Stablecoin İtfa Hakkı: USDT ve USDC Sahibi Kimden Ne İsteyebilir?

Stablecoin sahibinin itfa hakkı ile ayrı tutulan rezerv arasındaki bağı anlatan sembolik kompozisyon

PEGA Hukuk · · Kaynak kontrolü:

Stablecoin sahibi olmak, her durumda ihraççıdan doğrudan dolar isteme hakkına sahip olmak değildir. USDT veya USDC’nin bir doları hedeflemesi; borsada bir dolardan satılabilmesi, ihraççıya bir dolardan geri verilebilmesi ve iflasta bir dolar tahsil edilebilmesi şeklinde üç ayrı soruyu içerir. Birinci soru piyasanın, ikincisi itfa hakkının, üçüncüsü ise rezerv ve alacaklı korumasının konusudur. Bu üçü aynı anda farklı cevaplar verebilir.

Türkiye’deki bir kişinin talebi, tokenın hangi ağda ve hangi sözleşmeyle tutulduğuna göre platforma teslim, ihraççıya itfa, köprü işletmesine çözme veya sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat talebi olabilir. Aşağıdaki inceleme, 6 Ekim 2026’da kontrol edilen düzenlemeler ve ihraççı belgeleri üzerinden bu hakları birbirinden ayırır; USDT ve USDC örneklerini, talebin Türkiye’den nasıl kurulacağını ve zararın nasıl hesaplanacağını birlikte ele alır.

Bu yazıda

Kripto varlık uyuşmazlıklarında hukuki danışmanlık için:

WhatsApp E-posta

Stablecoin itfası ne demektir; satıştan farkı nedir?

İtfa, uygun tokenın ihraççıya teslim edilmesi veya dolaşımdan çıkarılması karşılığında ihraççının para yahut dayanak varlık borcunu yerine getirmesidir. Borsada satışta ise alıcıdan piyasa bedeli alınır. İhraççının itfa yükümlülüğü varsa, bunun tutarı emir defterindeki son işlemden değil, kanun ve sözleşmeden çıkar. Ancak aradaki fiyat farkı, itfaya erişebilen profesyonel aracı ile yalnız ikincil piyasada işlem yapabilen küçük yatırımcı bakımından farklı sonuç doğurur.

Aynı stablecoin için dört ayrı çıkış yolu
YolBorçlu veya muhatapİstenen edimBaşlıca engel
Borsada satışAlım satım ilişkisine göre platform veya piyasadaki karşı tarafGerçekleşen satış bedelinin hesaba geçmesiDüşük likidite, fiyat kayması, emir veya ödeme sorunu
Platformdan çekimKullanıcıya saklama veya teslim borcu olan şirketDoğru ağdaki tokenın bildirilen cüzdana gönderilmesiÇekim durdurma, varlık açığı, kimlik veya işlem kontrolü
Doğrudan itfaİlgili tokenın hukuki ihraççısıŞartlarına göre para veya referans varlıkHak sahipliği, müşteri kabulü, asgari tutar, banka ve uyum şartları
Köprü veya getiri ürününden çıkışÜrünün sözleşmesel muhatabı ve teknik mekanizmasıÖnce asıl stablecoinin geri verilmesiKilit, protokol açığı, karşı tarafın iflası veya köprü rezervi eksikliği

Örneğin platformdaki 20.000 USDC bakiyesini cüzdanına çekemeyen kişinin, Circle’a “20.000 dolar gönderin” demesi aynı borcun doğru muhataba yöneltilmesi olmayabilir. Circle’ın itfa için token teslimi istemesi karşısında kullanıcı önce platformun hesabındaki varlığı kendisine teslim etmesini talep eder. Platformun müşterisiyle ilişkisinden doğan açığı, ihraççının rezervinin yeterli olması tek başına kapatmaz.

Hak zinciri nasıl kurulur: ihraççı, platform, köprü ve earn ürünü

Tokenın adı, tokenın hukuki kimliği değildir

Dosyanın başlangıcı token sembolü değil; ağ, sözleşme adresi, miktar ve saklama biçimidir. Bir ağda ihraç edilen native USDC ile başka ağda üçüncü kişi tarafından oluşturulan USDC.e aynı borç ilişkisini göstermeyebilir. Birinci varlıkta ihraççı koşulları ön plana çıkarken, ikincisinde asıl USDC’nin kim tarafından ve nerede tutulduğu, temsil tokenının hangi şartla çözüldüğü sorusu eklenir. Circle’ın üçüncü taraf köprü USDC’sine ilişkin koşulları, köprüyle üretilmiş tokenın Circle’ın doğrudan ihraç ettiği USDC ile özdeş olmadığını açıkça ayırır.

Bu ayrımın dava sonucuna etkisi önemlidir: köprü açığı nedeniyle dayanak USDC’ye erişilememesi, tek başına Circle’ın itfa borcuna aykırılık oluşturmaz. Köprü sağlayıcısının sorumluluğu ise yalnız teknik sistemin varlığından çıkarılamaz; belirli bir şirketin saklama, çözme veya güvenlik taahhüdü bulunup bulunmadığı gösterilmelidir. Sorumlu tüzel kişinin bilinmediği bir protokolde teknik açık ile tahsil edilebilir hukuki talep arasındaki mesafe büyür.

Borsa hesabındaki sayı ile kişisel cüzdandaki kontrol farklıdır

Kişisel cüzdan, zincir üzerinde transfer imkânı verir. Platform hesabı ise öncelikle müşterinin platform kayıtlarındaki hakkını gösterir. Platformun toplu cüzdanındaki her tokenın hangi müşteriye ait olduğu zincirden tek başına okunamayabilir; hesap hareketi, emir kaydı ve saklama sözleşmesi gerekir. Özel anahtarı kontrol etmek de üçüncü kişilerin mülkiyet, rehin veya suçtan kaynaklanan iddialarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Türkiye’deki kripto varlık hizmet sağlayıcıları için müşteri nakit ve kripto varlıklarının ayrılığı 6362 sayılı Kanun m.35/C ile korunur. Bu koruma, platformun kurumsal borçlarının müşteri varlıklarına yüklenmesini önlemeye yöneliktir. Hesaptaki her rakamın fiilen mevcut olduğu, çekimin aynı gün yapılacağı veya eksik varlığın devletçe tamamlanacağı anlamına gelmez. Platform iflası ayrıca müşteri varlıklarının ayrılması ve iadesi bakımından değerlendirilir.

Earn hesabı ilave bir borçlu ve vade yaratabilir

Stablecoin borç verilmiş, getiri ürününe yatırılmış veya teminat gösterilmişse kullanıcı artık serbestçe transfer edilebilen tokenı değil, tokenın geri verilmesini isteme hakkını tutuyor olabilir. Ürünün tasarımı uyarınca karşı tarafın ödeme gücü, vade, erken çıkış ve yeniden kullanım koşulları devreye girer. “USDT üzerinden yüzde getiri” ifadesi, getiriyi Tether’in borçlandığını göstermez. Bu ayrım, staking ve earn ürünlerinde iade hakkının temelidir.

USDT sahibi Tether’den doğrudan dolar isteyebilir mi?

Tether’in 26 Şubat 2026 tarihli koşullarının 4.1 bölümü, doğrudan itfayı doğrulanmış müşteriye özgü sözleşmesel hak olarak kurar; ödeme müşteri adına banka hesabına yapılır. Aynı metin, desteklenen ağın önemini gösterir: Omni, Bitcoin Cash SLP, Kusama, EOS ve Algorand üzerindeki USDT için bu koşullar kapsamındaki itfanın 1 Eylül 2025’te sona erdiği belirtilir. Dolayısıyla yalnız bakiyenin adı ve tutarı yeterli değildir.

Kontrol edilen ücret çizelgesine göre asgari edinim veya itfa tutarı 100.000 USD; itfa ücreti 1.000 USD ile tutarın yüzde 0,1’inden yüksek olanıdır. Doğrulama başvurusunun ayrıca 150 USD tutarında, iade edilmeyen fakat itfaya dâhil olabilen bedeli vardır; başvuru hesabın kabul edileceği garantisini vermez. Bu şartlar platformda USDT satmanın komisyonları değildir.

Masrafın fiilî etkisi: Diğer masraflar hariç 100.000 USD tutarında itfada 1.000 USD kesinti yüzde 1’e; 500.000 USD’de aynı asgari kesinti yüzde 0,2’ye; 2.000.000 USD’de 2.000 USD kesinti yüzde 0,1’e karşılık gelir. “Bir USDT bir dolardan itfa edilir” cümlesi ile “hesaba net bir dolar geçer” cümlesi bu nedenle farklıdır. Banka masrafları ve kur dönüşümü ayrıca hesaplanır.

10.000 USDT sahibi için 100.000 USD eşiğinin varlığı, sırf itfaya erişmek amacıyla bakiyeyi büyütmesini veya başkalarının varlıklarını toplamasını makul bir çözüm yapmaz. Böyle bir yol ek piyasa riski, başkası hesabına işlem ve müşteri kabulü sorunları yaratabilir. Eşiğe erişemeyen kişinin pratik çıkış kanalı çoğu olayda ikincil piyasadır; fakat bu, platformun kendisine verdiği bağımsız teslim veya dönüşüm taahhütlerinin hükümsüz olduğu anlamına gelmez.

USDC’de Türkiye’deki sahip ile EEA’daki sahibin hakkı neden farklılaşır?

Circle’ın 12 Aralık 2025 tarihli EEA dışı USDC koşulları, Circle Mint hesabı olan kullanıcıyla yalnız token tutanı ayırır. İkinci gruptaki kişi doğrudan Circle müşterisi sayılmaz; itfa için uygun olup hesap açması gerekir. Bir tokenın cüzdana geçmesiyle devredilen itfa hakkı da bu hesap kabulü şartına bağlı anlatılır. Türkiye’deki sahip bakımından bu nedenle “USDC tutuyorum” ile “Circle’a doğrudan itfa talimatı verebiliyorum” eş anlamlı değildir.

EEA, Avrupa Ekonomik Alanı’dır. Circle’ın 15 Eylül 2026 tarihli MiCA itfa politikası, EEA’daki perakende sahipler için Circle France nezdinde özel başvuru formu, kimlik ve işlem kontrolleri ile kişinin kendisine ait EEA banka hesabını öngörür. USDC ödemesi için hesabın USD kabul edebilmesi gerekir. Tokenlar verilen adrese ulaştıktan sonraki kontrol ve ödeme süreci, itfa sırasında tutarsızlık belirlenmedikçe beş iş gününü aşmamalıdır; stres düzeninin ayrıca öngördüğü durumlar saklıdır. Bankanın döviz dönüşümü veya gelen ödeme ücretleri Circle’ın itfa ücretiyle aynı değildir.

Bu coğrafi ayrım vatandaşlık testi olarak okunmamalıdır. Türkiye vatandaşı olup EEA’da bulunan kişinin durumu ile Türkiye’de bulunan kişinin durumu farklı olabilir; yalnız yabancı IBAN edinmek, gerçek yerleşim ve kullanıcı statüsünü değiştirmez. Başvuruya yanlış adres veya konum sunmak, hakka erişimi güçlendirmek yerine koşullara aykırılık ve uyum sorunu yaratır.

USDT ve USDC’de başvuru yolunu değiştiren koşullar
Sahibin durumuÖnce cevaplanacak soruSonuç
Türkiye’de küçük tutarlı USDT sahibiDoğrulanmış müşteri ve asgari tutar koşulu karşılanıyor mu?Karşılanmıyorsa borsa satışı, ihraççı itfasından ayrı çıkış yoludur.
Türkiye’de USDC tutan, Mint hesabı olmayan kişiCircle Mint hesabına kabul edilme ve desteklenen ülke şartları sağlanıyor mu?Tokenı tutmak tek başına doğrudan itfa erişimi sağlamaz.
EEA’da perakende USDC sahibiCircle France başvuru, kimlik, işlem ve banka şartları sağlanıyor mu?Perakende başvuru yolu değerlendirilir; MiCA hakkı ile prosedür birlikte okunur.
Borsa bakiyesi veya köprü tokenı sahibiİhraççının kabul ettiği token teslim edilebiliyor mu?Platformdan teslim veya köprüden çözme, itfadan önceki hukuki sorun olabilir.

MiCA’nın sağladığı hak ne; sağlamadığı güvence nedir?

MiCA m.3, 39 ve 49 iki yapıyı ayırır. Tek resmî para birimine referans veren elektronik para tokenında (EMT) sahibin ihraççıya karşı nominal tutarda para talebi bulunur. Varlığa dayalı tokenda (ART) ise referans varlıkların piyasa değerine denk fon veya referans varlığın teslimi söz konusudur. ART sahibinin, ihraççının yükümlülüklerini yerine getirememesinde rezerv varlıklarına ilişkin hakkı da düzenlenir. Bu hükümler tüm dünyadaki “stablecoin” etiketlerinin otomatik olarak tabi olduğu tek tip rejim değildir.

Nominal değer, hangi para biriminde? Dolara referanslı EMT için 1.000 tokenın nominal karşılığı 1.000 USD olabilir. Kullanıcı tokenı alırken 35.000 TL ödemişse, daha sonra itfada eline her durumda en az 35.000 TL geçeceği sonucu çıkmaz. Dolar alacağının değeri ile TL dönüşümündeki kur riski ayrı tutulur. ART’de referans varlık değişken değerliyse bir dolarlık nominal koruma zaten varsayılamaz.

Olağan ücretsiz itfa kuralı, kriz yönetimini ortadan kaldırmaz. MiCA m.46–47 ve 55 kapsamında toparlanma planı; likidite ücreti, günlük itfa sınırı veya geçici durdurma tedbirleri içerebilir. Düzenli itfa planı ise faaliyetin normal sürdürülmesinden farklı olarak, yükümlülüklerini yerine getiremeyen veya getiremeyecek ihraççının kalan rezervlerden düzenli ödeme sürecine ilişkindir.

Buradan iki sonuç çıkar. Birincisi, “her an itfa” ifadesi her koşulda aynı gün banka ödemesi garantisi olarak sunulamaz. İkincisi, bir ihraççının sitesine “stres yaşanıyor” yazması bütün gecikmelerini kendiliğinden hukuka uygun hâle getirmez. Uygulanan tedbirin dayanağı, yetkili makamın rolü, kapsamı ve aynı durumdaki sahipler arasındaki uygulama önemini korur. EMT için mevduat garantisi ve yatırımcı tazmin sistemi güvencesi de varsayılamaz; m.51 bu yöndeki uyarıyı ayrıca arar.

GENIUS Act Türk stablecoin sahibini otomatik korur mu?

ABD’nin 18 Temmuz 2025 tarihli GENIUS Act düzenlemesi; kapsama giren izinli ödeme stablecoin ihraççıları için rezerv, itfa politikası ve iflasta sahiplerin önceliğine ilişkin hükümler içerir. Ancak “dolar stablecoini” olmak, tek başına bu izin statüsüne sahip olmak değildir. ABD’deki bir kanunun kabulü de Türkiye’deki her token sahibine her ihraççıya karşı aynı talebi vermez.

Kanunun m.20 hükmü genel yürürlüğü, kabulden 18 ay sonrası ile belirtilen federal düzenleyicilerin nihai uygulama kurallarından 120 gün sonrasının erken olanına bağlar. Bu nedenle yalnız 18 Temmuz 2025 tarihine bakıp bütün korumaların o gün uygulanmaya başladığı söylenemez. Somut uyuşmazlıkta yürürlük tetikleyicisi, ihraççı izni ve ilgili işlem ayrıca eşleştirilmelidir. ABD rejimiyle ilgili bir haber, Circle veya Tether’in işlem tarihindeki sözleşmesinin yerine kullanılamaz.

Depeg, dondurma ve iflas: üç olay, üç farklı talep

Depeg her zaman ihraççının sözleşme ihlali değildir

Depeg, piyasa fiyatının hedef değerden sapmasıdır. Likiditenin azalması, panik satışı veya bir platformdaki emir dengesizliği fiyatı düşürebilir; buna karşılık doğrudan itfa kanalı çalışıyor olabilir. Sahibin ihraççıya karşı tazminat isteyebilmesi için ilgili hukuka göre bir borç veya hukuka aykırı davranış, zarar ve aralarındaki bağ gerekir. Sırf ikincil piyasada 0,94 USD fiyat görülmesi, her sahibin ihraççıdan 0,06 USD fark alacağı anlamına gelmez.

Buna karşılık kullanıcının uygun itfa talebi haksız biçimde yerine getirilmemiş ve bu nedenle makul bir çıkış işleminde zarar oluşmuşsa, tartışma yalnız piyasa riskinden ibaret kalmaz. Burada başvurunun zamanı, eksiksizliği, reddin nedeni ve satışın o koşullarda neden gerekli olduğu belirleyicidir. İhraççı veya platformun verdiği özel fiyat/geri alım taahhüdü varsa ayrıca esas alınır.

Dondurmada önce işlemi kimin durdurduğu bulunur

Platformun hesap kısıtı, ihraççının zincir üzerindeki adres dondurması ve mahkeme veya idari makam tedbiri aynı işlem değildir. Platform hesabı açsa bile zincirde dondurulmuş token transfer olmayabilir; ihraççı adresi serbest bıraksa bile platformun bağımsız tedbiri sürebilir. Bu yüzden başvuru yalnız “blokeyi kaldırın” demekle yetinmemeli; hangi işlevin, hangi işlem veya adres için, hangi muhatap tarafından durdurulduğunu göstermelidir. USDT dondurma ve itiraz yolları bu başvuru ayrımını ayrıca ele alır.

Uyum incelemesi bulunması, kişinin suç işlediğinin kesin kanıtı değildir. Fakat “tokenı iyi niyetle aldım” açıklaması da kaynağın gösterilmesi ihtiyacını tek başına ortadan kaldırmaz. Edinim bedeli, karşı taraf, borsa kayıtları ve ilgili transferler arasındaki bağlantı, kişiye özgü itirazın omurgasını oluşturur.

İflasta rezerv bulunması ile rezerv üzerinde öncelik aynı şey değildir

İhraççı iflasında rezervin tutarı kadar hangi tüzel kişide bulunduğu, ayrılığı, üzerinde üçüncü kişi hakkı olup olmadığı ve hak sahibinin hangi sıradan ödeneceği önemlidir. Platform iflasında ise token ihraççısı ödeme gücünü korurken müşterinin platformdaki varlığa ulaşamaması mümkündür. Bir Proof of Reserves raporu, bu iki iflas dosyasını veya müşterinin alacak sırasını tek başına çözmez.

Aynı ekonomik kayıp için platforma, saklayıcıya ve ihraççıya başvuru ihtimali bulunması, aynı zarar kaleminin üç kez tahsil edilebileceği anlamına gelmez. Yapılan ödemeler, geri verilen tokenlar ve varsa satılan alacaklar dosyada birbirine bağlanmalıdır. Talebin birden fazla hukuki dayanakla kurulması ile mükerrer tahsil birbirinden ayrılır.

Türk hukuku uygulanıyorsa hangi talepler kurulabilir?

Token teslimi ile para borcunun ifası ayrılır

Platformun borcu 10.000 USDT teslim etmekse, talebin konusu başlangıçta token teslimidir. İhraççının uygun itfaya karşı borcu 10.000 USD ödemekse, bu bir para alacağıdır. Stablecoin dolar referanslı diye her token teslim borcunu doğrudan döviz borcu kabul etmek, talep sonucunu ve değerleme tarihini hatalı kurabilir. Türk hukukuna tabi gerçek bir yabancı para borcunda TBK m.99, aynen ödeme kaydı ve temerrüt durumuna göre önem kazanır; tokenın kendisinin hukuki niteliği ayrıca çözülür.

Temerrüt, yalnız destek kaydının açılmasından ibaret değildir

TBK m.112 ve 117–118 uyarınca ifa ve gecikme tazminatı tartışması için borcun varlığı, muacceliyeti ve gerekli hâllerde ihtar ortaya konulmalıdır. Doğru borçluya ulaşan; miktarı, tokenı, talep edilen edimi ve ifa için gereken bilgileri içeren yazılı başvuru bu nedenle önemlidir. Sözleşmede belirli vade bulunması gibi ihtar gerekmeyen hâller saklıdır.

Eksik kimlik belgesi yüzünden henüz uygun hâle gelmemiş bir başvuru ile tüm koşulları tamamlandığı hâlde sebepsiz bekletilen başvuru aynı değerlendirilmez. Borçlunun kusursuzluğunu gösteren durumlar ile işletmenin kendi organizasyon veya likidite sorunu da birbirine karıştırılmamalıdır. “Teknik neden” şeklindeki tek cümle, kusursuzluğun ispatı yerine geçmez.

Sorumsuzluk kaydı her durumda son söz değildir

Türk hukuku uygulanıyorsa önceden hazırlanmış koşullar TBK m.20–25 çerçevesinde sözleşmeye dâhil olma, yorum ve içerik denetimine tabidir. Ağır kusurdan sorumsuzluk anlaşması m.115 uyarınca geçerli değildir; izinle yürütülen uzmanlık hizmetlerinde hafif kusura ilişkin hüküm de ayrıca dikkate alınır. Buna karşılık yabancı bir ihraççı metnindeki her sınırlamayı, uygulanacak hukuk belirlenmeden doğrudan bu maddelerle hükümsüz ilan etmek de doğru olmaz.

Sebepsiz zenginleşme neden otomatik bir yedek talep değildir?

TBK m.77 için karşı tarafın haklı sebep olmaksızın zenginleşmesi gerekir. Borsada başkasından token satın alan kullanıcının ödediği bedel doğrudan ihraççıya gitmemiş olabilir. Piyasa fiyatının düşmesi de tek başına ihraççının aynı tutarda zenginleştiğini göstermez. Bu sebeple sözleşmesel hakkı bulunmayan her sahibin fark tutarını ihraççıdan sebepsiz zenginleşmeyle isteyebileceği ileri sürülemez. Yanlış adrese gönderim, geçersiz işlem veya sebepsiz tutulan bedel gibi olayların kendi malvarlığı hareketi gösterilmelidir.

Zarar hesabı nasıl yapılır; hangi tutarlar iki kez yazılmamalıdır?

Varsayımsal örnek: 10.000 token için nominal değer 10.000 USD; piyasada gerçekleşen satış fiyatı 0,94 USD ve satış komisyonu 20 USD olsun. Brüt satış bedeli 9.400 USD, net tahsilat 9.380 USD’dir. Nominale göre 620 USD fark vardır. Ancak hukuki zarar hesabı burada bitmez: zamanında itfa gerçekleşseydi doğacak kaçınılmaz banka/itfa giderleri 40 USD ise, karşılaştırılan net itfa geliri 9.960 USD olur ve iki net sonuç arasındaki fark 580 USD’ye iner. Bu hesapta itfaya gerçekten erişilebildiği ve satışın ihlalle bağlantısı varsayılmıştır; mahkemenin otomatik hükmedeceği tutar değildir.

Zarar dosyasında ayrı tutulması gereken kalemler
KalemGerekli kanıtYapılmaması gereken
Teslim edilmeyen ana varlıkHesap hareketi, sözleşme, yatırma ve çekme kayıtlarıToken teslimi yanında aynı anaparanın tamamını yeniden zarar yazmak
Fiyat farkıGerçekleşen emir, fiyat ve zaman, talep/ret kronolojisiGünün en yüksek fiyatını gerçekleşmiş hak gibi kabul etmek
Ek giderFiilen ödenen komisyon, makul alternatif işlem gideriHer durumda doğacak masrafı ihlalin ek zararı saymak
Kur etkisiAlacağın para birimi ve hukuken esas alınacak tarihDolar kaybı ile aynı kaybın TL karşılığını iki ayrı zarar toplamak
Gecikme ve finansmanVade, temerrüt, faiz ve somut ek finansman gideriFaizle karşılanan kaybı ayrıca tam tutarıyla istemek

Türk hukukunda temerrüt faizini aşan zarar TBK m.122 kapsamında ayrıca tartışılabilir. Bunun için “piyasa yükseldi, kazanacaktım” iddiasından daha somut veri gerekir. Özellikle zorunlu ödeme için alınan köprü kredi, alternatif satış ve kaçınılabilir giderler olayla ilişkilendirilmelidir. Daha sonra alınan kısmi ödeme veya iade edilen token da hesapta mahsup edilir.

Türkiye’den dava, tüketici başvurusu veya tahkim mümkün mü?

Uygulanacak hukuk, görevli/yetkili merci ve kararın icra edileceği ülke ayrı sorulardır. Yabancı hukuk seçilmiş olması tek başına Türk mahkemelerini yetkisiz yapmaz; Türk mahkemesinin yetkili olması da her zaman Türk maddi hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez. MÖHUK m.24, 26, 40, 45 ve 47 bu ayrımın başlangıç noktasıdır.

Tüketici sıfatı: Ticari veya mesleki amaçla hareket eden şirketin hazine işlemi ile kişisel amaçla hizmet alan gerçek kişinin işlemi aynı değildir. Her kripto alıcısının otomatik tüketici olduğu veya hiçbir yatırım amaçlı işlemin tüketici işlemi olamayacağı şeklindeki genellemelerden kaçınılmalıdır. Somut sözleşmenin amacı ve tarafları tespit edilir. MÖHUK m.26’daki kapsam ve bağlantı koşulları oluştuğunda hukuk seçimi, tüketicinin mutad mesken hukukunun emredici hükümlerinin sağladığı asgari korumayı kaldıramaz. Sadece Türkçe internet sayfası görmek bütün koşulların oluştuğunu kanıtlamaz.

Yabancı mahkeme kaydı: MÖHUK m.45 kapsamındaki tüketici sözleşmelerinde tüketiciye tanınan Türk mahkemesi bağlantıları, m.47/2 uyarınca bir yabancı mahkeme kaydıyla bertaraf edilemez. Fakat tahkim şartı aynı hukuki işlem değildir. Tahkim anlaşmasının varlığı, kapsamı ve geçerliliği; ilgili tahkim mevzuatı, uygulanacak hukuk ve varsa tüketici korumasıyla ayrıca çözülür. “Türkiye’de yaşıyorum, yabancı tahkim maddesi yok sayılır” yaklaşımı da “kutuyu işaretledim, bütün itirazlarım bitti” yaklaşımı da yeterli değildir.

Tether’in güncel koşullarında yabancı hukuk ve tahkim düzeni bulunması, taleple birlikte usul itirazlarının ve masraf yapısının da incelenmesini gerektirir. Platforma karşı Türk hukukundan doğan bir talep ile ihraççıya karşı yabancı sözleşmeden doğan talebin aynı mercide ileri sürülebileceği varsayılamaz. Tüketici yolu uygulanıyorsa görev, dava şartı arabuluculuk ve başvuru tarihindeki hakem heyeti parasal sınırları ayrıca belirlenir; ticari davada ise ilgili dava şartları kendi rejimine göre değerlendirilir.

Başvuru dosyası hangi sırayla kurulmalıdır?

  1. Önce varlığı ve muhatabı kesinleştirin. Ağ, sözleşme adresi, token miktarı, platformun sözleşmedeki tam unvanı ve varsa ihraççı şirket ayrı kaydedilsin. Marka veya mobil uygulama adıyla yetinilmesin.
  2. Hakkın dayanağını olay tarihine bağlayın. Edinim günündeki sözleşme, white paper, ücret çizelgesi ve sonradan yapılan değişiklik bildirimi birlikte korunsun. Bugünkü sayfa geçmişte kabul edilen koşulları tek başına kanıtlamaz.
  3. İstenen edimi açık yazın. Token teslimi, nominal para itfası, hesap düzeltme veya tazminat taleplerinden hangisinin hangi borçluya yöneltildiği belirli olsun. Alternatif talepler varsa birbirleriyle ilişkisi açıklansın.
  4. Uygun başvuruyu kanıtlayın. Başvuru numarası, gönderilme/ulaşma zamanı, sunulan belgeler, eksik belge talepleri ve cevaplar saklansın. Beklemenin hangi aşamada başladığı anlaşılsın.
  5. Delili yalnız ekran görüntüsüne bırakmayın. Platform dışa aktarımı, emir ve çekim kimlikleri, TxID, banka dekontları ve yazışmalar eşleştirilsin. Zincir saati ile yerel saat aynı zaman çizelgesine dönüştürülsün.
  6. Paralel süreçleri ayırın. Kuruma şikâyet, özel hukuk alacağı, iflas kaydı ve gerekiyorsa ceza şikâyeti ayrı sonuçlar üretir. Bir kurumun inceleme başlatması özel hukuk alacağının hükme bağlandığı anlamına gelmez.

İhraççı destek birimine yazmak, zamanaşımını veya dava/itiraz süresini kendiliğinden durdurduğu varsayımına dayandırılmamalıdır. Türk hukukunda zamanaşımının kesilmesi TBK m.154 gibi özel kurallara bağlıdır; yabancı hukuka tabi talebin süresi ayrıca değişebilir. Dosya hazırlığı ile süre koruyan işlemler birlikte yürütülmelidir.

Son olarak, gerçek itfa prosedürü özel anahtar veya kurtarma kelimelerinin karşı tarafa verilmesini gerektirmez. Tokenın belirlenmiş kurumsal adrese gönderilmesi ile cüzdanın bütün kontrolünün bir kişiye bırakılması farklı işlemlerdir. İade, aktivasyon veya vergi adı altında kişisel hesaba ödeme isteyen bir aracı, doğrulanmış ihraççı prosedürünün yerine geçirilmemelidir.

Stablecoin almadan önce hangi hukuki sorunun cevabı bulunmalıdır?

Esas soru yalnız “bu tokenın rezervi var mı?” değildir: Bu tokenı, bu ağda ve bu hesap yapısında tutan ben, hangi şirkete karşı, hangi koşulla ve hangi para biriminde talep ileri sürebiliyorum? Cevap doğrudan itfaysa müşteri kabulü ve ödeme kanalı; platformdan teslimse varlık ayrılığı ve saklama; köprü veya getiri ürünüyse aradaki ek borç ilişkisi belirleyicidir. Şirketlerin bu incelemeyi işlemden sonra değil, kripto hazine politikası kurulurken yapması gerekir.

Bu talep analizi Türkiye’de stablecoinle mal veya hizmet bedeli ödenebileceği sonucunu doğurmaz. TCMB’nin ödemelerde kripto varlık kullanımına ilişkin Yönetmeliği, varlığı elde tutma ve paraya çevirme tartışmasından ayrı bir faaliyet sınırı getirir.

About the Author

Ahmet Karaca

Avukat Ahmet Karaca, PEGA Hukuk & Danışmanlık bünyesinde özellikle kripto varlık hukuku, bilişim hukuku ve ceza hukuku alanlarında çalışmaktadır.

Kripto P2P işlemleri, kripto varlık hizmet sağlayıcılığı, SPK ve MASAK mevzuatı, banka blokesi, üçüncü kişi ödemesi ve kripto dolandırıcılığı soruşturmaları konularında makaleler yazmakta ve hukuki danışmanlık vermektedir. pegahukuk.com üzerindeki Kripto Varlık Hukuku içerik kümesinin yazarlığını yürütmektedir.

Bunlar da ilginizi çekebilir.