MKK’da PBLK ve SERB: Fon Kaydı Neyi İspatlar?

Yazar: Av. Ahmet Karaca · Kaynak kontrolü: 29 Eylül 2026

e-YATIRIMCI ekranında fonunuzun yanında PBLK yazması, katılma paylarının TEFAS işlem blokajı alt hesabında izlendiğini gösterir. Satışın tamamlandığını, belirli bir fiyatın kesinleştiğini veya tasfiyede öncelikli alacaklı olduğunuzu tek başına göstermez. SERB ise serbest alt hesap kodudur; fon hakkında ayrıca yürürlükte olan bir işlem yasağını kaldırmaz.

Bu iki kodu anlamanın yolu, MKK kaydını banka emri ve takas sonucu ile aynı belgeymiş gibi okumamaktır. Aşağıdaki inceleme, ekrandaki işaretten hukuki sonuca giderken hangi ek kaydın gerektiğini gösterir. Fonların genel durumu için fon krizi ve yatırımcı hakları rehberine; fonun listede bulunup bulunmadığı için fon ve tasfiye bankası tablosuna bakabilirsiniz.

PBLK, SERB ve diğer alt hesap kodları

MKK’nın 8 Ocak 2026 tarihli MKS İş ve Bilişim Uygulama İlke ve Kuralları Yönergesi, alt hesapları işlem amaçlarına göre ayırır. Kodların aşağıdaki kısa karşılıkları bu sınıflandırmaya dayanır. Son sütun ise koddan çıkarılamayacak sonuçları açıklar.

Bu nedenle “blokaj” sözcüğünü doğrudan ceza soruşturmasına bağlamak hatalıdır. Haciz, yatırımcı blokajı, işlem blokajı ve mahkeme tedbiri farklı sebeplere dayanır. Ayrıntılı ayrım için bloke, haciz ve elkoyma sözlüğü kullanılabilir. Ekranda bu tabloda bulunmayan bir kod varsa benzer görünen bir kodun anlamı ona taşınmamalıdır.

Bir satış talimatında dört ayrı kayıt vardır

1. Müşteri talimatı: Telefonla, şubeden veya uygulamadan ne istediniz? Fon, pay adedi, saat ve emir numarası nedir?
2. Kurumun iletim kaydı: Banka veya aracı kurum talimatı ne zaman aldı, hangi kanala gönderdi, karşı sistemden hangi yanıtı aldı?
3. Saklama hareketi: Pay hangi alt hesaba, hangi miktarda, hangi referansla taşındı? Sonradan ters hareket yapıldı mı?
4. Gerçekleşme ve nakit sonucu: İşlem hangi fiyat/valörle sonuçlandı; fon borcu kaydı veya para transferi oluştu mu?

Bu olaylar aynı saniyede gerçekleşmek zorunda değildir. Ekranın yenilenme saati de işlemin oluşma saati değildir. Bir başvuruda “17 Eylül sabahı PBLK gördüm” demek yerine, 16 Eylül tarihli X numaralı talimatın iletim ve yanıt kaydı ile şu tarihli alt hesap hareketinin eşleştirilmesini istemek daha denetlenebilir bir taleptir.

Örneğin tamamen varsayımsal bir olayda yatırımcı 12.05’te talimat verir, banka 12.06’da iletir, MKK raporunda 12.08 tarihli blokaj hareketi bulunur. Daha sonra gelen iptal yanıtı ilk blokajı ortadan kaldırabilir. Sadece 12.08 ekranını saklamak, bu zincirin son halkasını açıklamaz. Tersine, bugün SERB görülmesi de geçmişte hiç emir verilmediğini kanıtlamaz.

17 Eylül 13.30 öncesi emir ve PBLK öncelik sağlar mı?

Bu iki olguya dayanarak öncelikli ödeme sözü verilemez. SPK’nın 28 Eylül 2026 tarihli açıklaması, ilgili fonlarda 17 Eylül günü verilen bütün TEFAS talimatlarının iptal edildiğini ve bu talimat sahiplerine katılma payı oranında tasfiye bakiyesinden ödeme yapılacağını bildirir. Aynı açıklama, 16 Eylül ve öncesinde iletilip fon temerrüdü veya fiyat açıklanmaması nedeniyle gerçekleşmeyen talimatların da tasfiye kapsamında olduğunu belirtir.

Dolayısıyla yalnız 2026/61 sayılı bültendeki saat ifadesini okuyup “13.30’dan önceydim, eski fiyattan kesin alacaklıyım” sonucuna varılamaz. İlk düzenleme, sonraki açıklama ve somut emir sonucu birlikte okunmalıdır. Bu açıklamanın kapsamındaki fon ve talimat ile farklı bir tarihteki, farklı bir fondaki olağan satış işlemi de birbirine karıştırılmamalıdır.

Bir bankanın kendi yükümlülüğünü ayrıca ihlal ettiği iddiası ise başka bir incelemedir. Tasfiyedeki pay sahipliği ile bankaya karşı ileri sürülebilecek somut bir tazminat talebi aynı hak değildir. Emrin verilmesi, kurumun yapması gereken işlem, gerçekleşmeme nedeni ve ileri sürülen ek zarar ayrı ayrı belirlenir. Bu yönüyle gerçekleşmeyen fon satış talimatı rehberi esas alınmalıdır.

Ekrandaki tutar ile tahakkuk etmiş fon borcu nasıl ayrılır?

Portföy ekranındaki parasal karşılık çoğu zaman pay adedi ile ekranda kullanılan birim değerin çarpımıdır. Bunun bir değerleme göstergesi mi, gerçekleşmiş satış bedeli mi, bekleyen talimatın tahmini karşılığı mı olduğu sorulmalıdır. “Fon borcu” yazılması halinde de bu ifadenin muhasebe hesabı ve dayanağı istenmelidir.

Varsayımsal olarak 10.000 payın ekranda 2 TL ile 20.000 TL görünmesi, kendiliğinden 20.000 TL nakit alacak doğduğunu ispatlamaz. Bu yalnız çarpımın doğru olduğunu gösterir. Alacağın niteliği için işlemin gerçekleşmesi ve uygulanacak özel düzenleme; tutarın doğruluğu için fiyat kaynağı ve mutabakat gerekir. Aynı tutarı hem “pay bakiyesi” hem “satış alacağı” olarak toplamak mükerrer talebe yol açabilir.

e-YATIRIMCI kaydı nasıl saklanmalı?

Ekran görüntüsü alırken fonun tam adı/kodu, hesabın bulunduğu kurum, pay adedi, alt hesap kodu ve rapor tarihi aynı bağlamda korunmalıdır. Sistem tarih aralıklı hareket veya rapor indirmeye izin veriyorsa yalnız güncel bakiyeyle yetinmeyin. Belgenin orijinal dosyasını değiştirmeden saklayın; açıklama ve işaretlemeleri ayrı bir kopyada yapın.

Oluşturma saati ile rapordaki işlem saatini ayrı not edin. Birden fazla kurumda aynı fona sahipseniz kayıtları kurum ve hesap bazında ayırın. Kamuya açık paylaşımda kimlik, hesap ve sicil bilgilerini maskeleyin; bankaya veya avukata sunulan asıl nüshanın bütünlüğünü koruyun. e-Devlet şifresi, SMS kodu veya hesap erişimi paylaşmak belge temini için gerekli değildir.

Dosyanın sonradan değişmediğini denetlemeye yarayan bir özet değeri tutulabilir; fakat bu, ekran içeriğinin ilk anda doğru olduğunu veya bir işlemin gerçekten gerçekleştiğini tek başına kanıtlamaz. Kaydın kimden ve ne zaman alındığı ile karşı kurumun işlem verisi ayrıca önemlidir.

PBLK yoksa veya kayıtlar çelişiyorsa kime ne sorulur?

• Emri alan kuruma: Talimatın alınması, iletimi, yanıtı, ret/iptal nedeni ve bunların saatleri; başvuruya verilen kayıt numarası.
• Saklama hesabını tutan kuruma: İlgili tarih aralığındaki alt hesap hareketleri, pay mutabakatı ve blokajın dayanağı.
• Kurucuya veya yetkili tasfiye bankasına: Fonun hukuki statüsü, ödemeye esas pay/borç kaydı, kullanılan fiyat ve dağıtım hesabı.
• Yargısal incelemede: Kurumlardaki kayıtların aynı işlem referansıyla getirtilmesi, gerektiğinde teknik bilirkişiyle saat ve tutar farklılıklarının açıklanması.

“Sistemde sorun vardı” cevabı, sorunun türünü açıklamaz. Kuruma şu dar soruyu yöneltin: Talimat hiç alınmadı mı, alınıp iletilmedi mi, karşı sistemden ret mi geldi, yoksa kabulden sonra iptal mi edildi? Her ihtimal farklı kayıt ve sorumluluk incelemesi gerektirir. PBLK bulunmaması nedeniyle başvurudan vazgeçmek de, PBLK bulunmasını davanın kazanılacağına eşitlemek de doğru değildir.

Hangi belge birleşimi anlamlı bir sonuç verir?

İşe yarayan dosya, bir alt hesap kodundan daha fazlasını içerir: fon kimliği, emir referansı, alınma ve iletilme zamanı, sistem yanıtı, geçmiş saklama hareketi ve ödeme/borç mutabakatı. Bu birleşim “ne oldu?” sorusunu cevaplar. “Bu olay hangi hakkı doğurur?” sorusu ise uygulanacak SPK kararı, sözleşme ve ileri sürülen ihlal üzerinden ayrıca değerlendirilir.

Malvarlığına elkonulduğuna dair bir haber de bu kayıt zincirinin yerine geçmez. Elkonulan değerler ile yatırımcının alacağı arasındaki ilişki için fon soruşturması ve elkonulan varlıklar; bireysel talebin yolu için fon ve hisse zararında hukuki yollar rehberine başvurabilirsiniz.

Kaynak kontrol tarihi itibarıyla doğrulanan mevzuat, karar ve açıklamalar kullanılmıştır. Somut uyuşmazlıkta işlem tarihindeki hükümler ile sonraki resmî kararlar birlikte değerlendirilmelidir.