Türkiye’deki bir kripto varlık hizmet sağlayıcısı, yalnız SPK çerçevesindeki durumuna dayanarak Avrupa Birliği’nde müşteri edinme hakkı kazanmaz. AB’de yerleşik veya bulunan müşterinin hizmeti tamamen kendi inisiyatifiyle talep etmesi halinde MiCA’nın 61. maddesinde dar bir istisna vardır. “Reverse solicitation” olarak anılan bu istisna, AB’ye reklam vererek müşteri kazanan bir işletmenin sözleşmeye koyacağı beyanla kullanabileceği genel bir lisans alternatifi değildir.
Pratikte belirleyici soru çoğu zaman “Müşteri başvuru düğmesine kendisi mi bastı?” değildir. O düğmeye gelmeden önce hangi reklamı gördüğü, kimin yönlendirdiği, hangi ürünü talep ettiği ve sonrasında kendisine nelerin pazarlandığı incelenir. Pazarlama, müşteri kabulü ve ürün ekiplerinin farklı kayıtlarla çalışması, bu zincirin sonradan açıklanmasını güçleştirir.
Bu yazıda
Bu rehber, Türkiye’de bulunan ve AB müşterilerine hizmet sunmayı değerlendiren kripto işletmelerine yöneliktir. Yabancı bir borsanın Türkiye’deki kişileri hedeflemesi farklı yöndeki hukuki sorundur. İnceleme tarihi ’dır; ülke ve hizmete özgü değerlendirmede ilgili AB üyesinin yetkili otoritesinin uygulaması da dikkate alınmalıdır.
MiCA m.61 istisnası hangi koşullarda gündeme gelir?
Önce ürün ve hizmetin MiCA kapsamında olup olmadığı belirlenmelidir. Örneğin finansal araç niteliğindeki tokenlar MiCA m.2/4 uyarınca kapsam dışındadır; bunların farklı bir mevzuata tabi olması mümkündür. Kapsam dışılık, düzenlemesizlik anlamına gelmez.
MiCA m.61, AB’de yerleşik veya bulunan müşterinin, üçüncü ülke işletmesinden bir kripto varlık hizmetini münhasıran kendi girişimiyle istemesini ele alır. Koşulları varsa m.59’daki yetkilendirme gereği, o müşteriye sunulan ilgili hizmet ve bununla özel olarak bağlantılı ilişki bakımından uygulanmaz. Sağlayıcının kendisi veya onun adına hareket eden kişi müşteriyi hedeflemişse, karşıt yöndeki sözleşme hükmü veya feragat beyanı sonucu değiştirmez. İstisna yeni tür kripto varlık ve hizmetlerin pazarlanmasına da genel yetki vermez.
Bu ayrımın işletme bakımından sonucu şudur: İstisna, bütün AB pazarının açıldığına ilişkin bir ticari karar olarak kayda geçirilemez. Belirli müşterinin, belirli hizmet için, belirli koşullarda nasıl geldiği açıklanmalıdır. Hizmeti kabul edilebilir bulan incelemenin kapsamı da buna göre sınırlandırılmalıdır.
Madde 61, belirli hizmet ilişkisinin yetkilendirme gereğini ele alır. Tokenın halka arzı, ihraççının yükümlülükleri veya başka bir mevzuata ilişkin gerekli izinler için genel muafiyet vermez. Proje aynı zamanda token satışı yapıyorsa bu ikinci işlem ayrıca incelenmelidir.
Vatandaşlık tek başına yeterli gösterge değildir. Örneğin Almanya’da yerleşik Türk vatandaşı, sırf Türkçe konuştuğu için AB bağlantısı bulunmayan müşteri sayılamaz. Buna karşılık geçici seyahat, adres değişikliği veya şirket grubunun farklı ülkelerde faaliyet göstermesi daha ayrıntılı inceleme gerektirebilir. Müşteri kabul formunun yalnız pasaport ülkesini toplaması, hizmetin sunulduğu ilişkinin bütününü göstermeyebilir.
1 Temmuz 2026 sonrasında geçiş süresine güvenilebilir mi?
MiCA’nın ulusal rejimler bakımından tanıdığı en uzun geçiş dönemi 1 Temmuz 2026 tarihinde sona erdi. Bu nedenle Ekim 2026’da eski bir ulusal kayıt belgesini veya geçmişteki geçiş süresini, devam eden AB faaliyetinin yeterli dayanağı saymak doğru değildir. ESMA’nın geçiş rejimi hakkındaki açıklaması, geçiş döneminde ulusal hukuka göre faaliyet sürdürebilmenin MiCA yetkisiyle aynı olmadığını da belirtir.
ESMA’nın 23 Haziran 2026 duyurusu; yetkisiz işletmelerin yeni AB müşteri kabulünü ve pazarlamasını durdurması, mevcut ilişkileri müşteri varlıklarını koruyarak düzenli biçimde sona erdirmesi yönündeki beklentisini açıklar. Duyuru, AB dışındaki işletmeler ve işletmeler arası hizmetler bakımından da yetki sınırını hatırlatır; dar reverse solicitation istisnasını ayrıca saklı tutar.
Dolayısıyla “müşterilerimiz eski” veya “başvurumuz devam ediyor” gibi açıklamalar tek başına faaliyetin bugünkü dayanağını göstermez. Bir kuruluşun yetkilendirilmiş olup olmadığı, hangi tüzel kişiye hangi hizmetler için yetki verildiği üzerinden doğrulanmalıdır. Grup markasının tanınmış olması veya başka ülkede ruhsat bulunması, sözleşmenin tarafı olan işletme için aynı sonucu doğurmaz.
Müşterinin geliş yolu nasıl incelenir?
Bir başvurunun değerlendirilmesinde en yararlı çalışma, ilk temas ile ilk hizmet arasındaki zaman çizelgesidir. Reklam kampanyası, yönlendirme bağlantısı, müşteri mesajı, satış görüşmesi, kayıt ve işlem tarihleri aynı sıraya konulmalıdır. Böylece “kendisi başvurdu” ifadesinin gerçekten bağımsız bir talebi mi, yoksa önceden yürütülen müşteri edinme faaliyetinin son adımını mı anlattığı görülebilir.
ESMA’nın reverse solicitation rehberi, bölüm 5 ve eki, yönlendirmeyi geniş ve teknolojiye tarafsız ele alır. Reklam, sosyal medya, ülkeye yönelik arama optimizasyonu, etkinlik ve iş ortakları üzerinden erişim önem taşıyabilir. İnceleme yalnız kayıt ekranına değil, ilişkinin kaynağına ve devamına yönelmelidir.
| Aşama | İncelenecek kayıt | Açıklanması gereken mesele |
|---|---|---|
| İlk temas | İlk mesaj, başvuru zamanı ve mevcut yönlendirme kaydı | Talebi kim başlattı ve talep neydi? |
| Pazarlama geçmişi | İlgili kampanya, hedef kitle ayarı ve yayın dönemi | Başvuru öncesinde müşteriye veya bulunduğu pazara erişim sağlandı mı? |
| Hizmet kararı | Talep edilen hizmetin kapsamı ve kabul gerekçesi | Karar hangi işlemle sınırlı? |
| Devam eden ilişki | Sonraki ürün talepleri, bildirimler ve teklif kayıtları | İlk talebin dışına çıkıldı mı? |
| Değişiklik | Adres, şirket yapısı, ürün veya kanal değişikliği | Önceki değerlendirme hâlâ aynı olgulara mı dayanıyor? |
Bu tablo, resmî bir güvenli liman testi değildir; incelemenin eksik veri üzerinden yürütülmesini önleyen bir çalışma yöntemidir. Bir alanın boş olması otomatik ihlal anlamına gelmez. Ancak bilinmeyen bilgiyi “bağımsız başvuru kanıtlandı” şeklinde kayda geçirmek de doğru değildir. Kararda doğrulanan olgular ile müşterinin beyanları ayrılmalıdır.
Influencer ve affiliate kullanmak neden ayrıca incelenir?
Pazarlama bazen işletmenin reklam hesabında görünmez. Komisyonlu bağlantı, tanıtım karşılığı verilen token, birlikte düzenlenen etkinlik veya grup şirketinin yönlendirmesi üzerinden yürüyebilir. Bu nedenle üçüncü kişiyle ilişkinin adı kadar gerçekte ne yaptığına bakılmalıdır.
Sağlayıcı adına hareket etmek yazılı sözleşmeyle sınırlı değildir. Influencera verilen parasal veya başka menfaat güçlü gösterge olabilir; ödeme bulunmaması ise tek başına bağımsızlığı kanıtlamaz. Bağımsız değerlendirme, teşvik edilmiş tanıtım ve hizmete yönlendiren eğitim farklı değerlendirilir. ESMA rehberi, paragraflar 17–22.
Türkiye’deki işletme için bunun somut karşılığı, pazarlama ajansıyla yapılan sözleşmenin yalnız “AB’yi hedefleme” yasağı içermesiyle yetinmemektir. Kampanyanın hangi ülkelerde yayımlandığı, alt iş ortaklarının kim olduğu ve başvuruların hangi kaynaktan geldiği denetlenebilir olmalıdır. Ajansın aldığı talimat ile gerçekten yayımladığı içerik ayrışıyorsa, hukuki inceleme iki kaydı da görmelidir.
Varsayımsal bir örnekte işletme, Hollanda’da Türkçe yayın yapan bir içerik üreticisine kullanıcı başına ödeme yapıyor olsun. İçerikte işletmenin kayıt bağlantısı ve kampanya kodu yer alsın. Başvuran kişinin formda “kendi isteğimle geldim” demesi, bu edinim zincirini ortadan kaldırmaz. Burada ihtiyaç duyulan şey daha güçlü bir onay kutusu değil, planlanan müşteri edinme modelinin yetki bakımından yeniden değerlendirilmesidir.
İlk başvuru, diğer ürünleri de kapsar mı?
Bir müşteri yalnız belirli bir alım işlemi istemiş olabilir. İşletmenin bütün ürünlerinin aynı uygulamada bulunması, bu talebin bütün ürünleri kapsadığı anlamına gelmez. Müşteriye verilen cevap ile sonradan başlatılan satış faaliyeti ayrı kaydedilmelidir.
Aynı tür ürün için de süresiz pazarlama yetkisi doğmaz. ESMA rehberi, paragraflar 25–33, aynı tür teklifleri ilk işlemin bağlamıyla sınırlar. Örneğin müşteri kendi girişimiyle X tokenını almak için geldiğinde değerlendirilebilen teklif, bir ay sonra işletmenin aynı müşteriye yeniden X alması için kampanya göndermesini kapsamaz. “Aynı tür” değerlendirmesi de ürün kategorisi ve riskleriyle somutlaştırılır; iki tokenın aynı ağda bulunması tek başına yeterli değildir.
İnceleme için ürün adları yerine işlevler yazılmalıdır: Müşteri hangi varlığı edinmek, hangi varlığı saklatmak, hangi emri iletmek veya hangi transferi yaptırmak istiyor? Tek bir “kripto hesabı” kategorisi kullanmak farklı hizmetlerin görünmez hale gelmesine yol açar. Özellikle bir ürünün başka bir ürünle paketlenmesi, müşterinin gerçekten hangi hizmeti istediğinin anlaşılmasını zorlaştırabilir.
Örneğin bağımsız olarak belirli bir işlem hakkında soru soran kişiye cevap verildikten sonra, pazarlama sistemi onu otomatik kampanya listesine ekleyebilir. Bu süreçte ilk kabul kararının kapsamı ile otomatik bildirimlerin kapsamı karşılaştırılmalıdır. Ticari iletişim rızası alınmış olması, MiCA bakımından ayrı bir yetkilendirme istisnası yaratmaz; iki incelemenin amacı ve dayanağı farklıdır.
Şirketin bu riski yönetmesi için ürün ve pazarlama sistemleri arasında uygulanabilir bir sınırlama gerekir. Kabul gerekçesi müşteri dosyasında kalırken kampanya sistemi herkese aynı mesajı gönderiyorsa, yazılı politika ile fiilî süreç birbirini tutmaz. Yeni müşteri talebi, yeni ürün ve değişen ülke bilgisi yeniden değerlendirme tetikleyicisi olarak kullanılabilir.
AB’de lisanslı bir grup şirketi veya broker yeterli olur mu?
MiCA m.59–60, hizmet sağlayıcılığı için yetkilendirme ve belirli mevcut finansal kuruluşların yararlanabileceği usulleri düzenler. Yetkinin sahibi, hizmeti gerçekten sunan taraf ve yetkinin kapsamı eşleştirilmelidir. Türkiye’deki şirketin AB’de yetkili bir kardeş şirketi bulunması, Türk şirketini kendiliğinden yetkili kuruluş haline getirmez.
ESMA’nın broker modellerine ilişkin görüşü, AB kuruluşunun üçüncü ülke işletmesi için yalnız görünürde bir yetki kılıfı olmasını inceler. Grup içindeki emirlerin sistematik yönlendirilmesi, alternatif işlem yerlerinin değerlendirilmesi, marka ayrımı ve gelir modeli önem taşıyabilir. Görüş, AB dışındaki işlem yerlerine her yönlendirmeyi kategorik olarak yasaklamaz; iş modelinin bütünü üzerinden değerlendirme yapılmasını ister.
Saklama ilişkisi ayrıca ele alınmalıdır. MiCA m.75/9, müşteri adına saklama ve yönetim hizmetinde başka bir sağlayıcı kullanıldığında o sağlayıcının da m.59 uyarınca yetkili olması şartını düzenler. Emir gerçekleştirme, likidite sağlama ve saklama aynı sözleşmede anılsa da aynı faaliyet değildir.
Bu nedenle grup şemasının yanında bir hizmet akışı hazırlanmalıdır. Müşteri kiminle sözleşme yapıyor, emri kim alıyor, işlemi kim gerçekleştiriyor, varlık hangi aşamada kimin kontrolünde ve şikâyeti kim cevaplıyor? Arayüz tek marka taşısa bile cevaplar birden fazla şirketi gösterebilir. Pazarlama dili de müşteriye sunulan gerçek ilişkiyi anlaşılır kılmalıdır.
Türkiye’deki yükümlülüklerle AB incelemesi nasıl birlikte yürür?
Türkiye’deki yetki incelemesi ile AB müşteri kabulü iki ayrı eksende ilerler. Türkiye’de kripto varlık hizmet sağlayıcılarına ilişkin çerçeve 6362 sayılı Kanun m.35/B ve devamında yer alır. Kuruluşun Türkiye’deki izin ve faaliyet kapsamı değerlendirilirken, AB’ye sunulan hizmet için MiCA analizi ayrıca yapılır. İkisinden birinin varlığı diğerinin yerine geçmez.
Özellikle III-35/B.2 sayılı Tebliğ m.9’daki, Türkiye’de yerleşik kişilerin yabancı hizmet sağlayıcılardan kendi inisiyatifiyle hizmet almasına ilişkin kural, MiCA m.61 ile aynı yönü düzenlemez. Biri Türkiye’deki kişiye yurt dışından sunulan hizmeti; bu yazının konusu ise Türkiye’deki işletmeden AB’deki müşteriye sunulan hizmeti ele alır. Aynı terimlerin kullanılması karşılıklı izin veya otomatik tanıma yaratmaz.
Türkiye’deki temel yapı için SPK kripto varlık lisansı ve başvuru süreci ayrıca değerlendirilmelidir. Bir hizmetin kripto varlıkla bağlantılı olması, ödeme hizmetleri gibi başka düzenleme alanlarını kendiliğinden dışlamaz. Faaliyetin bütününün hangi izinlere bağlandığı, müşteriye hizmet sunulmadan önce belirlenmelidir.
İşletme hangi kararı, hangi kanıtla vermeli?
Son aşamada inceleme, “AB müşterisi kabul edilebilir” gibi kapsamı belirsiz bir cümleye indirgenmemelidir. Karar; müşteriyi, hizmeti, başlangıç koşullarını, pazarlama geçmişini ve hangi değişiklikte yeniden inceleme yapılacağını belirtmelidir. Yetki gereken bir modelde uygulanacak yol, yetkisiz faaliyeti bir beyanla örtmek değil, hizmetin yetkili yapı içinde sunulmasını veya hedef pazarın sınırlandırılmasını sağlamaktır.
Kayıt toplama da ölçülü olmalıdır. İlişkinin başlangıcını açıklamak için gerekli belgeler saklanırken, konuyla ilgisiz gezinme geçmişi veya özel yazışmaların sınırsız toplanması doğru bir yöntem değildir. Erişim yetkileri, saklama süresi ve kişisel verilerin ülkeler arasındaki akışı ayrıca belirlenmelidir.
İyi hazırlanmış karar dosyası, işletmenin hukuk, pazarlama ve ürün ekiplerinin aynı hizmet sınırını uygulamasını sağlar. Müşterinin kendi girişimiyle yaptığı dar talep gerçekten ortaya konulamıyorsa belirsizlik açıkça kaydedilir. Reverse solicitation, belgesiz büyüme planının adı değil; somut olgularla sınırlı bir istisna incelemesidir.
