Sermaye Şirketlerinde Ortakların Şahsi Sorumluluğu: Limited Şirket İflası, Haciz ve Vergi Borcu

Limited şirket iflas ederse ortaklar sorumlu olur mu?

Limited şirket, bir veya daha çok gerçek veya tüzel kişi tarafından bir ticaret unvanı altında kurulur (TTK m. 573/1). Kanun ortakların konumunu açıkça belirler: “Ortaklar, şirket borçlarından sorumlu olmayıp, sadece taahhüt ettikleri esas sermaye paylarını ödemekle ve şirket sözleşmesinde öngörülen ek ödeme ve yan edim yükümlülüklerini yerine getirmekle yükümlüdürler.” (m. 573/2). Şirket ise borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur (m. 602).

Şirketin iflası bu yapıyı değiştirmez. Şirket alacaklıları alacaklarını iflas masasından alır; özel hukuk alacaklısı, şirket borcu nedeniyle ortağın şahsi malvarlığına doğrudan başvuramaz. Amme alacakları için 6183 m. 35 saklıdır. İflas idaresinin ortaktan isteyebileceği kalemler ise kanunda sayılmış yükümlülüklerden doğar.

İflas idaresi ortaktan neyi isteyebilir?

• Ödenmemiş esas sermaye payı: Ortağın taahhüt ettiği ama ödemediği sermaye, şirketin ortaktan alacağıdır (m. 573/2). Esas sermayenin azaltılması hâli hariç ortaklara sermaye payı bedeli geri verilemez ve ortaklar bu borçtan ibra edilemez (m. 601).
• Ek ödeme: Yalnız şirket sözleşmesinde öngörülmüşse istenir. İflasın açılmasıyla ek ödeme yükümlülüğü muaccel olur (m. 603/2); tutarı esas sermaye payının itibarî değerinin iki katını aşamaz ve her ortak yalnız kendi payına düşen ek ödemeden sorumludur (m. 603/3–4).
• Haksız alınan kâr: Haksız yere kâr almış ortak ve müdür bunu geri vermekle yükümlüdür; iyiniyetliyse geri verme borcu şirket alacaklılarının haklarını ödemek için gereken tutarı aşamaz. Geri alma hakkı beş yıl, iyiniyet varsa iki yıl sonra zamanaşımına uğrar (m. 611).

Ortağın sorumluluğu, ortaklık sıfatından bağımsız olarak kendi imzasından doğabilir: şirket kredisine kefil olan, şirket senedine aval veren veya sözleşmeyi müşterek borçlu olarak imzalayan ortak, bu sıfatla sorumludur. Şirket kişiliğinin alacaklıları zarara uğratmak için kötüye kullanıldığı iddiaları için tüzel kişilik perdesinin kaldırılması rehberimize bakabilirsiniz.

Şirket borcu için ortağa haciz gelir mi? Kamu borcu ile özel borç farkı

Ortağa haciz gelip gelmeyeceğini belirleyen, borcun türüdür. Ticari bir alacak ile vergi borcu farklı kanunlara tabidir.

Amme alacağında sıra önemlidir: 6183 m. 35 ve mükerrer m. 35, alacağın önce şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilememesine ya da tahsil edilemeyeceğinin anlaşılmasına bağlıdır. Şirketin tasfiye hâline girmesi veya tasfiye edilmesi, kanuni temsilcilerin tasfiyeye giriş tarihinden önceki dönemlere ait sorumluluğunu kaldırmaz (mükerrer m. 35/3). Kanuni temsilci ödediği tutar için asıl amme borçlusuna rücu edebilir.

Anonim şirkette pay sahibi ve yönetim kurulu ne zaman sorumlu olur?

“Anonim şirket, sermayesi belirli ve paylara bölünmüş olan, borçlarından dolayı yalnız malvarlığıyla sorumlu bulunan şirkettir.” Pay sahipleri ise “sadece taahhüt etmiş oldukları sermaye payları ile ve şirkete karşı sorumludur.” (TTK m. 329). Pay sahipleri sermaye olarak şirkete verdiklerini geri isteyemez; tasfiye payına ilişkin hakları saklıdır (m. 480/3).

Yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu

• Genel sorumluluk: Kurucular, yönetim kurulu üyeleri, yöneticiler ve tasfiye memurları, kanundan ve esas sözleşmeden doğan yükümlülüklerini kusurlarıyla ihlal ederlerse hem şirkete hem pay sahiplerine hem de şirket alacaklılarına karşı verdikleri zarardan sorumludur (m. 553/1).
• İflasta geri verme: Şirketin iflası hâlinde yönetim kurulu üyeleri, iflasın açılmasından önceki son üç yıl içinde kazanç payı veya başka bir ad altında aldıkları ve uygun ücreti aşan paraları şirket alacaklılarına karşı geri vermekle yükümlüdür; mahkeme hâlin bütün gereklerini göz önünde bulundurur (m. 513).
• Haksız kâr payı: Haksız yere ve kötüniyetle kâr payı veya hazırlık dönemi faizi alan pay sahipleri bunları geri verir; yönetim kurulu üyelerinin kazanç payları için de aynı hüküm uygulanır. Geri alma hakkı beş yılda zamanaşımına uğrar (m. 512).
• Amme alacakları: Yönetim kurulu üyeleri kanuni temsilci olarak 6183 mükerrer m. 35 kapsamında sorumlu tutulabilir.

Ortağın kişisel borcu için şirketteki payı haczedilebilir mi?

Bu kez durum terstir: borç şirketin değil ortağındır. TTK m. 133/2’ye göre sermaye şirketlerinde alacaklılar, alacaklarını o ortağa düşen kâr veya tasfiye payından almak yanında, borçlularına ait olan, senede bağlanmış veya bağlanmamış payların İcra ve İflas Kanunu’nun taşınırlara ilişkin hükümleri uyarınca haczedilmesini ve paraya çevrilmesini isteyebilir. Haciz, istek üzerine pay defterine işlenir.

• Ortağa düşen kâr payı ve tasfiye payı (m. 133/2),
• Ortağın anonim veya limited şirketteki payı (m. 133/2),
• Ortağın şirketten olan diğer alacakları (m. 133/3),
• Ortağın şirket dışındaki malları (m. 133/4).

Sermaye şirketlerinde ortağın kişisel alacaklısı, alacağını yukarıdaki kalemlerden tahsil eder.

Sık sorulan sorular

Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — m. 133, 329, 480, 512, 513, 553, 573, 601, 602, 603, 609, 611
• 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun — m. 35 ve mükerrer m. 35
• 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu — m. 89 (üçüncü kişideki alacağın haczi).

İlgili rehberler

• Şirketler hukuku
• İcra ve iflas hukuku
• Vergi hukuku
• Tüzel kişilik perdesinin kaldırılması
• E-haciz ve banka blokesi

Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte hukuki bilgilendirme amacı taşır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Mevzuat atıfları yayın tarihindeki konsolide metinlere (mevzuat.gov.tr) göredir; her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.