Bankadan aynı gün alınan iki ödeme farklı vergi kurallarına tabi olabilir. Mevduat faizi paranın hesapta değerlendirilmesinin; opsiyon primi ise bankaya verilen alım veya satım hakkının karşılığıdır. Mevduatın faizine uygulanan düşük veya sıfır stopaj oranı, aynı paket içinde imzalanan opsiyon sözleşmesinin primine kendiliğinden geçmez.
GİB’in 26 Temmuz 2024 tarihli, E-62030549-125[2023]-1001639 sayılı özelgesi bunu KKM+FXTL PUT işlemi üzerinden açıklamıştır. Başvuran kişi, kur korumalı mevduat sözleşmesinin yanında ayrı bir opsiyon sözleşmesi imzalamış; kendisine ödenen primden kesinti yapılmıştır. İdare, o olayda opsiyon priminden bankanın %10 gelir vergisi kesmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Bu oranı bütün müşterilere, bütün opsiyon türlerine ve bütün tarihlerdeki mevduat ödemelerine yaymak ise doğru değildir.
Yazıdaki bölümler
“Ek getiri” hangi sözleşmenin karşılığıdır?
Bir opsiyonu alan taraf, sözleşmedeki koşullarla belirli bir varlığı belirli fiyattan alma veya satma hakkı elde eder. Bu hakkı satan kişi ise karşılığında prim alır ve koşullar gerçekleşirse sözleşmedeki yükümlülüğü yerine getirir. Dolayısıyla prim, yalnız bankada para bulunduğu için ödenen faiz değildir.
2024 özelgesinde belirleyici olgu, müşterinin mevduat sözleşmesine ek olarak opsiyon işlem sözleşmesi imzalamış olmasıdır. Bankanın ürüne verdiği pazarlama adı veya hesap özetinde kullanılan “ek getiri” ifadesi, ödemenin hukuki kaynağını tek başına belirlemez. Hangi tarafın hangi hakkı aldığı, primin kime ödendiği, kullanım fiyatı, vade ve uzlaşma şekli sözleşmeden görülmelidir.
Bu ayrım vergi hesabından önce riskin anlaşılmasını da sağlar. Prim almak, müşterinin risksiz bir mevduat faizi elde ettiği anlamına gelmez. Hakkın kullanılması halinde doğacak varlık teslimi veya nakdî ödeme yükümlülüğü, alınan primi aşan ekonomik sonuç yaratabilir. Vergi kesilmesi de bankanın ürün tanıtımını veya müşterinin bütün riskleri anladığını tek başına kanıtlamaz.
2024 özelgesinde mevduat faizi ile opsiyon primi nasıl ayrılmıştır?
GVK 75/2-7 mevduat faizini menkul sermaye iradı olarak düzenler. Bu gelir için kesinti, geçici 67. maddenin 4. fıkrası üzerinden değerlendirilir. Bankanın taraf olduğu veya banka aracılığıyla yapılan opsiyon sözleşmesinden elde edilen gelir ise geçici 67/13 kapsamında diğer sermaye piyasası aracı geliri olarak ele alınır ve 1. fıkra kapsamındaki kesinti rejimine girer.
Özelge, o tarihteki döviz veya altın dönüşümlü mevduat hükümlerinde yer alan %0 oranını aktarmış; ayrı opsiyon sözleşmesinin primine bu oranı uygulamamıştır. Sonuç, “KKM paketindeki bütün ödemeler aynı orana tabidir” düşüncesinin yanlış olmasıdır. Hesabın mevduat kısmı ile türev işlem kısmı, aynı banka tarafından sunulsa da ayrı incelenir.
| Ödemenin kaynağı | İncelenecek hüküm | 2024 özelgesindeki ayrım |
|---|---|---|
| Mevduat sözleşmesinden doğan faiz | GVK geçici 67/4 ve ilgili tarihteki oran kararı | Belirtilen dönüşümlü hesaplar için o dönemdeki %0 oranı |
| Ayrı KKM+FXTL PUT opsiyon sözleşmesinin primi | GVK geçici 67/1 ve 13 | Somut olayda %10 kesinti |
| Hakkın kullanılmasıyla doğabilecek diğer sözleşme sonucu | Sözleşmenin bütünü, uzlaşma ve matrah hükümleri | Yalnız mevduat faizi satırına eklenerek çözülemez |
Tablodaki %0, 2024 tarihli görüşün ilgili hesap koşullarını anlatır. Bugün herhangi bir mevduat hesabına otomatik uygulanacak genel bir oran değildir. Mevduatta hesabın türü, açılış veya yenileme tarihi, vadesi ve yürürlükteki Cumhurbaşkanı kararları ayrıca kontrol edilir.
Opsiyon gelirinde herkes için %10 mu uygulanır?
Hayır. GVK geçici 67 ile oranları düzenleyen 2006/10731 sayılı Karar’ın güncel metni; yatırımcının sıfatı ile sözleşmenin dayanak varlığına göre ayrımlar içerir. Bankayla dövize dayalı opsiyon yapan gerçek kişi ile aynı işlemi kendi portföyünde yapan sermaye şirketi aynı kesinti sonucuna sahip olmayabilir.
| Geçici 67 kapsamındaki durum | Kesinti yönünden esas ayrım |
|---|---|
| Gerçek kişinin dövize dayalı banka opsiyonundan kazancı; 2024 özelgesindeki KKM+FXTL PUT işlemi gibi | Özel bir istisna veya farklı hüküm bulunmadığında %10 |
| Gerçek kişinin hisse senedi veya hisse senedi endeksine dayalı vadeli işlem ve opsiyon kazancı | İlgili ürün kapsamı sağlanıyorsa %0 özel oran; döviz opsiyonuyla eşitlenmez |
| KVK 2/1 kapsamındaki sermaye şirketlerinin geçici 67/1 kapsamındaki kazancı | Kanundaki %0 kesinti oranı; kurumlar vergisi istisnası anlamına gelmez |
| Mevduat faizinin opsiyon primiyle birlikte ödendiği paket | Mevduat kısmında hesabın tarih, tür ve vadesine ait ayrı oran; opsiyon kısmında kendi rejimi |
Bu tablo Türkiye’de ilgili kesinti rejimine giren işlemleri karşılaştırır. “Opsiyon” adı taşıyan her yabancı platform ürünü için Türkiye’de aynı kurum kesintisi bulunduğunu göstermez. Sözleşmenin tarafı olan bankanın ve aracının kanuni tanıma girip girmediği, yabancı gelir ve vergi anlaşması gibi konular ayrıca değerlendirilir. Yatırımcı türündeki sıfır oran da verginin bütün aşamalarının sıfır olduğu anlamına gelmez.
Banka opsiyon hakkını kullanmazsa prim vergisiz mi kalır?
Hakkın kullanılmaması, primi alan kişiye hiç gelir doğmadığı anlamına gelmez. 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin 2.4.1.10 bölümündeki örnekte bir kişi, prim karşılığında bankaya opsiyon hakkı satmaktadır. Banka vade sonunda hakkı kullanmasa da müşterinin elinde kalan prim sözleşmeden doğan kazanç olarak değerlendirilir.
Varsayımsal olarak gerçek kişi yatırımcı, dövize dayalı banka opsiyonundan 40.000 TL prim almış olsun. Opsiyon kullanılmadan sona ermiş, aynı sözleşmeden başka kazanç veya zarar oluşmamış, mahsup edilecek aynı tür zarar ve gider de bulunmamışsa; %10 oranının uygulandığı durumda kesinti 4.000 TL, primin vergi sonrası tutarı 36.000 TL olur. Bu hesapta mevduatın anaparası veya faizi prim matrahına katılmaz.
Hakkın kullanılması, başka nakdî uzlaşmalar veya sözleşmeye bağlı zararlar bulunması halinde yalnız brüt primi alıp aynı hesabı tekrarlamak yeterli olmaz. Tebliğ sözleşmenin bütünü, sona erme, dönemsel ödemeler ve takvim yılı sınırı içindeki aynı tür zarar mahsubu hakkında kurallar içerir. Bankadan alınacak matrah dökümü, hangi gelirin ve giderin hangi dönemde hesaba girdiğini göstermelidir.
Primi ödeyen opsiyon alıcısının durumu da farklıdır. Hakkın kullanılmaması halinde onun ödediği prim, Tebliğdeki koşullarla işlem zararı olarak ele alınır. Prim ödeyen ile prim alanın sonucunu aynı cümleyle açıklamak, banka ekstresindeki vergi hesabını tersine çevirebilir.
KKM+opsiyon örneği bugün yeni hesap açılabildiğini göstermez
2024 özelgesi, geçmişte yapılmış belirli bir KKM+FXTL PUT işleminin vergi sonucunu inceler. TCMB, 15 Şubat 2025’te tüzel kişilerin KKM hesap açma ve yenileme işlemlerini YUVAM dahil sonlandırmış; 23 Ağustos 2025 itibarıyla KKM hesap açma ve yenilemesini YUVAM hariç genel olarak bitirmiştir.
Bu nedenle eski KKM özelgesinin varlığından, aynı isimli ürünün bugün yeni müşterilere açık olduğu sonucu çıkarılamaz. Özelgenin bugünkü değeri, mevduat ile ona eşlik eden türev sözleşme gelirinin ayrı nitelendirilmesi ilkesidir. Yeni sunulan bir yapılandırılmış üründe sözleşmelerin, risklerin ve gelirlerin yeniden okunması gerekir; eski ürün adını taşımaması vergi ayrımını ortadan kaldırmaz.
Kesintiye itiraz etmeden önce bankadan hangi açıklama alınmalı?
İlk olarak mevduat sözleşmesi, opsiyon çerçeve ve işlem sözleşmesi, işlem teyidi, prim dekontu, vade veya erken kapama sonucu ve kesinti dökümü aynı dosyada toplanmalıdır. Bankadan özellikle matrahın hangi gelir kalemlerinden oluştuğu, kullanılan kur, esas alınan oran kararı ve kesintinin hangi döneme ait olduğu sorulmalıdır.
“Faizden kesilmemiş, primden neden kesildi?” sorusu yerine iki ödemenin sözleşmesel kaynağını ve ayrı kanuni dayanağını sormak daha kullanışlı bir cevap verir. Hata; primin yanlış sınıflandırılmasında, müşteri sıfatında, yanlış oranda, kur hesabında veya uygulanmamış zarar mahsubunda bulunabilir. Kesinti dökümü alınmadan yalnız net ödemenin beklenenden az olması, verginin hatalı olduğunu kanıtlamaz.
Gerçek kişilerin geçici 67 kapsamında kesintiye tabi kazançlarında kural olarak ayrıca yıllık veya münferit beyanname verilmez; ticari faaliyet kapsamındaki gelirlerin ve kanundaki ihtiyari beyan imkânının ayrı hükümleri vardır. Hatalı kesintide düzeltme veya iade yolu değerlendirilirken, yatırım gelirinin beyan rejimi ile bankaya karşı sözleşmesel talep birbirine karıştırılmamalıdır. Opsiyon işleminin BSMV yönünden istisna kapsamında bulunması da bu yazıda incelenen gelir vergisi kesintisini kendiliğinden kaldırmaz; bunlar farklı vergilerdir.
2024 özelgesi, VUK 413 uyarınca kendi başvurusundaki olaya verilmiş idari görüştür. Başka bir müşteriye, farklı ürün ve tarihe otomatik kişisel koruma sağlamaz. VUK 369 kapsamındaki ceza ve gecikme faizi koruması da vergi aslından ayrı ve kanuni koşullara bağlıdır.
Prim ve diğer tahakkukların kur karşılığı ile yıl içi zarar hesabını okurken kaldıraçlı işlemlerde matrahın nasıl ayrıştırıldığına ilişkin örnek de karşılaştırma sağlar. Bununla birlikte her ürünün kendi sözleşmesi ve mahsup grubu korunmalıdır.
KKM ve opsiyon primini ayıran özelgenin tam metni
Bu görüş 2024’teki KKM+FXTL PUT sözleşmesini inceler. Metindeki mevduat uygulaması bugün aynı hesabın açılabildiğini, opsiyon için belirtilen oran da her müşteri ve her dayanak varlığa aynı kesintinin uygulanacağını göstermez. Sözleşme ve müşteri türüne ilişkin ayrımlar yukarıda açıklanmıştır.
Aşağıdaki metinler, GİB’in yayımladığı özelgelerden aktarılmıştır; yalnız sayfa düzeni web okumasına uyarlanmıştır. Özelge, başvuranın açıkladığı somut olay için verilen idari görüştür; herkese uygulanacak genel bir vergi istisnası veya bağlayıcı yargı kararı değildir.
26.07.2024 — Opsiyon prim ödemelerinden gelir vergisi kesintisi yapılıp yapılmayacağı hk — tam metni açın
Tarih: 26.07.2024
Sayı: E-62030549-125[2023]-1001639
GİB’deki resmî özelge kaydını açın
T.C.GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞIİstanbul DefterdarlığıGelir Kanunları Gelir Ve Kurumlar Vergileri Grup MüdürlüğüSayı : E-62030549-125[2023]-1001639 26.07.2024 Konu : Opsiyon prim ödemelerinden gelir vergisi kesintisi yapılıp yapılmayacağı İlgi : 13.09.2023 tarih ve 5828663 sayılı özelge talep formu. İlgide kayıtlı özelge talep formunuz ve eklerinin incelenmesinden; Bankanız ile yapmış olduğunuz KKM+FXTL PUT Opsiyon İşlemi kapsamında kur korumalı mevduat hesabınıza ilişkin sözleşmenin yanı sıra opsiyon işlem sözleşmesi de imzaladığınız ve imzaladığınız bu opsiyon sözleşmesine istinaden tarafınıza ödenen opsiyon primi üzerinden gelir vergisi kesintisi yapıldığı belirtilerek, opsiyon primi üzerinden tevkifat yapılıp yapılmayacağı hususunda görüş talep edildiği anlaşılmış olup Başkanlığımız görüşüne aşağıda yer verilmiştir.193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun 75 inci maddesinin birinci fıkrasında, sahibinin ticari, zirai veya mesleki faaliyeti dışında nakdi sermaye veya para ile temsil edilen değerlerden müteşekkil sermaye dolayısıyla elde ettiği kâr payı, faiz, kira ve benzeri iratların menkul sermaye iradı olduğu belirtilmiş, ikinci fıkrasının (7) numaralı bendinde de mevduat faizlerinin menkul sermaye iradı olduğu hükme bağlanmıştır.Aynı Kanunun geçici 67 nci maddesinde ise menkul kıymetler ve diğer sermaye piyasası araçlarının elde tutulması ve elden çıkarılmasından sağlanan gelirler ile mevduat faizleri, repo gelirleri ve katılım bankalarından elde edilen gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemelere yer verilmiş olup anılan maddenin- (1) numaralı fıkrasında;"Bankalar ve aracı kurumlar takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla;a) Alım satımına aracılık ettikleri menkul kıymetler ile diğer sermaye piyasası araçlarının alış ve satış bedelleri arasındaki fark,b) Alımına aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçlarının itfası halinde alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark,c) Menkul kıymetlerin veya diğer sermaye piyasası araçlarının tahsiline aracılık ettikleri dönemsel getirileri (herhangi bir menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası aracına bağlı olmayan),d) Aracılık ettikleri menkul kıymet veya diğer sermaye piyasası araçlarının ödünç işlemlerinden sağlanan gelirler,üzerinden %15 (2006/10731 sayılı B.K.K. ile tam mükellef gerçek kişi ve kurumlar için bu oran %10 olarak uygulanır) oranında vergi tevkifatı yaparlar. 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrası kapsamındaki mükellefler ile münhasıran menkul kıymet ve diğer sermaye piyasası aracı getirileri ile değer artışı kazançları elde etmek ve bunlara bağlı hakları kullanmak amacıyla faaliyette bulunan mükelleflerden 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununa göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenenler için bu oran %0 olarak uygulanır." ,- (4) numaralı fıkrasında;"Bankalar arası mevduat ile aracı kurumların borsa para piyasasında değerlendirdikleri kendilerine ait paralarına yürütülen faizler hariç olmak üzere, 75 inci maddenin ikinci fıkrasının (7), (12) ve (14) numaralı bentlerinde yazılı menkul sermaye iratlarından ödemeyi yapanlarca %15 oranında vergi tevkifat yapılır."- (13) numaralı fıkrasında ise "Bankaların ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan; belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte, ekonomik veya finansal göstergeye dayalı olarak düzenlenenler de dahil olmak üzere, para veya sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma, satma, değiştirme hak ve/veya yükümlülüğünü veren vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri ile döviz, kıymetli madenler ve Sermaye Piyasası Kurulunca belirlenen diğer varlıklar üzerine yapılan kaldıraçlı işlemlere ilişkin sözleşmeler bu madde uygulamasında diğer sermaye piyasası aracı addolunur."hükümlerine yer verilmiştir.Diğer taraftan, 30/12/2005 tarihli ve 26039 sayılı Resmi Gazete' de yayımlanan 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği'nin "2.4.1.10. Vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri"başlıklı bölümünde;Örnek: Bay (C), opsiyon primi alarak 3 ay vadeli USD alış, YTL satış hakkını bankaya satmıştır. Bu sözleşmeye ilişkin veriler aşağıdaki gibidir:Sözleşme Tutarı:1.000.000 USDVade:3 Ayİşlem anındaki spot kur:1,3400Opsiyon Kuru:1,3800Opsiyon Primi:10.000 USD (1.000.000* % 1)Vadede spot kur:1,3500Bu durumda, vade tarihindeki spot kur, opsiyon kurundan düşük olduğundan Banka dezavantajlı durumda olacak ve opsiyon hakkını kullanmayacaktır. Bay(C)'nın bankayla yapmış olduğu opsiyon sözleşmesi dolayısıyla elde etmiş olduğu opsiyon primi ise, bu sözleşmeden doğan kazanç olarak değerlendirilecek ve Geçici 67 nci maddeye göre tevkifat yapılacaktır.Opsiyon Primi = 10.000 USD*1,340 = 13.400 YTLTevkifat Matrahı= Opsiyon Primi = 13.400 YTL"açıklamalarına yer verilmiştir.Ayrıca, 193 sayılı Kanunun geçici 67 nci maddesi kapsamında uygulanacak tevkifat oranları 22/7/2006 tarihli ve 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Karar ile belirlenmiş olup, söz konusu Kararda 24/12/2021 tarihli ve 4970 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ve 30/12/2021 tarihli ve 5046 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yapılan değişikliklerle dönüşüm kuru/dönüşüm fiyatı üzerinden Türk lirasına çevrilen mevduat hesaplarından elde edilen mevduat faizleri üzerinden yapılacak tevkifat oranı % 0 olarak belirlenmiş bulunmaktadır. Anılan Bakanlar Kurulu Kararı kapsamında belirli bir miktardaki varlığı (fiziksel emtia veya finansal varlık) belirli bir fiyattan gelecekte belirli bir tarihte satın alma veya satma hakkı sağlayan opsiyon sözleşmelerinden elde edilen gelirlere uygulanan tevkifat oranı ise % 10' dur.Buna göre, bankalar ve aracı kurumların taraf olduğu veya bunlar aracılığıyla yapılan opsiyon sözleşmelerinden elde edilen gelirler üzerinden 193 sayılı Kanunun geçici 67 nci maddesinin (1) numaralı fıkrası kapsamında, mevduat faizleri üzerinden ise anılan maddenin (4) numaralı fıkrası kapsamında 22/7/2006 tarihli ve 2006/10731 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının eki Kararda bu gelirler için belirlenmiş olan oranlar üzerinden tevkifat yapılması gerekmektedir.Bu hüküm ve açıklamalar çerçevesinde; Bankanızla yapmış olduğunuz KKM+FXTL PUT Opsiyon İşlemi kapsamında elde ettiğiniz opsiyon primi üzerinden işleme taraf olan Banka tarafından 193 sayılı Kanunun geçici 67 nci maddesi kapsamında % 10 oranında gelir vergisi tevkifatı yapılması gerektiği tabiidir.Bilgi edinilmesini rica ederim.(*) Bu Özelge 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 413.maddesine dayanılarak verilmiştir.(**) İnceleme, yargı ya da uzlaşmada olduğu halde bu konuya ilişkin olarak yanlış bilgi verilmiş ise bu özelge geçersizdir.(***) Talebiniz üzerine tayin edilmiş olan bu özelgeye uygun işlem yapmanız hâlinde, bu fiilleriniz dolayısıyla vergi tarh edilmesi icap ederse, tarafınıza vergi cezası kesilmeyecek ve tarh edilen vergi için gecikme faizi hesaplanmayacaktır.
Resmî kaynaklar
- 26.07.2024 tarihli, E-62030549-125[2023]-1001639 sayılı özelge: KKM+FXTL PUT opsiyon primi ile mevduat faizinin ayrı kesinti rejimi.
- GVK geçici 67: 1, 4, 7, 11, 12 ve 13. fıkralar; müşteri ve gelir türü ayrımları.
- 257 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliği: 2.4.1.10 ve zarar mahsubuna ilişkin açıklamalar. Eski örneklerdeki tarihsel oranlar güncel oran yerine kullanılmamalıdır.
- Gelir Vergisi Kanunu: 75. madde; 2006/10731 sayılı Karar’ın güncel metni: 1/a ve 1/d bentleri.
- TCMB 2025-12 sayılı duyuru ve 2025-45 sayılı duyuru: KKM açılış ve yenileme işlemlerinin sonlandırılması.
- Vergi Usul Kanunu: 369 ve 413. maddeler.
