdanının özel anahtarı aynı şey değildir. Birinin iptal edilmesi, diğerinin kontrolünü otomatik olarak değiştirmez; olay müdahalesinde hangi erişimin etkilendiği doğru belirlenmelidir.
Salt okuma yetkisiyle alım satım yetkisi farklıdır. Sadece okuma izni olan erişim normal şartlarda emir verememelidir; buna rağmen hesap bilgileri ve işlem alışkanlıkları açığa çıkabilir. İşlem izni olan bir anahtar ise para çekemese bile mevcut varlığı satabilir, başka varlık alabilir veya açık emirleri değiştirebilir. Transfer yetkisi ayrıca verilmişse dışarıya varlık çıkarma riski de değerlendirilir. Yetki adlarının anlamı ilgili platformun olay tarihindeki tanımından doğrulanır.
Bir uygulamanın “güvenli bağlantı” veya “sadece bot erişimi” demesi, gerçek izin listesinin yerine geçmez. Hesapta oluşturulan anahtarın hangi kapsamlarla açıldığı, sonradan değişip değişmediği ve hangi alt hesaplara ulaştığı kontrol edilir. Bazı platformlar IP adresi veya ürün bazlı sınırlamalar sunar; bazılarında seçenekler daha dardır. Kullanıcıya, gerçekte bulunmayan bir parite veya tutar sınırı varmış gibi güvence verilmemelidir.
Para çekme kapalıyken nasıl zarar doğabilir?
Alım satım yetkisi, hesabın ekonomik bileşimini değiştirme yetkisidir. Yetkisiz kişi ya da hatalı yazılım, likiditesi düşük bir piyasada elverişsiz emirler verebilir; tekrar eden işlemler komisyon maliyetini büyütebilir; kullanıcının taşımak istemediği bir riski hesaba yükleyebilir. Böyle bir olayda varlık borsanın dışına çıkmadığı hâlde hesap değeri düşebilir. İnceleme sadece çekim geçmişine bakarsa bu kayıp yolu gözden kaçar.
Burada kimin kazandığı da her zaman basit değildir. Bütün karşı işlemlerin belirli saldırganın hesabına ait olduğu varsayılamaz. Piyasa koşulları, emir eşleşmeleri ve varsa bağlantılı hesaplar platform kayıtlarıyla araştırılır. Bir fiyat sıçramasının görülmesi, tek başına organize piyasa bozucu işlem kanıtı değildir. Şüpheli davranışın niteliği, tekrar örüntüsü ve hesap bağlantıları somut delillerle desteklenmelidir.
Kullanıcının kendi onayladığı bir strateji de zarar üretebilir. Örneğin belirli fiyat aralığında sürekli alım satım yapan bir sistem, piyasa bu aralığın dışına çıktığında beklenmeyen portföy dağılımı yaratabilir. Bu sonuç, yazılımın sözleşmeye aykırı çalıştığını otomatik olarak göstermez. Önce vaat edilen işlev, seçilen parametreler ve gerçekleşen davranış karşılaştırılır. Stratejinin ekonomik başarısızlığıyla yazılımın emirleri yanlış üretmesi farklı iddialardır.
| Erişim | İşlev | Dosyada araştırılacak konu |
|---|---|---|
| Hesap verisi okuma | Bakiye ve işlem geçmişine erişim | Bilgi sızıntısı, amaç dışı kullanım ve paylaşım |
| Alım satım | Emir verme, değiştirme veya iptal | Talimat kapsamı, yetkisiz emir ve gerçekleşme fiyatları |
| Transfer veya çekim | Platformun izin verdiği varlık hareketleri | Alıcı, adres onayı, transfer kaydı ve güvenlik kontrolleri |
| Alt hesap veya ek ürün erişimi | Tanımlı kapsamda farklı hesap işlemleri | Yetkinin hangi hesap ve ürünleri kapsadığı |
Şüpheli emirler sürüyorsa önce erişimi durdurmak gerekir
Olay devam ederken bütün kayıtları toplamayı bitirmeyi beklemek yeni zarara yol açabilir. Güvenli cihazdan şüpheli API erişimi iptal edilir veya platformun sunduğu güvenlik kilidi uygulanır; işlem botu durdurulur ve platformun olay bildirim kanalına başvurulur. Öncelik devam eden yetkisiz işlemlerin kesilmesidir. Mümkün olan ölçüde anahtarın tanımlayıcı bilgisi, izin kapsamı ve iptal zamanı kaydedilir; gizli anahtar açık mesaj veya dilekçeye eklenmez.
Botun kendi panelindeki kapatma düğmesi, borsadaki erişimin de iptal edildiğini her zaman göstermez. Başka sunucuda çalışan kopya, zamanlanmış görev veya üçüncü taraf hizmet anahtarı kullanmaya devam edebilir. Bu nedenle borsa tarafındaki anahtar durumu doğrulanır. Buna karşılık anahtarı iptal etmek de daha önce kabul edilmiş bütün açık emirlerin kendiliğinden iptal edildiği anlamına gelmez. Açık emirler ayrıca kontrol edilir ve kullanıcının güvenli biçimde verebildiği talimatlarla ele alınır.
Hesap parolasını değiştirmek de her platformda bütün API anahtarlarını veya oturumları otomatik olarak geçersiz kılmayabilir. İptal edilen erişimler, aktif oturumlar, bağlı uygulamalar ve yeni oluşturulmuş anahtarlar ayrı incelenir. E-posta hesabı veya cihaz da ele geçirilmişse sadece borsa şifresiyle sınırlı müdahale yetersiz kalabilir. Güvenli kurtarma süreci, olayın kapsamı belirlenerek yürütülür; şüpheli kişinin yönlendirdiği uzaktan erişim yazılımı kullanılmaz.
Hesapta zarar meydana geldi diye kalan bütün varlığı hemen satmak veya transfer etmek herkes için uygun bir adım değildir. Bu işlemler yeni piyasa riski, ücret ve delil karmaşası doğurabilir. Güvenliği sağlama işlemiyle yatırım kararını ayırmak gerekir. Amaç, yetkisiz erişimi durdurmak ve mevcut durumu korumaktır; kullanıcı adına riskli bir yeniden yatırım stratejisi kurmak değildir. Platformun güvenli hesap kısıtlama seçenekleri ve varsa açık pozisyonlar ayrıca değerlendirilir.
İptal zamanı neden ayrıca saklanmalı?
Anahtar iptalinden önce ve sonra gerçekleşen emirler, sorumluluk incelemesinde farklı anlam taşıyabilir. Ancak bir emrin sonradan gerçekleşmesi, onun iptalden sonra gönderildiğini kesin olarak göstermez; daha önce kabul edilmiş açık emir eşleşmiş olabilir. İsteğin gönderim, platforma kabul ve gerçekleşme zamanları ayrı okunur. Bu ayrım yapılmadan “erişim kapalıyken bile işlem yaptılar” sonucu çıkarmak, dosyanın en önemli teknik sorusunu atlamak olur.
“Anahtarınızla imzalanmış” cevabı uyuşmazlığı bitirir mi?
Bir isteğin doğru kimlik doğrulama verisiyle gönderilmiş olması, sistemin o isteği kabul nedenini açıklayabilir. Fakat veriyi o anda kimin kullandığını ve kullanıcının hangi işlemlere izin verdiğini tek başına açıklamaz. Anahtar kullanıcı tarafından bizzat oluşturulmuş fakat bir hizmet sağlayıcının ortamından sızmış olabilir. Yetkili olarak verilen erişim, sözleşmede kararlaştırılan sınırların dışında kullanılmış da olabilir. Teknik doğrulama sonucu, bu olasılıkların hepsini dışlamaz.
Tersinden bakıldığında, her emirde ayrıca insan onayı bulunmaması otomatik işlemi yetkisiz yapmaz. Botun belirli kurallarla emir üretmesi baştan kararlaştırılmış olabilir. Hukuki incelemede otomasyon yetkisinin kapsamı, süre ve ürün sınırları, değişiklik yetkisi ve iptal mekanizması değerlendirilir. Kullanıcının yalnızca bakiye takibi için izin verdiği uygulamanın emir üretmesiyle, açıkça onaylanmış stratejinin kararlaştırılan sınırlar içinde çalışması farklıdır.
IP adresi de bu ayrımın bir parçasıdır; failin adı değildir. İstek bulut sunucusundan, ortak ağdan veya hizmet sağlayıcının altyapısından gelmiş olabilir. Aynı IP’den gelen işlemlerin mutlaka aynı gerçek kişi tarafından verildiği söylenemez. Buna karşılık beklenmeyen konum veya yeni bir ağ kaydı, diğer bulgularla birlikte araştırma yönü gösterebilir. İlgili kaydın zamanı ve hangi teknik sistem tarafından üretildiği mutlaka korunmalıdır.
İnceleme sırasında API imzasıyla güvenli elektronik imza da birbirine karıştırılmamalıdır. Her teknik imza, mevzuatta belirli şartlarla düzenlenen güvenli elektronik imza niteliğinde değildir. Hukuki delil değeri kullanılan mekanizmanın niteliği, kayıtların bütünlüğü ve diğer delillerle birlikte değerlendirilir. Raporda yalnızca “imza mevcut” yazılması yerine imzanın neyi doğruladığı ve neyi doğrulamadığı açıklanmalıdır.
Bot hatası nasıl ayırt edilir: Emir gönderildi mi, gerçekleşti mi?
Otomatik işlem sistemlerinde emrin hazırlanması, borsaya ulaşması, kabul edilmesi ve eşleşmesi ayrı aşamalardır. Botun ekranında “gönderildi” görünmesi emrin gerçekleştiğini göstermez. Borsadan yanıt gelmemesi de emrin kesinlikle ulaşmadığı anlamına gelmeyebilir. Bağlantı kesintisinde yanıt kaybolurken emir kabul edilmiş olabilir. Bu yüzden yalnızca hata mesajına dayanarak aynı talimatı yeniden üretmek, bazı tasarımlarda mükerrer emir riskine yol açabilir.
İşlem tekrarını önleme, emir kimliğini takip etme ve bilinmeyen sonucu sorgulama mekanizmaları bu nedenle önemlidir. İncelemede her denemenin istemci referansı, borsanın verdiği emir numarası ve gerçekleşme kayıtları eşleştirilir. Aynı amaca yönelik iki kayıt her zaman iki ayrı satış değildir; bir emrin birden fazla parçalı gerçekleşmesi de olabilir. Tam tersi, tek işlem sanılan hareket gerçekte birbirinden bağımsız tekrar emirlerinden oluşabilir.
Emir iptalinde de benzer bir yarış yaşanabilir. İptal isteği hazırlanmışken emir piyasada eşleşmiş olabilir. İptal düğmesine basma zamanı, borsanın iptali kabul zamanı ve işlem zamanı karşılaştırılır. Platformun olay tarihindeki emir kuralları ve yanıt kodları okunur. İptal talebinin gönderilmiş olması her olayda gerçekleşmiş işlemin geri alınmasını gerektirmez; fakat zamanında kabul edilmiş bir iptalin uygulanmaması farklı bir inceleme konusudur.
Emir türü önemlidir. Piyasa emri, belirli bir fiyatın garanti edildiği anlamına gelmez; likiditeye bağlı farklı fiyatlardan gerçekleşebilir. Limit emri ise fiyat sınırı koyar fakat mutlaka gerçekleşmez. Stop koşulunun tetiklenmesi, her sistemde aynı emir türünü veya aynı fiyat sonucunu doğurmaz. Strateji ekranındaki “zararı durdur” adı, platforma gerçekte gönderilen emrin teknik tanımının yerine geçmez. Emir gövdesi ve kabul kaydı incelenmelidir.
Fiyat adımı, minimum miktar, ondalık hassasiyet ve paritenin baz/karşıt varlık düzeni de hata kaynağı olabilir. Botun miktar yerine parasal tutar gönderdiği veya sembol dönüşümünü yanlış yorumladığı bir olay, saldırı bulunmadan zarar doğurabilir. Bu tür iddialar gerçek para kullanılan ortamda tekrar denenerek araştırılmaz. Güvenli inceleme, korunmuş kayıtların ve uygun test ortamının kullanılmasıyla yapılır; yeni emir vererek delil üretmeye çalışılmaz.
İletim sorunu botun dışında, borsanın kesintisi sırasında yaşanmışsa ayrıca kesintide gerçekleşmeyen satış emri ve tazminat bakımından inceleme yapılır. Kabul edilmiş emrin gerçekleşmemesi ile platforma hiç ulaşmayan satış niyeti aynı ispat sorununu doğurmaz; kesinti aralığı, emir kimliği ve o andaki işlem imkânı eşleştirilmelidir.
Geriye dönük test neden tek başına ispat değildir?
Backtest, geçmiş verilerle stratejinin nasıl çalışabileceğini modellemektir. Geçmiş fiyat serisinde kârlı görünen sonuç; canlı emir sırası, komisyon, gecikme, kısmi gerçekleşme ve piyasa derinliğini içermeyebilir. Bu nedenle bot satıcısının sunduğu performans görseliyle gerçek hesap sonucu arasında fark bulunması tek başına belirli bir teknik kusuru göstermez. Kullanılan varsayımlar ve hangi maliyetlerin hesaba katıldığı araştırılır.
Öte yandan geçmiş testin gerçek işlem sonucu gibi sunulması, seçilmiş başarılı dönemlerin genelleştirilmesi veya risklerin gizlenmesi ayrı bir hukuki sorundur. Reklam, satış görüşmesi ve sözleşmedeki somut vaatler korunmalıdır. “Kazanç garantili algoritma” gibi bir ifadenin kullanılmış olması hâlinde, iddianın nasıl sunulduğu ve kullanıcının kararına etkisi değerlendirilir. Sadece ürünün adında yapay zekâ veya arbitraj geçmesi, başarı veya hukuka uygunluk kanıtı değildir.
İnceleme için borsadan ve bot sağlayıcısından hangi kayıtlar istenir?
Her kurum aynı kaydı üretmez. Bot sağlayıcısı stratejinin aldığı veriyi ve ürettiği talimatı tutabilir; borsa ise kabul edilen emirle gerçekleşmeyi kaydeder. Kullanıcının cihazındaki kayıtlar erişim veya ayar değişikliklerini gösterebilir. Bunların birbirine nasıl bağlandığı açıklanmalıdır. Tek taraftan alınmış bir işlem listesini bütün olayın eksiksiz kaydı olarak sunmak, özellikle tarafların kusur iddiaları karşı karşıya geldiğinde yetersiz kalır.
- Anahtar yaşam döngüsü: Oluşturulma, izin verme, yetki değişikliği ve iptal zamanları; ilişkili hesap ve uygulama tanımları.
- Emir kayıtları: İstemci referansı, platform emir numarası, ürün, yön, miktar, fiyat, emir türü, geçerlilik koşulu ve kabul sonucu.
- Gerçekleşme kayıtları: Parçalı işlemler, eşleşme zamanı, fiyat, miktar, ücret, iptal veya düzeltme hareketleri.
- Bot kayıtları: Olayda çalışan yazılım sürümü, strateji ayarları, parametre değişiklikleri, veri kaynağı, bağlantı kesintileri ve tekrar denemeleri.
- Güvenlik kayıtları: Girişler, izin değişiklikleri, ilgili IP ve cihaz bilgileri, uyarılar ve olay müdahalesi işlemleri.
- İletişim: Verilen hizmetin kapsamı, kullanıcı talimatları, iptal isteği, hata bildirimi ve tarafların cevapları.
Bu liste, müşterinin bütün iç güvenlik kayıtlarına koşulsuz erişim hakkı bulunduğu anlamına gelmez. Başka müşterilerin kişisel verileri ve kurumun güvenlik bilgileri korunmalıdır. Kullanıcıya sunulabilecek kayıtlar doğrudan istenir; daha geniş teknik inceleme için gereken belgelerin yetkili makam veya mahkeme aracılığıyla temini değerlendirilir. Talebin tarih aralığı ve işlem kimlikleriyle sınırlandırılması, hem ölçülülüğü hem inceleme verimini artırır.
Gizli anahtarların delil dosyasına açık biçimde konulması yeni güvenlik riski yaratır. İnceleme için çoğu durumda maskelenmiş tanımlayıcılar, erişim kapsamı ve platform kayıtlarıyla ilişki kurulabilir. Gerçek gizli malzemenin zorunlu olarak incelenmesi gereken istisnai durumda ise erişim, saklama ve paylaşım ayrı güvenlik planına bağlanır. “Uzman istedi” gerekçesi, parolaların ve anahtarların sıradan e-postayla gönderilmesini güvenli hâle getirmez.
Log dosyaları alınırken özgün biçim korunur, kopyalama zamanı ve kaynağı kaydedilir. Hash değeri değişiklik denetimine yardımcı olur; tek başına kaydı oluşturan kişinin kimliğini veya içeriğin gerçeğe uygunluğunu kanıtlamaz. Farklı sistem saatleri ortak zaman çizelgesine çevrilirken kullanılan saat dilimi ve hassasiyet açıklanır. Milisaniye ile saniyenin veya UTC ile yerel saatin karıştırılması, emirlerin sırasını yanlış gösterebilir.
Eksik kayıt karşısında raporun yapması gereken, hayali ayrıntı üretmek değil eksikliğin etkisini açıklamaktır. Örneğin yalnızca borsa gerçekleşme listesi mevcutsa işlemlerin yapıldığı söylenebilir; fakat botun hangi sinyalle emir ürettiği kesinleştirilemeyebilir. Teknik uzman görüşünde kesin bulgu, güçlü çıkarım ve henüz doğrulanmamış ihtimal ayrı yazılmalıdır. Böylece mahkeme hangi sonucun hangi delile dayandığını görebilir.
Türkiye’deki düzenlemeler API ve emir güvenliği için ne söylüyor?
API üzerinden emir verilmesi, platformun müşteri emirleri ve bilgi güvenliği yükümlülüklerinden bağımsız bir alan değildir. III-35/B.2 sayılı Tebliğin 18. maddesi, emir ve transfer gerçekleştirme politikası ile işlem esaslarını düzenler. Fiyat, maliyet, hız, gerçekleşme olasılığı ve diğer unsurlar dikkate alınarak müşteri için mümkün olan en iyi sonucun gözetilmesi gerekir. Bu yükümlülük, her emrin piyasadaki bütün fiyatlar arasında mutlak en yüksek kazancı sağlayacağı garantisi olarak okunmamalıdır.
Politikada emir türleri, geçerlilik süreleri, kabul ve iptal esasları ile hatalı emirlerden doğan işlemlerin nasıl ele alınacağı bulunur. İletilen ve kabul edilen emirlere numara verilmesi de düzenlenmiştir. Bu nedenle API uyuşmazlığında olay tarihindeki emir politikası temel belgelerdendir. Platformun sonradan yayımladığı yeni kuralların eski işlemlere uygulanıp uygulanamayacağı ayrıca değerlendirilir. Dayanak, III-35/B.2 sayılı Tebliğ’in emir ve işlem hükümleridir.
Bilgi sistemleri yönünden VII-128.10 sayılı Tebliğ önem taşır. Düzenlemenin 26. maddesinde API erişimlerinde güvenli kimlik doğrulama ve yetkilendirme protokolleri, kullanıcı kimlik bilgilerinin korunması ve aşırı yüklenmeyle kötüye kullanıma karşı trafik yönetimi öngörülür. 16. madde erişim yetkilerinin gerekli en düşük düzeyde verilmesi yaklaşımını; 22. madde denetim izi mekanizmasını düzenler. Bu kurallar, yalnızca anahtarın gizli tutulmasına indirgenemeyen bir güvenlik çerçevesi oluşturur.
Denetim izlerinde işlem türü, uygulama, işlemi yapan kimlik, zaman, sonuç ve erişilen sistem gibi bilgilerin tutulması öngörülür. 22. maddede asgari beş yıllık saklama süresi bulunur; diğer mevzuattan doğan belge saklama yükümlülükleri ayrıca korunur. Bunun anlamı, her log için tek ve istisnasız beş yıllık süre bulunduğu değildir. Somut kayıt türü ve diğer düzenlemeler birlikte değerlendirilir. SPK VII-128.10 sayılı Tebliğ, kayıtların bütünlüğü ve gözetimi bakımından da doğrudan başvuru kaynağıdır.
Uluslararası teknik yaklaşımda da API güvenliği, bir kere anahtar üretmekle tamamlanan iş olarak görülmez. NIST’in SP 800-228 API koruma rehberi, geliştirme ve çalışma dönemindeki risklerle bunlara uygun kontrolleri yaşam döngüsü boyunca ele alır. Bu rehber Türk hukukundaki sorumluluğun yerine geçen bir mevzuat değildir. Fakat teknik incelemede kontrolün hangi aşamada kurulması gerektiğini düşünmeye yardımcı olur: yetki verme, kullanım, değişiklik, izleme ve erişimi sonlandırma.
Borsa mı, bot şirketi mi, kullanıcı mı sorumlu?
Tek bir cevap bütün olayları kapsamaz. Borsa, bot hizmeti veren şirket ve kullanıcı farklı işleri kontrol eder. Anahtarın platform tarafında mı, üçüncü taraf hizmette mi yoksa kullanıcı cihazında mı açığa çıktığı araştırılır. Yetki sınırının yanlış uygulanması, güvenlik uyarısının değerlendirilmemesi ve sözleşmede üstlenilen yazılım işlevinin hatalı çalışması ayrı davranışlardır. Birden fazla etken bulunması mümkündür; inceleme bir tarafın açıklamasını baştan doğru kabul ederek yapılmamalıdır.
6362 sayılı Kanunun 99/B maddesi, kripto varlık hizmet sağlayıcılarının hukuka aykırı faaliyetleri, teslim yükümlülükleri ve belirli bilişim kaynaklı kayıplar bakımından özel sorumluluk hükümleri içerir. Maddenin dördüncü fıkrasında Türk Borçlar Kanunu’nun 71. maddesine gönderme yapılırken kusur olmaksızın yaşanan belirli geçici hizmet kesintileri ayrıca ayrılmıştır. API kaynaklı olduğu söylenen her kaybın bu hükme otomatik girdiği varsayılmamalı; kaybın niteliği ve meydana geliş biçimi açıklanmalıdır.
Bot hizmeti veren kişi veya şirketin sorumluluğu, yaptığı sözleşme ve fiilî hizmet üzerinden değerlendirilir. Basit yazılım lisansı satışı, kullanıcının belirlediği kuralları çalıştıran barındırma hizmeti ve kullanıcı adına yatırım kararları veren yönetim faaliyeti aynı değildir. Yazılımın belirli bir işlevi yerine getirmeyi taahhüt etmesiyle yatırımın kârlı olmasını taahhüt etmesi farklı borçlardır. Fatura, satış yazışmaları, hizmet koşulları ve destek cevapları bu nedenle önemlidir.
Kullanıcının anahtarı açık bir ortamda paylaşması veya gereksiz geniş yetki vermesi de değerlendirmeye alınabilir. Ancak bu bulgu, diğer tarafların bütün yükümlülüklerini ortadan kaldıran otomatik bir sonuç doğurmaz. Hangi davranışın kayba ne ölçüde katkıda bulunduğu araştırılır. Kullanıcıya güvenli varsayılan ayarlar sunulup sunulmadığı, verilen uyarının anlaşılabilirliği ve güvenlik olayına müdahalenin zamanı somut olayda önem taşıyabilir.
Sözleşmedeki sorumluluk sınırlamaları emredici hükümler ve genel işlem koşulları bakımından incelenir. “Bot kullanımı tamamen kullanıcının sorumluluğundadır” ifadesi, hizmet sağlayıcının üstlendiği her borcu veya her hukuka aykırı davranışı kendiliğinden kapsam dışına çıkarmaz. Buna karşılık kullanıcının bilerek aldığı piyasa riskinin bütün sonuçları da yazılım şirketine yüklenemez. İddianın, riskin gerçekleşmesiyle hizmetin gereği gibi ifa edilmemesini ayırması gerekir.
Bot kullanmak için SPK izni gerekir mi?
Kişinin kendi hesabında bir otomasyon aracı kullanması ile başkalarına mesleki veya ticari olarak kripto varlık hizmeti sunması aynı şey değildir. Yazılımın “bot” olarak adlandırılması da hizmetin izin kapsamını tek başına belirlemez. Müşteri emirlerini kim alıyor, yatırım kararını kim veriyor, varlık kimin kontrolünde, gelir hangi hizmet karşılığında elde ediliyor? Fiilî faaliyet bu sorularla incelenmelidir.
Yalnızca teknik araç sağlanmasıyla müşteriye kişiselleştirilmiş yatırım yönlendirmesi, emir yönetimi veya başka düzenlenmiş hizmet sunulması arasında fark bulunabilir. Kullanıcıdan para çekme yetkisi alınmaması, hizmeti her durumda izin rejiminin dışına çıkarmaz. Aynı şekilde bot yazılımı geliştiren herkesin kripto varlık hizmet sağlayıcısı olduğu söylenemez. Türkiye’ye yönelen yabancı hizmetlerde de hizmetin sunuluş biçimi ve uygulanabilir düzenlemeler ayrıca değerlendirilir.
Zarar nasıl hesaplanır: Hesap değeri düşüşü yeterli mi?
Başlangıç portföyüyle son portföy arasındaki fark, incelemenin başlangıcıdır; her zaman hukuken talep edilebilir zararın tamamı değildir. Aynı dönemde piyasa genel olarak düşmüş olabilir. Kullanıcının yetkili işlemleri, yatırmaları ve çekimleri de bakiyeyi değiştirmiş olabilir. Şüpheli emirlerin etkisi diğer hareketlerden ayrılır. Hesaplama hangi para birimiyle ve hangi tarihin fiyatlarıyla yapıldığını açıkça göstermelidir.
Yetkisiz işlemlerden doğan komisyon, olumsuz fiyat farkı ve elde kalan varlığın değeri ayrı kalemler olarak incelenebilir. Fakat aynı kayıp iki kez sayılmamalıdır. Örneğin bir tokenın satışı nedeniyle doğduğu ileri sürülen fark ile o satışın tüm bedelini birlikte zarar yazmak hatalı olabilir. Kayıp diye gösterilen miktarın bir bölümü başka token olarak hâlâ hesapta bulunuyorsa bu varlığın durumu da hesaba katılır.
“Bot düzgün çalışsaydı şu kadar kazanırdım” hesabı özellikle dikkat gerektirir. Gerçekleşmemiş işlemlerin hangi fiyat ve likiditeyle mümkün olacağı, hangi emirlerin eşleşeceği ve kullanıcının stratejiyi ne kadar süre sürdüreceği belirsiz olabilir. Senaryo hesabı yapılacaksa varsayımlar açıkça yazılır; olasılık, gerçekleşmiş kâr gibi sunulmaz. Somut zarar ile ileri sürülen kazanç kaybı farklı delillendirme gerektirir.
Teknik arıza mı, yetki aşımı mı?
Bir olayda kullanıcı bota yalnızca belirli bir paritede işlem izni verdiğini ve belli bir tutar sınırı kararlaştırdığını söylüyor. Platform anahtarı daha geniş izinli olsa bile bot sözleşmesinde daha dar sınır bulunabilir. Botun o sınırı aşması, teknik erişimin mümkün olması nedeniyle kendiliğinden hukuka uygun hâle gelmez. Buna karşılık sınır yalnızca kullanıcının sonradan hatırladığı bir beklentiyse, sözleşme ve ayar kayıtlarıyla desteklenmesi gerekir. Yazılımın erişebildiği alanla tarafların üzerinde anlaştığı yetki aynı belgeyle belirlenmeyebilir.
Blockchain’de transfer yoksa izinsiz işlem de yok mudur?
Merkezi bir borsadaki her alım satım, blockchain üzerinde ayrı bir transfer oluşturmaz. Kullanıcının emirleri borsanın iç kayıtlarında eşleşebilir ve hesabındaki varlık dağılımını değiştirebilir. Bu nedenle zincir gezgininde dışarıya transfer görülmemesi, hesapta izinsiz işlem yapılmadığının kanıtı değildir. Emir kaynaklı zarar iddiasında önce borsanın emir geçmişi, gerçekleşmeler ve müşteri hesap kayıtları incelenir. Zincir verisi, cevaplayamayacağı bir sorunun yerine kullanılmamalıdır; iç kayıtların bulunmaması da varsayımla tamamlanamaz.
Alım satımlardan sonra çekim yapılmışsa zincir analizi incelemenin başka bir katmanını oluşturur. Hangi varlığın, hangi ağdan, ne miktarda ve hangi müşteri çekim talimatıyla gönderildiği belirlenir. Bir işlem botunun son emriyle zincir transferinin yakın saatlerde gerçekleşmesi, tek başına aralarında nedensellik kurmaz. Borsanın toplu cüzdanları, birden fazla müşteriye ait çekimler ve kurum içi cüzdan düzenlemeleri dikkate alınmalıdır. Kamuya açık adreste görülen bütün hareketler bir müşteriye yüklenemez.
Örneğin kullanıcının iddiası düşük likiditeli bir tokenın olağandışı fiyattan satın alınmasıysa, yalnızca para yatırma işlem kimliğini gösteren rapor bu iddiayı açıklamaz. Hangi alış emrinin hangi fiyat basamaklarında gerçekleştiği ve emrin nereden geldiği gerekir. Buna karşılık talep dışarıya yapılan yetkisiz çekime ilişkinse yalnızca alış satış listesi de yeterli değildir. Her belge, dosyada cevaplaması beklenen somut soruyla birlikte değerlendirilmelidir. Böylece teknik rapor çok sayıda ekran görüntüsü içeren fakat temel uyuşmazlığa değinmeyen bir ek hâline gelmez.
Bu tür birleşik olaylarda iki ayrı zaman çizelgesi kurulması yararlı olabilir: emir ve hesap hareketleri için platform kayıtları; dış transferler için doğrulanmış zincir kayıtları. Emir numarasıyla blockchain işlem kimliği aynı tür tanımlayıcı değildir. Aralarındaki bağlantı platformun çekim kaydı gibi ek veriyle kuruluyorsa bu veri açıkça gösterilir. Kesinleşmemiş eşleşmeler varsayım olarak işaretlenir. Raporda doğrudan gözlem, platformdan alınan açıklama ve uzmanın çıkarımı birbirinden ayırt edilebilmelidir.
Son hesap mutabakatında meşru kullanıcı işlemleri, işlem ücretleri, sonradan yapılan iadeler ve olay dışındaki transferler de hesaba katılır. Bütün hesabı geçmiş bir tarihteki değerine döndürmek, her uyuşmazlık için doğru zarar yöntemi değildir. İtiraz edilen emirlerin etkisini ayırmadan toplam portföy düşüşünü talep etmek, piyasa hareketini ve yetkisiz davranışı aynı rakamda birleştirir. Denetlenebilir inceleme, hangi kaybın hangi davranıştan doğduğunu ve hangi bölümün mevcut verilerle açıklanamadığını gösterir.
Şirket hesaplarında çalışan, yazılımcı ve hizmet sağlayıcı yetkileri
Kurumsal hesaplarda anahtar çoğu zaman tek bir kişinin günlük kullanımından ibaret değildir. Finans çalışanı hesap sahibi, yazılım ekibi entegrasyon yöneticisi, dış hizmet sağlayıcı da botu çalıştıran taraf olabilir. Sözleşme ve şirket içi yetkilendirme bu rolleri ayırmalıdır. Hangi kişinin anahtar oluşturabileceği, kimin işlem izni verebileceği ve limitleri kimin değiştirebileceği yazılı olarak belirlenmezse olaydan sonra sorumluluk tartışması bulanıklaşır.
Çalışanın işten ayrılması veya hizmet sözleşmesinin sona ermesi, teknik erişimin kendiliğinden kaldırıldığı anlamına gelmeyebilir. E-posta hesabının kapatılmasıyla API anahtarının iptali ayrı işlemlerdir. Erişim envanteri, kullanılan sunucular, bağlı uygulamalar ve alt hesaplar gözden geçirilmelidir. Yetkiyi sonlandıran talimatın ne zaman verildiği ve hangi sistemde ne zaman uygulandığı kayda geçirilirse, sonradan yapılan işlemlerin değerlendirilmesi daha sağlıklı olur.
Birden fazla kişinin aynı anahtarı kullanması, hangi işlemi kimin yaptığını ayırt etmeyi zorlaştırabilir. Uygun sistemlerde ayrı erişim tanımları, sınırlı yetki ve denetim izleri kullanılması bu sorunu azaltır. Ancak ayrı anahtar bulunması da gerçek kullanıcı kimliğini her koşulda kesinleştirmez; anahtarın başkası tarafından ele geçirilmiş olabileceği dikkate alınır. Kurumsal kontrolün amacı tek bir teknik işarete dayanmak değil, birbiriyle örtüşen kayıtlar oluşturmaktır.
Bot şirketiyle yapılan hizmet sözleşmesinde veri ve anahtar saklama düzeni açık olmalıdır. Erişim bilgileri hangi ortamda tutuluyor, alt hizmet sağlayıcı kullanılıyor mu, olay bildirimi nasıl yapılacak, hizmet sona erdiğinde kayıtlar nasıl teslim edilecek? Bu sorular yalnızca güvenlik ekibinin konusu değildir. Uyuşmazlıkta delilin elde edilebilmesini, olayın zamanında durdurulmasını ve sorumluluğun incelenmesini doğrudan etkiler.
Şikâyet, tazminat ve delil tespiti yolları
Başvuru hazırlanırken olay üç ayrı cümlede açıklanabilmelidir: Hangi yetki verilmişti, gerçekte hangi işlemler yapıldı ve hangi farkın hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyor? Sonra bu üç cümle belgelerle desteklenir. Yetki aşımı iddiasıyla yazılım arızası iddiası aynı dosyada bulunabilir; fakat her birinin dayandığı kayıt gösterilmelidir. Sadece son bakiye görüntüsü ve genel bir “hesabım hacklendi” açıklaması yeterli teknik çerçeve oluşturmaz.
İlgili borsaya ve bot hizmeti sağlayıcısına ayrı, birbiriyle tutarlı bildirimler yapılır. İncelenmesi istenen tarih aralığı, emir numaraları ve anahtarın gizli olmayan tanımlayıcısı paylaşılır. Devam eden erişimin durdurulması, ilgili kayıtların korunması ve olayın gerekçeli açıklaması istenir. Karşı tarafın cevap vermemesi veya yalnızca genel sözleşme bağlantısı göndermesi hâlinde hangi somut soruların yanıtsız kaldığı kayda geçirilir.
Yetkisiz sistem erişimi, veriye müdahale veya aldatıcı şekilde hizmet satışı gibi suç şüphelerinde savcılık başvurusu değerlendirilebilir. Bununla birlikte zarar eden her bot işlemi ceza soruşturması gerektiren suç değildir. Hukuki nitelendirme, olayın unsurlarına ve delillere göre yapılır. Ceza başvurusu, sözleşmeye dayalı tazminat talebinin kendiliğinden karara bağlanmasını veya bütün kaybın otomatik iadesini sağlamaz. Delil ve talep yolları koordineli fakat birbirine karıştırılmadan yürütülür.
Özel hukuk bakımından 6362 sayılı Kanun’un sorumluluk hükümleri, Türk Borçlar Kanunu ve sözleşmenin niteliğine göre diğer hükümler değerlendirilir. Tüketici işlemi bulunup bulunmadığı, görevli mahkeme, yetki ve varsa dava şartı arabuluculuk ayrıca belirlenir. Yabancı hizmette hukuk seçimi, tahkim maddesi ve kararın uygulanacağı yer de hesaba katılır. Teknik bağlantının tek tıkla kurulması, sınır ötesi sorumluluğu tek kurala indirmez.
Kaybolma veya sonradan elde edilmesinde güçlük riski bulunan kayıtlar için delil tespiti değerlendirilebilir. HMK’nın elektronik belge, uzman görüşü ve delil tespiti hükümleri bu çerçevede önem taşır. İnceleme talebi sistemin tamamına sınırsız erişim istemek yerine olayla bağlantılı kayıtları tanımlamalıdır. Teknik uzman görüşü hukuki iddiayı anlaşılır veriye bağlar; mahkeme bilirkişisiyle aynı usuli sıfata sahip olduğu varsayılmaz.
Kişisel veri talebi bütün işlem loglarını açar mı?
Kullanıcının kendi kişisel verileri bakımından sahip olduğu başvuru hakları, başkalarının verilerini veya sistemin bütün güvenlik ayrıntılarını sınırsız edinme hakkıyla aynı değildir. İstenen verinin kişiye ilişkin niteliği ve ilgili istisnalar değerlendirilir. Kurum içi denetim raporu, başka müşterinin işlem bilgisi ve kullanıcıya ait erişim kaydı farklı belgelerdir. Kişisel veri başvurusu ile yargılama sırasında delil getirtilmesi talepleri birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Veri ihlali yaşanmışsa kurumun veri sorumlusu sıfatı ve bildirim yükümlülükleri ayrıca gündeme gelebilir. Finansal kayıp olmadan hesap geçmişinin açığa çıkması da veri güvenliği bakımından önem taşıyabilir. Buna karşılık bir siber olayın varlığı, her kullanıcı açısından aynı kişisel verinin etkilendiğini göstermez. Etkilenen veri kategorileri, erişimin kapsamı ve alınan önlemler somut açıklamayla belirlenmelidir.
Yeni bir bot bağlantısında sözleşme ve güvenlik birlikte okunmalı
Bir bot kullanmadan önce yalnızca getiriyi anlatan ekranı değil, erişim kapsamını ve hizmetin sınırlarını okumak gerekir. Salt analiz yapan uygulamaya işlem veya çekim izni verilmesi çoğu durumda amaçla bağdaşmaz. Platformun sunduğu sınırlamalar kullanılmalı; gereksiz anahtarlar kapatılmalı; anahtarlar kod depolarına, destek ekran görüntülerine veya ortak belgelere yazılmamalıdır. Güvenlik, tek bir karmaşık şifre seçmekten daha geniş bir süreçtir.
Sözleşmede hangi stratejinin çalıştırılacağı, parametreleri kimin değiştirebileceği, hizmet kesintisinde ne yapılacağı ve erişimin nasıl iptal edileceği anlaşılır olmalıdır. Komisyonlar, hizmet ücreti ve varsa performansa bağlı ücret ayrı açıklanır. Botun hangi verilere dayanarak karar verdiği ve performans raporunun neyi ölçtüğü öğrenilir. Gerçek işlem geçmişiyle simülasyon veya tanıtım verisinin ayrılması, sonradan doğacak beklenti uyuşmazlıklarını azaltır.
Test ortamı gerçek para kullanılan piyasanın bütün özelliklerini taşımaz; buna rağmen bağlantının ve emir mantığının güvenli biçimde sınanmasına yardımcı olabilir. Canlı kullanıma geçişte sınırlı yetki, uygun hesap ayrımı ve düzenli izleme düşünülmelidir. Her aracı bütün hesap bakiyesine bağlamak zorunlu değildir. Sunulan seçenekler platforma göre değiştiğinden, uygulanamayan güvenlik özelliği varmış gibi kabul edilmez.
Bir API uyuşmazlığını aydınlatan soru yalnızca “anahtar çalındı mı?” değildir. Anahtarın hangi yetkiyle oluşturulduğu, yazılımın hangi talimatı ürettiği, borsanın neyi kabul ettiği ve hesabın nasıl değiştiği birlikte cevaplanır. Bu kayıtlar ayrıştırıldığında piyasa riski, program hatası ve yetkisiz davranış birbirinden görünür biçimde ayrılır. Kripto varlık teknik uzman raporunun dosyaya katkısı da tam olarak budur: teknik olarak mümkün olanla delille gösterilebileni, delille gösterilenle hukuken talep edilebileni birbirine karıştırmamak.
İlgili çalışma alanı: Kripto Varlık Hırsızlığı ve Siber Saldırılar — Cüzdanı veya borsa hesabı iradesi dışında ele geçirilerek kripto varlığı çalınan bireyler ve kurumlar.
