Kripto Varlık Hukuku
Kripto Yatırım Dolandırıcılığı
Kripto yatırım dolandırıcılığı dosyalarında mağdurun ilk sorduğu soru hep aynı: param geri gelir mi? Bu sayfa o sorunun dürüst cevabını, paranın kimden tahsil edilebileceğini ve ilk günlerde atılması gereken adımları anlatıyor.
Param geri gelir mi?
Dürüst cevap: mümkün, ama garanti değil. İhtimali belirleyen tek şey şansınız değil — paranın nereye ulaştığı. Varlık kimlik tespiti yapılmış bir borsaya girdiyse elkoyma ile dondurulabilir; çok sayıda adrese bölünüp karıştırıcıdan geçtiyse takip teknik olarak mümkün olsa da hukuki muhafaza zorlaşır. Bu ayrım ilk günlerde yapılan analizle ortaya çıkar.
Hangi dolandırıcılık türüyle karşılaştınız?
Nitelendirme önemli çünkü her tür farklı delil ve farklı muhatap üretiyor. Türkiye’de dosyaların büyük bölümü şu altı kalıptan birine oturuyor:
Sahte yatırım platformu
Gerçek bir borsa arayüzü taklit edilir; hesabınızda kâr görünür, çekim talebinde vergi, komisyon veya güvence bedeli adı altında ek ödeme istenir. Ayırt edici delil: platformun alan adı kayıt tarihi, arayüzdeki bakiyenin blok zincirinde karşılığının bulunmaması ve çekim taleplerine verilen cevaplar.
Yatırım tuzağı (pig butchering)
Haftalar süren bir güven ilişkisi kurulur, önce küçük bir çekim başarıyla yapılır, sonra tutarlar artırılır. Bu kalıpta en güçlü delil yazışmalardır; ilk küçük çekimin kaydı, sonraki transferlerin iradenin sakatlandığını göstermesi bakımından değerlidir.
Tanınmış kişi veya kurum adının kullanılması
Gerçek bir şirketin veya tanınan bir ismin izinsiz kullanılmasıyla güven oluşturulur. Burada ayrıca ilgili kurumun marka ve kişilik hakkı ihlali gündeme gelir; kurumun kendi suç duyurusu dosyanıza delil olarak girebilir.
Rug pull ve sahte token
Likidite proje sahiplerince çekilir, token değeri planlı biçimde sıfırlanır. Akıllı sözleşme kodu, likidite kilit süresi ve geliştirici cüzdanlarının hareketi teknik delil oluşturur.
Ponzi ve piramit düzenleri
Getiri, yeni katılımcıların parasından ödenir. Bu dosyalarda mağdur sayısı çok olduğundan dosyaların birleştirilmesi ve toplu takip stratejisi ayrı bir öneme sahiptir.
Sahte airdrop ve onay tuzağı
Küçük bir transfer veya bir cüzdan onayı karşılığında büyük getiri vaat edilir. Verilen harcama izni (approval) cüzdanı boşaltır. Burada olay dolandırıcılık ile hırsızlık sınırındadır ve iki yönlü nitelendirme yapılması gerekir.
İlk 72 saatte yapılması gerekenler
Kripto transferleri geri alınamaz. Bu yüzden hukuki müdahalenin amacı işlemi iptal etmek değil, varlığın izini kaybetmeden muhafaza altına aldırmaktır. Aşağıdaki sıra bu ihtimali korur:
1
Kayıtları dondurun
İşlem hash bilgileri, hedef cüzdan adresleri, platform yazışmaları, ekran görüntüleri ve varsa ses kayıtları tarih bilgisiyle saklanmalı. Uygulamayı silmeyin, hesabı kapatmayın.
2
Çıkış noktasındaki kuruluşa bildirin
Transfer bir Türk kripto varlık hizmet sağlayıcısı veya banka üzerinden yapıldıysa derhal yazılı bildirimde bulunun. Bu bildirim hem kuruluşun sorumluluğu hem de kayıtların saklanması bakımından önemli.
3
Adresleri analiz ettirin
Paranın hangi adreslere dağıldığı ve bir hizmet sağlayıcıya girip girmediği tespit edilmeli. Şikâyet dilekçesi bu analiz olmadan verildiğinde dosya teknik inceleme sırası bekleyerek zaman kaybeder.
4
Koruma tedbiri talepli şikâyet verin
Cumhuriyet Başsavcılığına yapılan şikâyette elkoyma talebinin açıkça yer alması gerekir. Dilekçeye adres analizi ve tespit edilen hesaplar eklenir.
5
Malvarlığını güvenceye alın
Fail veya parayı alan hesap sahibi tespit edilmişse, tahsil kabiliyetini korumak için ihtiyati haciz ya da ihtiyati tedbir talebi değerlendirilir.
Parayı kimden tahsil edebilirsiniz?
Mağdurlar genellikle tek muhatap olarak faili düşünür; oysa fail çoğu zaman bulunamaz veya ödeme gücü yoktur. Dosyanın ekonomik değeri, ödeme gücü olan muhatapların tespitinden doğar. Türk hukukunda gündeme gelebilecek muhataplar şunlardır:
Failin kendisi
TCK m.157-158 · TBK haksız fiil
Ceza yargılamasının yanında tazminat davası açılabilir. Failin tespiti hâlinde malvarlığı üzerine ihtiyati haciz konulması tahsil kabiliyetini korur.
Parayı alan hesap sahibi
TBK sebepsiz zenginleşme ve haksız fiil hükümleri
Paranın aktarıldığı IBAN sahibi, parayı hukuka uygun bir sebebe dayanmadan edinmişse iade ile yükümlü olabilir. Bu kişi failden farklı ve çoğu zaman ulaşılabilir bir muhataptır.
Kripto varlık hizmet sağlayıcısı
6362 s.K. (7518 ile eklenen hükümler) · 5549 s.K.
Kimlik tespiti, gerçek faydalanıcının belirlenmesi ve şüpheli işlem bildirimi yükümlülüklerinin gereği gibi yerine getirilmemesi ile zarar arasında illiyet bağı kurulabiliyorsa sorumluluğu tartışılabilir.
Banka veya ödeme kuruluşu
TTK basiretli tacir ölçütü · TBK özen borcu
Bankaların yüksek özen yükümlülüğü altında olduğu kabul edilmektedir. Olağandışı işlem kalıbının tespit edilmemesi veya güvenlik yükümlülüğünün ihlali hâlinde sorumluluk gündeme gelebilir.
Aracı hizmet sağlayıcı ve platformlar
5651 s.K. bildirim ve kaldırma rejimi
İlanın veya içeriğin yayımlandığı platform, hukuka aykırılık usulüne uygun bildirildikten sonra harekete geçmezse sorumluluğu doğabilir. Bildirimin usulüne uygun yapılması şarttır.
Bu muhatapların hangisinin dosyanızda gerçekten gündeme geleceği, paranın izlediği yola göre değişir. Takip ve tespit yöntemleri için kripto varlık tespiti sayfamıza bakabilirsiniz.
Hukuki süreç nasıl işliyor?
Süreç ceza ve hukuk olmak üzere iki koldan yürür; ikisi birbirini besler ve ayrı ayrı yürütülmeleri zaman kaybıdır.
Ceza yolu
Şikâyet üzerine başlatılan soruşturmada, tespit edilen adres ve hesaplar üzerinden Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 128. maddesi kapsamında elkoyma talep edilir. Varlığın bir hizmet sağlayıcıda bulunması hâlinde o kuruluşa müzekkere yazılarak hesabın kimliği ve bakiyesi sorulur. Faillerin tespiti hâlinde iddianame düzenlenir ve mağdur davaya katılan sıfatıyla dâhil olur.
Hukuk yolu
Haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayanılarak tazminat davası açılır. Ceza dosyasında elde edilen deliller bu davada kullanılır. Talebin belirsiz alacak davası olarak açılması, zarar kesinleştikçe artırım imkânı sağlar.
Sınır ötesi boyut
Varlığın yurt dışındaki bir platforma ulaşması hâlinde uluslararası adli yardım talebi gündeme gelir. Bu süreç uzundur; bu nedenle varlığın yurt içindeki bir kuruluşta iken tespit edilmesi dosyanın en kıymetli anıdır.
⏱ Dosyanın hızını belirleyen süreler
- İlk 72 saat — Varlığın izlenebilirliğinin en yüksek olduğu aralık; dağıtım her saat artar.
- 7 gün — Elkoyma ve koruma tedbiri kararlarına itiraz süresi, kararın öğrenilmesinden itibaren.
- Kayıt saklama — Platform ve iletişim kayıtları hesap kapatıldığında erişilemez hâle gelebilir.
İade ihtimalini belirleyen dört etken
Dosyanın başında kimse kesin sonuç taahhüt edemez. Ancak ihtimali belirleyen etkenler bellidir ve bunlar ilk analizde görülebilir:
Sık sorulan sorular
Param geri gelir mi? Net bir ihtimal verebilir misiniz?
Dosya görülmeden verilecek her oran yanıltıcı olur. İlk analizde varlığın nereye ulaştığı tespit edildiğinde ihtimal somutlaşır; bu analiz ilk görüşmede yapılabilir. Kesin sonuç taahhüdü veren yaklaşımlardan uzak durmanızı öneririz.
Ücreti nasıl belirleniyor?
Ücret, dosyanın kapsamına ve yürütülecek işlere göre Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi çerçevesinde belirlenir. İlk görüşmede dosyanın hangi aşamaları gerektireceği ve buna karşılık gelen ücretlendirme açıkça ortaya konur.
Fail yurt dışında, dava açmanın anlamı var mı?
Var. Failin yurt dışında olması, parayı alan yurt içi hesap sahibine, hizmet sağlayıcıya veya bankaya yönelik taleplerin önünde engel değildir. Ayrıca elkoyma, varlığın Türkiye’deki bir kuruluşta bulunduğu anda uygulanabilir.
Polise gitmiştim, bir şey çıkmadı. Şimdi ne olur?
Dosyanın teknik hazırlıkla yeniden ele alınması çoğu zaman mümkündür. Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse süresi içinde itiraz yolu vardır; yeni delil ortaya çıktığında soruşturmanın yeniden açılması da gündeme gelebilir.
Aynı platformdan çok sayıda mağdur var, birlikte hareket etmeli miyiz?
Genellikle evet. Aynı organizasyona ilişkin dosyaların birleştirilmesi, adres analizinin ortak yapılması ve toplu delil sunumu hem maliyeti hem süreyi azaltır. Ancak her mağdurun zararı ayrı hesaplanır ve talepleri ayrı ileri sürülür.
Geri kazanım vaat eden firmalar var, güvenilir mi?
Kripto mağdurlarını hedef alan ikinci bir dolandırıcılık dalgası, ücret karşılığı varlık kurtarma vaadiyle çalışmaktadır. Türk hukukunda varlık iadesi ancak adli merci kararıyla mümkündür; peşin ücret karşılığı kesin iade taahhüdü veren yapılara karşı dikkatli olunmalıdır.
İlgili çalışma alanları
Hırsızlık ve Siber Saldırılar →
Cüzdan veya borsa hesabı iradeniz dışında boşaltıldıysa.
Kripto P2P Uyuşmazlıkları →
Sahte dekont, ters ibraz ve alıcı-satıcı uyuşmazlıkları.
Elkoyma ve Hesap Blokesi →
CMK 128 elkoyma, itiraz usulü ve varlığın iadesi.
Hesap Blokesi →
Banka ve ödeme kuruluşu kısıtlarının kaldırılması.
Dosyanızı değerlendirelim
İlk görüşmede varlığın nereye ulaştığını tespit edip iade ihtimalini somut olarak ortaya koyuyoruz. PEGA Hukuk ve Danışmanlık — Kartal/İstanbul. Telefon: 0537 573 15 15
Bu sayfadaki bilgiler genel nitelikte hukuki bilgilendirme amacı taşır; somut bir olaya ilişkin hukuki görüş yerine geçmez. Her dosya kendi koşulları içinde değerlendirilmelidir.
Haklarınızı Öğrenin
Hukuki Bilgilendirme Blog
Güncel hukuki gelişmeler, haklarınız ve karşılaşabileceğiniz süreçler hakkında doğru, güvenilir ve anlaşılır bilgiler sunmaktayız.