Kripto paranız borsada tutulurken bir airdrop veya zincir bölünmesi gerçekleştiyse, yeni coinin hesabınıza geçmemesi her durumda aynı hukuki sorunu oluşturmaz. Talebin temeli; borsanın hangi dağıtımı desteklediği, sizin hangi tarihte ve hangi hesapta uygun bakiye taşıdığınız, dağıtım şartları ve borsanın üstlendiği edimdir. Projenin “bütün sahiplerine dağıtım” duyurusu, aracı borsanın her müşteriye kayıtsız şartsız teslim borcu üstlendiğini tek başına göstermez.
Buna karşılık borsa açıkça dağıtımı desteklemiş, müşteri şartları sağlamış ve teslim zamanı gelmişse, belirsiz bir “uygun değilsiniz” cevabı dosyayı kapatmaya yeterli olmayabilir. Bu rehber; hangi belgenin hakkı ortaya koyduğunu, eksik token miktarının nasıl hesaplandığını ve talebin hangi sırayla kurulacağını açıklar. Sahte tokenla cüzdan bağlantısı kurdurulan dolandırıcılık olayları farklıdır; bu durumlar sahte airdrop ve dust token rehberinde ele alınmaktadır.
Dağıtım hakkı hangi kaynaktan doğabilir?
Airdrop, farklı amaçlarla yapılan token dağıtımlarına verilen genel addır. Tek bir hukuki model değildir. Proje eski kullanıcıları ödüllendirebilir; borsa belirli üründe varlık tutan müşterileri bir programa alabilir; bir ağ bölünmesi sonucunda yeni zincirde bakiye oluşabilir. Her olayda önce dağıtımın teknik ve sözleşmesel dayanağı belirlenmelidir.
Hard fork da mutlaka yeni ve pazarlanabilir coin doğurmaz. Ağın teknik kurallarının değişmesi ile iki zincirin ayrı varlıklarla yaşamaya devam etmesi farklı olaylardır. “Hard fork gerçekleşti” açıklamasından, otomatik olarak müşteri hesabına aktarılabilir ve ekonomik değeri olan ikinci bir varlık çıktığı sonucu kurulamaz. Yeni zincirin varlığı, ilgili bakiyenin orada tanınması ve borsanın hizmet kapsamı ayrı ayrı araştırılır.
| Olay | Öncelikle incelenecek belge | Tek başına yeterli olmayan bilgi |
|---|---|---|
| Proje cüzdan sahiplerine dağıtım yapıyor | Resmî dağıtım kuralları, uygun adres veya hesap tanımı, borsanın destek duyurusu | Borsada aynı sembollü coin bulundurmak |
| Borsa kendi müşterilerine kampanya açıklıyor | Kampanya şartları, katılım zamanı, ürün kapsamı ve ülke sınırlamaları | Başka bir müşterinin token aldığını söylemesi |
| Zincir bölünmesi sonrası yeni coin oluşuyor | Blok yüksekliği, ana varlık bakiyesi, borsanın fork yaklaşımı ve teslim taahhüdü | Bölünmenin teknik olarak mümkün olması |
| Borsa dağıtımı tamamladığını duyuruyor | Kişisel tahsis hesabı, hesap hareketi, istisna veya itiraz kayıtları | Genel tamamlanma duyurusunun her hesaba ödeme yapıldığını kanıtladığı varsayımı |
Merkezi borsada kullanıcı çoğu zaman kendi özel anahtarını yönetmez. Zincir üzerinde görülen toplu cüzdanın bakiyesi birçok müşteriyi ve borsanın kendi varlıklarını içerebilir. Yeni tokenın o adrese gelmiş olması, belirli müşterinin kesin payını tek başına göstermez. Zincir kaydı ile müşterilere ait iç muhasebe kayıtlarının eşleştirilmesi gerekir. Benzer biçimde borsa cüzdanında bir token görünmemesi de, teknik dağıtım başka adrese veya farklı yöntemle yapıldıysa, hakkın bulunmadığını kesinleştirmez.
Snapshot anındaki bakiye ile bugünkü bakiye neden farklıdır?
Snapshot, dağıtım hesabına esas alınan belirli an veya dönem verisidir. Bazı programlarda tek blok yüksekliği kullanılır; bazılarında saatlik ortalamalar ya da geçmiş bir dönemin örnekleri dikkate alınır. Bugün hesapta görünen miktar, o dönemde dağıtıma uygun miktarı göstermeyebilir. Önce duyurudaki zaman standardı, blok ve hangi hesapların kapsandığı okunmalıdır.
Örneğin Binance’ın 27 Nisan 2026 tarihli HODLer Airdrops açıklaması, belirli ürünlerde tutulan desteklenen varlıkların geçmiş bakiyelerine dayalı bir program anlatır. Ürün, kimlik doğrulama, ülke ve bazı teminat durumları bakımından koşullar öngörür. Bu, sıradan spot bakiyesinin her programda hak kazandıracağı varsayımını çürütür; başka borsalar veya başka dağıtımlar için genel şart oluşturmaz. Uyuşmazlıkta programın olay tarihindeki sürümü esas alınmalıdır.
- Transferin hangi aşamada olduğu: Cüzdandan gönderim zamanı, ağda onay ve borsa hesabına kredilendirme zamanı farklı olabilir. Duyuru hangi aşamayı esas alıyorsa o kayıt aranır.
- Ürün veya hesap türü: Spot, fonlama, staking, getiri ürünü, teminat veya ödünç hesabının uygunluğu ayrı incelenir.
- Brüt ve net bakiye: Borç alınan coinlerin ve ilişkili yükümlülüklerin dağıtım hesabındaki yeri duyurudan belirlenir.
- Asgari miktar ve yuvarlama: Eşik altındaki bakiye, hassasiyet sınırı veya kesirlerin nasıl değerlendirileceği sonucu değiştirebilir.
- Ülke ve katılım koşulları: Hesabın bağlı olduğu tüzel kişi, gerekli katılım işlemi ve şartların tamamlandığı zaman kontrol edilir.
“Coini o gün satın aldım” cümlesi bu soruların tamamını cevaplamaz. Alımın gerçekleşme zamanı, hesaplar arası aktarım, açık emirler ve varsa kilitli ürün kayıtları birlikte okunur. Zaman çizelgesinde UTC ile Türkiye saati karıştırılmamalı; ekranda kullanılan saat dilimi ayrıca belirtilmelidir.
Dağıtımı desteklemek, listelemek ve çekime açmak ayrı taahhütlerdir
Borsa “fork’u destekliyoruz” dediğinde destek kelimesinin kapsamı aranmalıdır. Yalnız ağ güncellemesi nedeniyle yatırma ve çekmeleri durdurmak, yeni tokenı müşterilere dağıtma sözü olmayabilir. Dağıtım taahhüdü de token için sürekli alım satım pazarı açılacağı anlamına gelmez. Hesaba kaydetme, dış cüzdana çekme ve borsada satma imkânları birbirinden ayrılmalıdır.
Bu ayrımın açık bir tarihsel örneği 15 Eylül 2022 tarihli Binance ETHW duyurusudur. Belirlenen snapshot anındaki uygun net ETH bakiyelerine göre, yeni zincirin başarıyla gerçekleşmesi şartıyla dağıtım öngörülmüş; ödünç ETH için istisnalar açıklanmış ve dağıtımı desteklemenin listeleme garantisi olmadığı belirtilmiştir. Bu 2022 olayı, bugün yeni bir hak doğurduğu için değil, tek bir duyuruda birbirinden farklı koşulların bulunabileceğini göstermek için önemlidir.
Ardından gelen 20 Eylül 2022 dağıtımın tamamlanması duyurusu, çekim imkânı ile yatırma hizmetinin durumunu ayrıca açıklamıştır. Dolayısıyla itirazda “coin verilmedi” ifadesi netleştirilmelidir: Hesaba hiç tahsis mi yapılmadı, tahsis eksik mi, görünmeyen küçük bakiye mi var, çekim mi kapalı, yoksa işlem çifti mi bulunmuyor? Her birinin delili ve talebi farklıdır.
Hesaba geçmiş bir tokenın daha sonra işlem listesinden çıkarılması ise dağıtım hakkının doğup doğmadığından farklı bir aşamadır. Bu durumda duyurulan çekim takvimi ve varsa dönüşüm işlemleri, delist edilen coinlerin iadesi ve token dönüşümü çerçevesinde ayrıca incelenir.
“Borsa dağıtabilir durumda ama dağıtmıyor” iddiasında teknik imkân ile hukuki borç yine ayrı değerlendirilir. Yeni zincir için güvenli cüzdan entegrasyonu, replay riski veya ağın çalışmaması gibi somut açıklamalar araştırılabilir. Genel bir “teknik nedenler” ifadesi ise hangi yükümlülüğün neden ve ne kadar süreyle yerine getirilemediğini açıklamaz. Varsa güvenlik koşulunun duyuruda nasıl düzenlendiği ve sonradan hangi gelişmenin gerçekleştiği sorulmalıdır.
Eksik dağıtım miktarı nasıl hesaplanır?
Aşağıdaki hesap tamamen varsayımsaldır; herhangi bir gerçek airdrop şartını temsil etmez. Duyurunun yalnız uygun net bakiyenin her birimi için 0,2 yeni token verdiğini, ödünç bakiyeyi ve belirli ürünü dışladığını düşünelim. Hesap ekstresindeki 1.200 ana coinin 200’ü ödünç, ayrı bir 100’ü kapsam dışı üründe olsun. Bu iki dışlama aynı varlıkları tekrar saymıyorsa uygun miktar 900, tahsis 180 yeni token olur.
| Hesap kalemi | Miktar | Kontrol |
|---|---|---|
| Snapshot anındaki toplam ana varlık | 1.200 | Hesap ve ürün dağılımı ekstreyle doğrulanır |
| Duyuruya göre dışlanan ödünç bakiye | 200 | Borç kaydı ve kapsam maddesi aranır |
| Ayrıca dışlanan ürün bakiyesi | 100 | İlk dışlamayla aynı miktar olmadığı gösterilir |
| Uygun bakiye | 900 | 1.200 − 200 − 100 |
| Toplam tahsis | 180 yeni token | 900 × 0,2 |
| Daha önce hesaba geçen miktar | 120 yeni token | Dağıtım hareketiyle doğrulanır |
| Olası eksik teslim | 60 yeni token | Tamamının teslim zamanı gelmişse |
Son satır özellikle önemlidir. Dağıtım takvimi taksitli, kademeli veya kilit açılmasına bağlıysa henüz teslim zamanı gelmemiş bölüm, sırf hesapta görünmüyor diye gecikmiş borç sayılmaz. Program toplam havuzu uygun katılımcılar arasında oranlı bölüyorsa sabit çarpan kullanmak da hatalıdır. Bu durumda müşterinin ağırlığı kadar toplam uygun havuzun ve varsa kişi başı üst sınırın açıklanması gerekir.
Hesap sonradan kapatılmışsa tarihsel hak kendiliğinden yok kabul edilmemelidir; kapatma gerekçesi, dağıtım şartı ve talep edilen edim incelenir. Buna karşılık ana varlığın olaydan sonra başka borsaya taşınması, eski borsadaki snapshot hakkını yeni borsaya otomatik taşımaz. Hak sahipliği ile sonraki saklama yeri ayrı kayıtlardır.
Coinin teslimi mi, bedeli mi, gecikme zararı mı istenir?
Türk hukukunun uygulandığı ilişkide başlangıç noktası, sözleşmenin ve dağıtım taahhüdünün gereği gibi yerine getirilmesidir. Belirli token miktarının müşteriye tahsisi ve teslimi borcu doğmuşsa önce bu edim açıklanır. Yalnız “tazminat istiyorum” demek, hâlen mümkün olan teslim talebini veya eksik hesap kaydının düzeltilmesini belirsiz bırakabilir. TBK m.112, borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinden doğan zarar ile borçlunun kusursuzluk savunmasının değerlendirilmesinde temel hükümdür.
Vadesi gelmiş borç bakımından temerrüdün ne zaman başladığı ayrıca belirlenir. TBK m.117’de genel kural ihtardır; tarafların birlikte belirlediği ifa günü gibi istisnalar vardır. “Dağıtım tamamlandı” duyurusu, kişisel tahsisin vadesi ve varsa teknik koşullar birlikte okunmalıdır. Yazılı talepte tokenın ağı, miktarı, hak kazanma dönemi ve istenen işlem açıklanır; delillerin korunması da ayrıca istenir.
Borsanın müşteriye ait olması gereken bir kazanımı haklı sebep olmadan tuttuğu ileri sürülüyorsa, olayın özelliklerine göre TBK m.77 kapsamındaki sebepsiz zenginleşme de değerlendirilebilir. Ancak bu iddia yalnız “borsa bir token aldı” bilgisiyle kurulamaz. Kimin malvarlığı aleyhine, hangi hukuki sebep olmaksızın ve ne kadar zenginleşildiği gösterilmelidir. Mevcut sözleşmenin taraflara dağıttığı haklar araştırılmadan bu yol otomatik çözüm olarak sunulmamalıdır.
Tokenın bedeline veya fiyat düşüşüne dayalı talep ise ayrı hesap ister. Sonradan görülen en yüksek fiyatı eksik miktarla çarpmak, kendiliğinden hukuki zarar hesabı oluşturmaz. Değerleme zamanı, müşterinin kullanabileceği gerçek pazar, işlem hacmi, çekim ve satış imkânı, masraf ile olayın zarar üzerindeki etkisi araştırılır. Aynı eksik token için hem tam değer hem de aynı değeri yeniden içeren teslim talebi çift tahsil yaratacak şekilde kurulamaz. Asıl ve alternatif taleplerin ilişkisi açık olmalıdır.
Token hiç işlem görmemişse veya yalnız çok sığ bir piyasada fiyatı varsa, ekrandaki fiyatla bütün bakiyenin satılabileceği varsayılmamalıdır. Dağıtım anında zaten kilitli olan token için serbest işlem gören başka bir ürünün fiyatı da doğrudan kullanılamaz. Gerekirse teknik ve mali bilirkişi incelemesi farklı varsayımları ayrı hesaplayarak mahkemenin değerlendirmesine sunar.
Borsaya başvuruda hangi belgeler ve cevaplar istenmeli?
Başvuru, genel bir memnuniyetsizlik mesajından ziyade dağıtım hesabının yeniden kurulabileceği dosya olmalıdır. Duyurunun URL’si, yayın ve güncelleme tarihi, kaydedilmiş metni; hesabın hangi şirkete bağlı olduğu; snapshot bakiyesi ve dağıtım hareketleri aynı zaman çizelgesinde birleştirilir. Kırpılmış ekran görüntüsünün yanında mümkünse hesabın resmî dışa aktarımları korunur. Başkasının hesabına ait bilgileri toplamak veya gizli anahtar paylaşmak gerekmez.
- Uygulanan kuralı sorun: Hangi dağıtım duyurusu ve hangi tarihli şartlar hesaba uygulanmıştır?
- Bakiye hesabını isteyin: Hangi snapshot kayıtları, ürünler, borçlar ve dışlamalar kullanılmıştır?
- Tahsisi uzlaştırın: Uygun miktar, oran veya havuz payı, yuvarlama ve önceki ödemeler gösterilsin.
- Ret gerekçesini somutlaştırın: Ülke, katılım, teknik koşul ya da hesap sınırlaması deniliyorsa ilgili kayıt ve hüküm açıklansın.
- İfa durumunu belirleyin: Teslim zamanı, varsa kalan taksitler, hesaba kayıt ve çekim imkânı ayrı cevaplansın.
Türkiye’deki hizmet sağlayıcısının müşteri kayıtlarına ve iletişimine ilişkin yükümlülükleri incelenirken III-35/B.1 sayılı Tebliğin m.39-40 hükümleri dikkate alınır. Yabancı platformun kendi sözleşmesi veya ülkesi için hazırlanmış açıklama, Türk şirketinin taahhüdüne kendiliğinden uygulanmaz. Marka benzerliğine dayanarak yanlış tüzel kişiye yöneltilen talep, uyuşmazlığın çözümünü zorlaştırır.
Uyuşmazlık çözülemezse, kayıt kaybı tehlikesi bulunan somut olaylarda HMK m.400 çerçevesinde delil tespiti değerlendirilebilir. Mahkemeden istenecek teknik inceleme, belirli dağıtım ve hesapla sınırlanmalı; yalnız genel bir şüphe üzerine bütün sistemin incelenmesi beklenmemelidir. Düzenleyici kuruma bildirim ile müşterinin teslim veya tazminat talebinin yargısal takibi ayrı işlevler taşır. Mahkeme, uygulanacak hukuk, dava öncesi başvuru şartları ve süreler olayın taraflarına ve talebine göre belirlenmelidir.
Sonuçta güçlü dosya, dağıtımın varlığını göstermekle yetinmez. Olay tarihindeki kuraldan kişisel uygunluğa, oradan hesaplanabilir miktara ve yerine getirilmeyen edime uzanan bağlantıyı kurar. Bu bağlantı kurulabiliyorsa borsanın cevabı sınanabilir; kurulamıyorsa eksik bilgi açıkça belirlenerek doğru kayıt talep edilebilir.
Kaynaklar ve örneklerin sınırı
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.77, m.112 ve m.117.
- III-35/B.1 sayılı Tebliğ: müşteri, belge ve kayıt düzeni.
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.400.
- Binance HODLer Airdrops program açıklaması: 27 Nisan 2026 tarihli sağlayıcı örneği.
- ETHW dağıtım duyurusu ve dağıtımın tamamlanma duyurusu: yalnız 2022 tarihli olayın şartlarını gösterir.
Bu metindeki sağlayıcı örnekleri herhangi bir platformu önermek veya bugün belirli bir dağıtıma katılım hakkı bulunduğunu söylemek için kullanılmamıştır. Somut talebin dayanağı, kullanıcının sözleşmesi ve ilgili dağıtımın kendi şartlarıdır.
