Mal Ayrılığı Sözleşmesi: Şekil Şartı, Evlilikten Sonra Yapılması ve Geriye Yürümeme

Mal ayrılığı sözleşmesi nedir?

Mal rejimi, eşlerin malvarlıklarının evlilik süresince tabi olacağı kuralları ve rejim sona erdiğinde (ölüm, başka rejimin kabulü, boşanma, iptal veya mal ayrılığı kararı; m. 225) tasfiyenin nasıl yapılacağını belirler. Kanuna göre edinilmiş mallara katılma rejimi asıldır (TMK m. 202/1); eşler mal rejimi sözleşmesiyle kanundaki diğer rejimlerden birini kabul edebilir (m. 202/2): mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı.

“Mal ayrılığı sözleşmesi”, mal ayrılığı rejimini seçen mal rejimi sözleşmesidir; yasal rejimdeki artık değere katılma (m. 236) mal ayrılığı hükümlerinde (m. 242–243) öngörülmez.

Diğer konular için aile hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Mal ayrılığı sözleşmesi nasıl yapılır, şekil şartı nedir?

TMK m. 205/1’e göre mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Tek istisna: taraflar evlenme başvurusu sırasında seçtikleri rejimi yazılı olarak da bildirebilir. Sözleşmeyi taraflar ve gerektiğinde yasal temsilcileri imzalar (m. 205/2).

Noterde sözleşme sürecinde şu sıra izlenebilir:

1. 1
   Rejimi belirleyin

   Mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı; seçim kanundaki sınırlar içinde yapılır (m. 202/2, 203).
2. 2
   Ehliyeti kontrol edin

   Ayırt etme gücü şarttır (m. 204/1); küçükler ile kısıtlılar yasal temsilcilerinin rızasını almak zorundadır (m. 204/2).
3. 3
   Yürürlük tarihini doğru kurun

   Evlilik sırasında yapılan sözleşmede evlenme tarihine yürüyen maddeler geçerli sayılmaz; sözleşme yapıldığı tarihten itibaren geçerlidir (Yargıtay 2. HD, E. 2023/626, K. 2024/6099).
4. 4
   Önceki dönemi hesaba katın

   Önceki rejim yeni rejimin kabulüyle sona erer (m. 225/1); o dönemin tasfiyesinde önceki rejimin hükümleri uygulanır (m. 179).
5. 5
   Noterde düzenleme veya onaylama yaptırın

   Taraflar ve gerektiğinde yasal temsilcileri sözleşmeyi imzalar (m. 205/2).

Evlendikten sonra mal ayrılığı sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet. TMK m. 203’ün birinci cümlesi açıktır: “Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya sonra yapılabilir.” Sözleşme yapmadan evlenen eşler yasal rejime tabidir (m. 202/1); evlilik sırasında noterde yapacakları sözleşmeyle mal ayrılığına geçebilirler (m. 202/2, 205/1).

Evlenme başvurusu aşaması geçtiği için yazılı bildirim yolu kalmaz; sözleşme yapıldığı tarihten itibaren hüküm doğurur. O tarihe kadar edinilen mallar önceki rejime tabi kalır (Yargıtay 2. HD, 2024).

Örnek: 02.03.2005’te evlenen eşler 12.09.2016’da noterde mal ayrılığı sözleşmesi imzalamış olsun. Bu tarihe kadar edinilen mallar için edinilmiş mallara katılma, sonrası için mal ayrılığı hükümleri uygulanır.

Evlilik öncesi mal ayrılığı sözleşmesi nasıl yapılır?

Evlenmeden önce mal ayrılığını seçmek için iki yol vardır (m. 205/1):

• Noterde sözleşme: Düzenleme veya onaylama şeklinde (m. 203, 205/1).
• Evlenme başvurusunda yazılı bildirim: Taraflar başvuru sırasında seçtikleri rejimi yazılı olarak bildirir (m. 205/1, ikinci cümle).

Evlenmeden önce yapılan sözleşme veya evlenme başvurusundaki bildirim evlilik başladığında zaten mevcut olduğundan geriye yürütme sorunu doğmaz. Ehliyet (m. 204) ve imza (m. 205/2) şartları burada da aranır; rejim ileride yeni bir sözleşmeyle değiştirilebilir (m. 203).

Mal ayrılığı sözleşmesinin geçerlilik şartları nelerdir?

Mal ayrılığı sözleşmesi geriye yürür mü?

Hayır. 1 Ocak 2002’den sonra evlenenler bakımından sözleşme ileriye etkilidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 2024 tarihli kararına göre eşler m. 203 uyarınca, 4722 sayılı Kanun m. 10’daki istisnalar dışında geçmişe etkili sözleşme yapamaz. Sözleşme bütünüyle yok sayılmaz: geçmişe etkili maddeler geçersiz, sözleşme yapıldığı tarihten itibaren geçerlidir. 4722 sayılı Kanun m. 10’daki istisna yalnız yasal rejimin evlenme tarihinden geçerli kılınmasına izin verdiğinden, mal ayrılığı sözleşmesi bakımından bu istisna da uygulanmaz.

1 Ocak 2002’den önce evlenenler için durum nedir?

Türk Medeni Kanunu 1 Ocak 2002’de yürürlüğe girmiştir. Bu tarihten önce evlenenler için 4722 sayılı Kanun m. 10 uygulanır:

• Eşler arasında bu tarihe kadar tabi oldukları mal rejimi devam eder (m. 10/1).
• Kanunun yürürlüğünden başlayarak bir yıl içinde başka bir rejim seçmeyen eşler, bu tarihten geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayılır (m. 10/1).
• TMK’nın yürürlüğünden önce açılmış boşanma veya iptal davaları sonuçlanıncaya kadar eşlerin tabi olduğu mal rejimi devam eder; dava boşanma veya iptal kararıyla sonuçlanırsa bu rejimin sona ermesine ilişkin hükümler uygulanır; dava reddedilirse eşler, kararın kesinleşmesini izleyen bir yıl içinde başka bir rejim seçmedikleri takdirde Kanunun yürürlük tarihinden geçerli olmak üzere yasal rejimi seçmiş sayılır (m. 10/2).
• Eşler bu süreler içinde mal rejimi sözleşmesiyle yasal rejimin evlenme tarihinden geçerli olacağını kabul edebilir (m. 10/3).

Bu süre içinde evlenme tarihine yürütülebilen tek seçim yasal rejimdir; 1 Ocak 2002’den önce evlenmiş eşlerde başka bir rejimin bu süre içinde bile evlenme tarihinden geçerli olmak üzere seçilmesi yok hükmündedir (Yargıtay 8. HD, 2011 ve 2013). 2002’den sonra evlenen eşler bakımından ise Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin 19.09.2024 tarihli kararı (E. 2023/626, K. 2024/6099) yol göstericidir.

Mal ayrılığı rejiminde eşlerin hakları ve boşanmada tasfiye

Mal ayrılığında her eş, yasal sınırlar içerisinde kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur (m. 242); kanunda aksine hüküm yoksa diğer eşle ve üçüncü kişilerle her türlü hukuki işlemi yapabilir (m. 193). İspat, borçlardan sorumluluk ve paylı mülkün özgülenmesinde paylaşmalı mal ayrılığı hükümleri uygulanır (m. 243).

Tasfiyede eşlerin bağlı olduğu rejimin hükümleri uygulanır (m. 179). Evlilik sırasında yasal rejimden mal ayrılığına geçilmişse iki dönem ayrı değerlendirilir: sözleşme tarihine kadar katılma hükümleri (m. 218–220, 236), sonrası için mal ayrılığı hükümleri. Mal rejimi ölümle de sona erer (m. 225/1); bu durum için miras hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.

Olağanüstü mal ayrılığı: hâkim kararıyla geçiş

Haklı sebep varsa hâkim, eşlerden birinin istemi üzerine mevcut rejimin mal ayrılığına dönüşmesine karar verebilir (m. 206/1). Haklı sebep özellikle şu hâllerde kabul edilir:

• Diğer eşin malvarlığının borca batık veya ortaklıktaki payının haczedilmiş olması,
• Diğer eşin, istemde bulunanın veya ortaklığın menfaatlerini tehlikeye düşürmesi,
• Diğer eşin, ortaklık malları üzerindeki tasarruf için gereken rızasını haklı sebep olmadan esirgemesi,
• Diğer eşin, istemde bulunan eşe malvarlığı, geliri, borçları veya ortaklık malları hakkında bilgi vermekten kaçınması,
• Diğer eşin sürekli olarak ayırt etme gücünden yoksun olması.

Eşlerden biri ayırt etme gücünden sürekli olarak yoksunsa, yasal temsilcisi de bu sebebe dayanarak mal ayrılığına karar verilmesini isteyebilir (m. 206, son fıkra). Yetkili mahkeme eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesidir (m. 207). Karar verilirse önceki rejim dava tarihinden geçerli olarak sona erer (m. 225/2). Sebep ortadan kalkarsa hâkim, istem üzerine eski rejime dönülmesine karar verebilir; eşler de her zaman yeni bir sözleşmeyle önceki veya başka bir rejimi kabul edebilir (m. 208).

Yargıtay kararları: mal rejimi sözleşmesinin geçmişe etkisi

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/626, K. 2024/6099, T. 19.09.2024

Eşler 13.11.2006’da evlenmiş, 28.04.2010’da evlenme tarihinden geçerli olmak üzere düzenleme şeklinde mal ortaklığı sözleşmesi yapmıştır; taşınmaz 13.04.2010’da davalı adına alınmıştır. Daire gerekçeyi değiştirerek onamıştır:

“O halde, taraflar arasında 28.04.2010 tarih ve 08198 yevmiye numarası ile Düzenleme Şeklinde Mal Ortaklığı Sözleşmesi ile mal rejimi sözleşmesinin geçmişe etkili olacağına ilişkin maddeleri geçerli olmayıp işbu sözleşme yapıldığı tarihten itibaren geçerlidir.”

Karar metninden birebir alıntı.

Taşınmaz yasal rejim döneminde tescil edildiğinden edinilmiş mallara katılma hükümlerinin uygulanması gerektiği belirtilmiştir; mal rejimi boşanma dava tarihinde sona ermiştir (m. 225/2).

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2010/6262, K. 2011/3497, T. 16.06.2011

Karar, 1 Ocak 2002’den önce evlenmiş eşlere ilişkindir: geçiş süresinde mal ortaklığı sözleşmesi yapılmış, taşınmaz 26.11.1999’da edinilmiştir. Daire, geçmişe etkili olarak yalnız yasal rejimin seçilebileceğini belirterek şöyle demiştir:

“Dolayısı ile varsa bile; böyle bir belirleme de yok hükmündedir ve kamu düzenine ilişkin bu sınırlama sözleşme serbestisi kurallarına dayanılarak aşılamaz.”

Karar metninden birebir alıntı.

Taşınmaz 743 sayılı Kanun döneminde mal ayrılığının geçerli olduğu döneme ilişkin olduğundan uyuşmazlığın Borçlar Kanunu’nun genel hükümlerine göre çözülmesi gerektiği belirtilerek karar bozulmuştur.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2012/13166, K. 2013/7003, T. 13.05.2013

Mal rejimi sözleşmesinin iptali, değer artış payı ve katılma alacağı davasında Daire aynı ilkeyi tekrarlamış; diğer rejimlerin evlenme tarihinden geçerli olmak üzere belirlenmesini yok hükmünde saymıştır.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — m. 179, 193, 202–208, 218–220, 225, 236, 242–244 (mevzuat.gov.tr, konsolide metin)
• 4722 sayılı Türk Medenî Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun — m. 10 (konsolide metin)
• Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/626, K. 2024/6099, T. 19.09.2024.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2010/6262, K. 2011/3497, T. 16.06.2011.
• Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2012/13166, K. 2013/7003, T. 13.05.2013.
• Kararların tam metni: Yargıtay karar arama.

İlgili rehberler

• Aile hukuku
• Miras hukuku
• Süresiz nafaka ve AYM kararı sonrası durum
• Eğitim yardım nafakası

Mevzuat atıfları yayın tarihindeki konsolide metinlere (mevzuat.gov.tr) göredir; her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.